NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+) (Den Haag, 1940)
- T.W.M. van Berkel -

English version

"Pasteur"-1940

Dr. Paul Joseph Goebbels, van 1933 tot 1945 minister van Propaganda in nazi-Duitsland, had met betrekking tot 24 april 1940 in zijn dagboek geschreven dat "de Nostradamus-brochure" was verschenen in Nederland en Zwitserland en veel opzien baarde.[1] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat Goebbels met de brochure die in Nederland verscheen, de Nederlandse versie heeft bedoeld van een nationaal-socialistische tekst over Nostradamus, geschreven in november - december 1939 door Hans Wolfgang Herwarth von Bittenfeld, prof. dr. Karl Bömer en Leopold Gutterer, leidinggevende ambtenaren, werkzaam op het Propagandaministerie. In die Nederlandse versie, getiteld Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+), is als uitgiftejaartal het jaar 1940 vermeld.[2] Op deze website is deze versie aangeduid met de verkorte titel Hoe zal deze oorlog eindigen? en met de aanduiding "Pasteur".
Op 12 april 1940 had de Zwitserse astroloog Karl Ernst Krafft, die vanaf januari 1940 op basis van de Centuriën nationaal-socialistische propaganda zou gaan schrijven, vier exemplaren besteld van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Deze werden hem vanuit Nederland op 29 april 1940 toegezonden.[3] Hieruit kan worden geconcludeerd dat Hoe zal deze oorlog eindigen? uiterlijk 11 april 1940 in omloop was gebracht.
Volgens een rapport over de werkzaamheden van de afdeling Buitenland van het Propagandaministerie in de periode 1 januari - 31 augustus 1940, opgesteld door dr. Ernst Brauweiler, hoofd van deze afdeling, werden tot eind augustus 1940 5.000 exemplaren gedrukt van een Nederlandse uitgave van een in acht talen vertaald Nostradamus-geschrift met een totale oplage van 83.000 exemplaren.[4] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat in Brauweilers rapport onder andere de oplage tot eind augustus 1940 was vermeld van Hoe zal deze oorlog eindigen?.
In de titel is verwezen naar Les vrayes Centuries et Prophéties. Dit is, zoals blijkt uit een opmerking op pagina 41, een verwijzing naar de kopie die de Fransman P.V. Piobb in 1927 heeft laten vervaardigen van de editie-Amsterdam-1668. Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben een aantal Franse kwatrijnteksten uit deze fotokopie opgenomen in de tekst die zij in november - december 1939 hebben geschreven, om de indruk te wekken dat zij deze kwatrijnteksten hebben vertaald en bestudeerd.

Willem Johan Ort, uitgever van Hoe zal deze oorlog eindigen?
Hoe zal deze oorlog eindigen? is gedrukt en uitgegeven door Willem Johan Ort. In 1940 was zijn drukkerij annex uitgeverij gevestigd in de Prins Hendrikstraat 84 in Den Haag.[5] Ort, geboren in Delft op 20 oktober 1881 als zoon van een kleermaker en overleden in Den Haag op 24 juni 1951, begon in 1918 samen met P. van Straaten een boekhandel in Den Haag onder de naam "Ort, Van Straaten". Deze boekhandel was een voortzetting van boekhandel M. van der Beek (Den Haag) en Van Straaten's Boekhandel (Rotterdam). In 1925 werd boekhandel "Ort, Van Straaten" voortgezet als W.J. Ort, Den Haag, een eenmanszaak. Op 15 juli 1936 vierde hij zijn veertigjarig jubileum als boekverkoper.
Orts boekhandel annex drukkerij bestond tot in de oorlogsjaren. In 1946 ging het bedrijf over in handen van zijn zoon Johannes Jan Coenraad, die het voortzette tot 1964 en voorzover bekend geen uitgeversactiviteiten heeft ontwikkeld.[6]  
In 1928 richtte Arie Meijer, die zich na de Duitse inval in Nederland in mei 1940 Arie Meijer Schwencke noemde (Schwencke was de meisjesnaam van zijn moeder), de Verenigde Pers Bureaux op. Nadat Hitler in 1933 aan de macht was gekomen, produceerde Meijer via dit bedrijf propaganda voor Goebbels' Propagandaministerie. Hij kreeg connecties met de Wehrmacht en werd verantwoordelijk voor de productie en verspreiding in Nederland van Wehrmacht-propaganda. In 1939 zocht Meijer in zijn hoedanigheid van eigenaar van de Vereenigde Grafische Bedrijven, een drukkerij, contact met Ort, wiens bedrijf vrijwel stil was komen te liggen. Ort gaf Meijer toestemming zijn om tegen vergoeding van f 100,- per titel zijn handelsnaam te gebruiken voor de uitgifte van een tiental pro-Duitse propagandabrochurs. Eind 1939 verscheen De waarheid marcheert, een vertaling van Das Oberkommando der Wehrmacht gibt bekannt...: Wahrheit und Lüge über die September-Feldzug 1939; auf Grund amtliches Material zusammengestellt (W. Picht, Berlijn, 1939). In 1940 verscheen onder andere Kan Engeland den oorlog winnen? - De Zeeoorlog en de Neutralen, een vertaling van een van de vier delen in de serie Vår neutralität, geschreven door baron L.F.W. Staël von Holstein (Stockholm, 1939). Ook na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 verschenen op naam van Ort als uitgever vertalingen van nationaal-socialistische propaganda, zoals De ondergang van een imperium - over de "teloorgang" van het Engelse wereldrijk, een vertaling van Decline and fall of the British Empire (Robert Stephen Briffault, Praag, 1940), ingeleid door Tobie Goedewaagen, voorzitter van de Raad van Voorlichting voor de Nederlandse Pers en later secretaris-generaal van het Departement voor Volksvoorlichting en Kunsten, de Nederlandse pendant van het Duitse Propagandaministerie. In opdracht van Meijer verschenen op naam van Ort als uitgever tenminste zeven propagandaboekjes, de laatste in december 1940. De Zuiveringsraad van de Uitgeverij ontzette hem in 1946 een half jaar uit zijn beroep van uitgever.[7] In de persberichten in het Nieuwsblad voor den Boekhandel over Orts schorsing als boekhandelaar en uitgever staat niets over een eventueel lidmaatschap van de NSB of een nationaal-socialistische organisatie.
Volgens het dagboek van Goebbels was Brauweiler, het hoofd van de afdeling Buitenland van het Propagandaministerie, verantwoordelijk voor het "onderbrengen" van de Nostradamus-brochure in de neutrale landen.[8] Het woord "onderbrengen" betekent: het zoeken naar drukkers en uitgevers die bereid waren de vertalingen van deze brochure te verspreiden. Noch uit het dagboek van Goebbels, noch uit de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen op Goebbels' propagandaministerie blijkt of er contacten zijn geweest tussen Brauweiler en Ort.

Samenstelling
Hoe zal deze oorlog eindigen? telt 46 pagina's. De tekst valt uiteen in vier delen. In het hiernavolgend overzicht is de inhoud van ieder deel samengevat en zijn, wanneer van toepassing, de corresponderende pagina's genoemd in Sma nai gonosu 1940? ("Belgrado"), Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 ("Genua"), Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a), What will happen in the near future? ("Norab"-1940b) en Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941 ("Rossier"- 1940b).

Vormgeving en illustraties
Uit het rapport van Brauweiler over de oplagecijfers van de Nostradamus-brochure blijkt dat deze brochures niet in Duitsland zijn gedrukt en vanuit Duitsland zijn verspreid, maar in het buitenland zijn gedrukt en verspreid. 
Van alle op deze website behandelde brochures waarin een vertaling staat van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s., is Hoe zal deze oorlog eindigen? het meest fraai uitgevoerd. Ort heeft deze brochure in een gebonden uitvoering op de markt gebracht. Op de achterzijde van de titelpagina stond de opmerking dat er honderd genummerde exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen? zijn gedrukt op oud-Hollands papier van Van Gelder Zonen, gevestigd in Wormer. Het exemplaar dat in het bezit is van ondergetekende, is een ongenummerd exemplaar.
Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft een losse, volgebleekt perkamenten omslag, fabrikaat G.H. Bührmann, gevestigd in Amsterdam, waarop de titel is gedrukt in zwarte en rode letters. In de brochure is een veelheid aan lettergrootten gebruikt en een veelheid aan opmaakprofielen: normaal, nadruk, cursief, vet en kleinkapitaal.
De eerste letter van de eerste regel van de drie hoofdstukken in Hoe zal deze oorlog eindigen? is een miniatuur (sierletter). De miniatuur -I- in het voorwoord heeft de twaalf tekens van de Dierenriem als versiering; de andere twee hoofdstukken hebben de miniatuur -H-; de letter H is omstrengeld met stengels.
Er zijn aanwijzingen dat Herwarth von Bittenfeld c.s. hun tekst hebben ingedeeld in elf hoofdstukken. Deze indeling is niet in alle vertalingen overgenomen. De tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? is in twee hoofdstukken ingedeeld. In het eerste hoofdstuk, getiteld Verleden, heden en toekomst op wonderbaarlijke wijze voorspeld door den Franschman Michel Nostradamus in zijn "Les vrayes Centuries et Prophéties", zijn kwatrijnen gekoppeld aan gebeurtenissen die in vroeger tijden hebben plaatsgevonden. In het tweede hoofdstuk, getiteld Hoe zal deze oorlog eindigen? Een antwoord op de vele belangrijke vraagstukken, die ons bezighouden gegeven door "Les vrayes Centuries et Prophéties de maistre Michel Nostradamus", zijn de kwatrijnen behandeld die zijn gekoppeld aan de actuele omstandigheden en de toekomst. Deze tweedeling van de tekst hangt waarschijnlijk samen met de boodschap dat de voorspellingen van Nostradamus aangaande de toekomst met grote zekerheid zullen uitkomen, omdat in het verleden reeds zoveel van zijn voorspellingen zijn uitgekomen.
Het voorwoord en het aanhangsel in Hoe zal deze oorlog eindigen? komen in geen enkele andere brochure voor. In meer dan twintig voetnoten is verwezen naar het aanhangsel, waarin Franstalige kwatrijnteksten staan en citaten uit De Fontbrunes Les prophéties de maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées. Het merendeel van de Franstalige kwatrijnteksten staat in het aanhangsel, met uitzondering van de kwatrijnen 09-18, 10-100, 03-57, 08-37, 02-78, 03-32, 03-71, 08-97, 02-85, 03-58 en de eerste regel van kwatrijn 10-31. In de andere brochures komen voetnoten niet of nauwelijks voor. De vraag is of de voetnoten en een aanhangsel met Franstalige kwatrijnteksten en citaten uit het boek van De Fontbrune deel hebben uitgemaakt van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. Het is niet goed denkbaar dat een vertaler de moeite heeft genomen een dergelijk aanhangsel samen te stellen; evenmin is het denkbaar dat Ort, de drukker, dat heeft gedaan.  
In Hoe zal deze oorlog eindigen? staan vier illustraties. Op de omslag is het wapen van Parijs afgebeeld. Op pagina 2 is dit gemotiveerd met de opmerking "dat het Frankrijks hoofdstad was waar Maistre Nostradamus zijn grootste triomfen heeft gevierd." 
Op pagina 1 is een uitsnede afgebeeld van de titel van de editie-Amsterdam-1668; op pagina 3 is de voorplaat afgebeeld van deze editie. Voor deze afbeeldingen is de afbeelding van de voorplaat van de editie-Amsterdam-1668 gebruikt van de fotokopie die de Franse Centurie-onderzoeker P.V. Piobb in 1927 van die editie heeft gemaakt. In het "aanhangsel" is op pagina 41 geschreven dat deze fotokopie als brontekst heeft gefungeerd. 
Op pagina 7 is een portret van Nostradamus afgebeeld, geschilderd door zijn zoon César. Dit portret staat ook op pagina 3 van Nostradamus spådomar om kriget, de Zweedse vertaling van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november - december 1939 hebben geschreven en maakt deel uit van de kopie-Piobb-1927. Op pagina 24 van deze brochure is de onderste helft afgebeeld van de voorplaat van de editie-Amsterdam-1668.
Op de titelpagina staat niet alleen de titel afgebeeld van de editie-Amsterdam-1668, maar ook de opmerking Naar een authentieke uitgave uit het jaar 1688 door JEAN FRANÇOIS PASTEUR (+) voorzien van een actueele verklaring mede op grond van een studie van den Franschen Nostradamus-kenner Dr. DE FONTBRUNE. Het vermelde jaar 1688 moet in feite het jaar 1668 zijn, waarin de editie-Amsterdam werd uitgegeven door J.J. van Waesberge.
De afbeelding van de eerste pagina van Centurie 01 in de Italiaanse vertaling van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. of een uitsnede daarvan, afgebeeld in de Engelse en Zweedse vertaling, komt in Hoe zal deze oorlog eindigen? niet voor.

Wapen Parijs	Titelpagina	Voorplaat editie-Amsterdam-1668	Portret Nostradamus

Het voorwoord en de identiteit van Jean François Pasteur
Het voorwoord in Hoe zal deze oorlog eindigen? beslaat twee pagina's. Aan het eind van het voorwoord staat DE VERTALER. Nergens uit het voorwoord of de tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? blijkt hoe deze vertaler heet.
Het gegeven "vertaler" maakt onderdeel uit van de constructie die is gebruikt om Hoe zal deze oorlog eindigen? te presenteren. De vertaler heeft in zijn voorwoord geschreven dat een Franse vriend hem een aantal geschriften had nagelaten, waaronder een studie over de profetieën van Nostradamus, die hij kort voor zijn dood moest hebben beëindigd. De vertaler achtte de inhoud van die studie belangrijk genoeg om zo snel mogelijk te publiceren. Het voorwoord is dan ook de verklaring van de opmerking samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+) in de titel van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft overigens een dubbele Franse signatuur: die van de nagelaten geschriften van Pasteur en die van De Fontbrunes Les prophéties de maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées. De vertaler lijkt naar voren te komen als zijnde een Nederlander.
In een vroeg stadium van bestudering van Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft de Franse Centurie-onderzoeker Robert Benazra, de samensteller van Répertoire Chronologique Nostradamique (Parijs, 1990), te kennen gegeven nooit te hebben gehoord van een Franse Centurie-onderzoeker genaamd Jean François Pasteur, en nooit een Centurie-commentaar te hebben gelezen dat op diens naam stond. Dit gegeven, samen met de nationaal-socialistische signatuur van Hoe zal deze oorlog eindigen?, was in het beginstadium al voldoende om te veronderstellen dat de naam Jean François Pasteur een gefingeerde naam was. Deze veronderstelling werd bevestigd door het feit dat onderzoek heeft uitgewezen dat Hoe zal deze oorlog eindigen? de Nederlandse vertaling is van een oorspronkelijk Duitse tekst waarin werd geciteerd uit het boek van De Fontbrune, en het feit dat in de andere vertalingen die op deze website zijn besproken, de naam Jean François Pasteur niet voorkomt.[9] Het eerste hoofdstuk en de laatste twee hoofdstukken in Nostradamus spådomar om kriget, de Zweedse versie, zijn toegespitst op de verspreiding van deze brochure in Zweden. Het eerste hoofdstuk in What will happen in the near future?, de Engelse versie, is niet in het bijzonder toegespitst op de Verenigde Staten. Het ongetitelde nawoord in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941, de Franse versie, was in feite een advertentie van Ant. Rossier, grafoloog, die de uitgave van deze brochure had verzorgd. Op deze website is verondersteld dat Hoe zal deze oorlog eindigen? en de andere varianten vertalingen zijn van een Duitse grondtekst, waarvan het bestaan is gekoppeld aan een aantal aantekeningen in de dagboeken van Goebbels met betrekking tot Herwarth von Bittenfeld en een aantal notulen van geheime dagelijkse propagandabesprekingen in Goebbels' Propagandaministerie waarin de namen zijn genoemd van Herwarth von Bittenfeld, Leopold Gutterer en professor Karl Bömer. De conclusie is dat de naam Jean François Pasteur een gefingeerde naam is.

De propagandaboodschap van Hoe zal deze oorlog eindigen?
In de kern van de zaak is de propagandaboodschap van Hoe zal deze oorlog eindigen? gelijk aan die van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s.: aan de heersende rol van Engeland in de wereld zou een einde zou komen, Engeland zou haar steun in de wereld verliezen en ten onder gaan. Duitsland zou de nieuwe wereldmacht worden. Eeuwen geleden was dit reeds voorspeld door Nostradamus, wiens voorspellingen in de loop der eeuwen keer op keer betrouwbaar bleken te zijn. De neutrale landen zouden getuige zijn van deze titanenstrijd.
Hoe zal deze oorlog eindigen? verscheen ongeveer een maand vóór de invasie in Nederland. Het ligt voor de hand dat Goebbels met de verspreiding van deze brochure de Nederlandse bevolking wilde demoraliseren. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat in Hoe zal deze oorlog eindigen? geen specifieke aandacht werd geschonken aan de situatie in Nederland, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, waarin in één van de hoofdstuktitels was vermeld dat Frankrijk geen last zou hebben van de oorlog.

De lotgevallen van Hoe zal deze oorlog eindigen?
Hoe zal deze oorlog eindigen? blijkt een aantal malen te zijn gebruikt in andere publicaties.

a. Die Prophezeiungen des Nostradamus (serie Informations-Schriften, nr. 18, Berlijn, 1940)
In Die Prophezeiungen des Nostradamus (Brochure-18-DE, deel 18 uit de serie Informations-Schriften), staat op pagina 7 de opmerking:

Noch ausführlicher beschäftigt ihn die französische Revolution und die auf sie folgende Zeit Napoleons I, dem er rund ein Dutzend Strofen gewidmet hat.

In Hoe zal deze oorlog eindigen? staat op pagina18 het volgende:

Daar wij ons nu toch bij Napoleon Bonaparte bevinden, verdient het wel de aandacht dat Nostradamus aan hem ongeveer een dozijn van zijn vierregelige verzen heeft gewijd. 

De Duitse tekst van de kwatrijnen 01-01 en 01-02 op pagina 4 in Brochure-18-DE en de beschrijving van zijn studiekamer in het huis van Nostradamus in Salon-de-Provence komen in iets andere bewoordingen overeen met de tekst op pagina 13 in Hoe zal deze oorlog eindigen?. De verwijzing naar Tacitus op pagina 10 in Brochure-18-DE kan worden teruggevoerd op de verwijzing op pagina 29 in Hoe zal deze oorlog eindigen? Dit betekent dat Hoe zal deze oorlog eindigen? (of een andere vertaling van de Duitse grondtekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november - december 1939 hebben geschreven) is gebruikt door de samenstellers van Brochure-18-DE.

b. Voorspellingen die uitgekomen zijn... (De Tombre, Arnhem, 1941)
In Voorspellingen die uitgekomen zijn... is in eerste het hoofdstuk, getiteld Inleiding - waarheid en zekerheid, geboren helderziendheid [...], op pagina 8 verwezen naar de in 1940 overleden Nostradamus-onderzoeker Jean François Pasteur, die zich in een kleine brochure, getiteld Hoe zal de oorlog eindigen?, met de voorspellingen van Nostradamus over de huidige situatie had beziggehouden. Voorspellingen die uitgekomen zijn... is de Nederlandse vertaling van een nationaal-socialistische tekst, geschreven door de Duitse filoloog/historicus dr. Alexander Max Centgraf (1893-1970), die zich in zijn naoorlogse publicaties over Nostradamus bediende van het pseudoniem dr. N. Alexander Centurio. De vraag is of de verwijzing naar Pasteur in het eerste hoofdstuk in Voorspellingen die uitgekomen zijn... en de verwijzing naar de bombardementen op Rotterdam in mei 1940 toevoegingen waren, bestemd voor Nederland. Op de pagina's 7 en 8 staat de opmerking Ik heb wel eens gehoord dat zij, die, zooals ik, in Maart geboren zijn, van de Voorzienigheid dit bijzonder charisma (= genadegift) ontvangen hebben. Deze opmerking heeft betrekking op de claim te beschikken over de zienersgave. Centgraf is geboren in Thale (Harz) op 8 maart 1893.

c. Oorlogsvoorspellingen... (dr. W.H.C. Tenhaeff, Den Haag, 1948 [1947])
Na de bevrijding in 1945 onderzocht de Nederlandse parapsycholoog dr. W.H.C. Tenhaeff wat in Nederland door paragnostisch begaafde personen met betrekking tot het uitbreken en het verloop van de oorlog was en werd "gezien" door middel van proscopie (het ervaren of waarnemen van toekomstige gebeurtenissen op buitenzintuiglijke wijze). De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in zijn boek Oorlogsvoorspellingen... Hierin kwamen ook commentaren op de Centuriën ter sprake en Hoe zal deze oorlog eindigen? Volgens Tenhaeff, die het nationaal-socialistisch karakter van Hoe zal deze oorlog eindigen? onderkende, was deze brochure na mei 1940 uitgegeven.[10] In werkelijkheid is deze brochure uiterlijk 12 april 1940 in omloop gebracht.

d. Nostradamus De grootste ziener aller tijden (J. Vandervoort, Amsterdam, 1998)
In 1998 verscheen Nostradamus De grootste ziener aller tijden. Dit was een gemoderniseerde versie van de vertaling die mr. dr. H. Houwens Post in 1941 van de Centuriën had gemaakt. Jan Vandervoort, die Houwens Posts vertaling had herzien, had aan zijn boek materiaal toegevoegd zoals een biografie over Nostradamus, beschrijvingen van voorspellingen die zijn uitgekomen, misbruikt of op soms hilarische wijze geïnterpreteerd en recepten voor pillen, elixers en schoonheidsmiddelen. 
Vergelijking van Hoe zal deze oorlog eindigen? met Nostradamus De grootste ziener aller tijden heeft uitgewezen dat Vandervoort zowel de uitleg van de kwatrijnen als de Nederlandse vertaling ervan in het hoofdstuk Verleden, heden en toekomst op wonderbaarlijke wijze voorspeld door den Franschman Michel Nostradamus in zijn "Les vrayes Centuries et Prophéties" (Hoe zal deze oorlog eindigen?, p.9-23), heeft overgenomen in het hoofdstuk Wonderbaarlijke interpretaties en 'uitgekomen' voorspellingen, te weten de kwatrijnen 01-01, 01-02, 01-35, 01-36, 01-47, 01-60, 02-68, 02-75, 02-100, 03-13, 03-35, 03-58, 05-28, 05-57, 06-20, 07-13, 08-60, 09-18 en 09-34.[11]

Hoe zal deze oorlog eindigen? in kranten in de Tweede Wereldoorlog
In de Tweede Wereldoorlog is in een aantal kranten aandacht besteed aan Hoe zal deze oorlog eindigen? en zijn er advertenties geplaatst. In deze paragraaf treft u enkele voorbeelden hiervan aan.

Dagblad Het Vaderland [12]
Aan Hoe zal deze oorlog eindigen? is op pagina 2 in de avondeditie van de Haagse krant Het Vaderland van 18 juli 1940 een klein artikeltje gewijd met als titel: Hoe zal deze oorlog eindigen? – Voorspellingen van Michel Nostradamus. Hierin was Hoe zal deze oorlog eindigen? omschreven als een vertaling van een boek van dr. De Fontbrune, die volgens de onbekende schrijver van het artikel een uittreksel had gemaakt van de Centuriën. Over Nostradamus was in het artikel geschreven dat hij een arts en astroloog was die in 1555 een boek publiceerde, bestaande uit duizend vierregelige verzen, waarin hij op basis van stemmen en visioenen de toekomst van Europa had voorspeld tot 3797. De betekenis van deze verzen zou slechts doorgrond kunnen worden door hen die verstand hadden van aardrijkskunde, geschiedenis en de terminologie zoals die in de tijd van Nostradamus werd gebruikt. 
Volgens het artikeltje ontleenden de voorspellingen van Nostradamus hun waarde aan het feit dat in de periode 1555-1940 een aantal ervan op treffende wijze vervuld schenen te zijn. Als voorbeelden van vervulde voorspellingen werden een voorspelling van “de huidige oorlog” opgevoerd, een voorspelling over de opkomst van “een Groote, waarmee kennelijk Hitler was bedoeld” en de voorspelling dat voor Engeland een enorm débâcle dreigde. Het eindoordeel was dat Hoe zal deze oorlog eindigen? een opmerkelijke inhoud had die de moeite waard was voor ieder die zich voor de actualiteit van die tijd interesseerde, ongeacht hoe men dacht over waarzeggerij.
Aan het einde van artikeltje was vermeld dat Hoe zal deze oorlog eindigen? was uitgegeven door W.J. Ort in Den Haag.
In de rubriek Lezers vragen in de ochtendeditie van 21 juli 1940 van Het Vaderland stond naar aanleiding van een vraag van mevrouw J.N.K. de mededeling dat bij de redactie de prijs van het boekje Nostradamus niet bekend was. Deze mededeling kan betrekking hebben op Hoe zal deze oorlog eindigen? en de bespreking ervan op 18 juli.
Naar mijn mening kan de publicatie van het artikel Hoe zal deze oorlog eindigen? – Voorspellingen van Michel Nostradamus in Het Vaderland hebben samengehangen met de Battle of Britain, de aanvallen van Duitsland op Engeland in de periode juli-oktober 1940. Kort en zonder omhaal heeft de schrijver van het artikel de krachtsverhoudingen onder woorden gebracht zoals die volgens Hoe zal deze oorlog eindigen? waren verwoord in de voorspellingen: Hitler: de Grote; Engeland: een enorm débâcle tegemoet ziend. Zo bezien is Hoe zal deze oorlog eindigen? – Voorspellingen van Michel Nostradamus een propagandistisch artikel, waarin tussen de regels de lezers werd voorgehouden dat Nostradamus had voorspeld dat Duitsland Engeland zou overwinnen.

De Leeuwarder Courant [13]
In de rubriek Boekentafel in de Leeuwarder Courant - Hoofdblad van Friesland stond in de editie van 26 augustus 1940 een korte beschrijving van de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Over Nostradamus was vermeld dat hij in 1555 profetieën had gepubliceerd die zich tot 3797 uitstrekten. De inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen? was beschreven als wat Nostradamus had voorspeld met betrekking tot "de tijd waarin wij leven", met andere woorden: 1940, en een aantal van zijn voorspellingen die reeds waren uitgekomen in de vierhonderd jaar tijd tussen publicatie ervan en "onze tijd", met andere woorden: 1940. 
De beschrijving in de Leeuwarder Courant van de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen? stemt overeen met de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen?. 
In de edities van 7 september, 2 oktober en 23 november 1940 had boekhandel Nieuwenhuis, gevestigd aan de Sacramentstraat in Leeuwarden, kleine advertenties geplaatst met betrekking tot "Hoe zal deze oorlog eindigen?, belangwekkende voorspellingen (tot 3797) van Michel Nostradamus". Boekhandel Nieuwenhuis hanteerde een prijs van f 0,50. 
Noch in de beschrijving in de Leeuwarder Courant van de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen?, noch in de latere advertenties is de propagandistische boodschap van Hoe zal deze oorlog eindigen? (Duitsland overwint Engeland) aan de orde gekomen. Desondanks kan naar mijn mening de publicatie van de beschrijving van de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen? worden gezien als een ondersteuning (bewust of onbewust) van de verspreiding van de propagandistische boodschap die in Hoe zal deze oorlog eindigen? verscholen lag: Nostradamus heeft voorspeld dat Duitsland Engeland zal overwinnen en de leidende macht zal worden in Europa terwijl Engeland geïsoleerd raakt ten opzichte van het Europese continent en haar imperium verliest. Naar mijn mening hadden de advertenties eveneens een dergelijk ondersteunend effect. Met name in de beschrijving zijn de lezers van de Leeuwarder Courant erop attent gemaakt dat Nostradamus gebeurtenissen heeft voorspeld met betrekking tot de tijd waarin zij leefden en dat voorspellingen van dezelfde Nostradamus voor vroeger tijden, te weten een periode van vierhonderd jaar, werden vervuld. Dan kan het niet anders dan dat het door hem geschetste toekomstbeeld werkelijkheid zal worden. De Leeuwarder Courant heeft de beschrijving van de inhoud van Hoe zal deze oorlog eindigen? en de advertenties namelijk geplaatst in een fase van de oorlog waarin de Duitse bezetting van Nederland een feit was, zo niet een blijvende aangelegenheid.

De Meern, 4 maart 2007
T.W.M. van Berkel
bijgewerkt op 28 april 2008

1. Richter, p.72. [tekst] 

2. Van Berkel: De Duitse grondtekst van onder andere Hoe zal deze oorlog eindigen?, Nostradamus spådomar om kriget en What will happen in the near future?. [tekst]

3. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis, 1939-1942. [tekst]

4. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis, 1939-1942; Boelcke-1966, p.304 en Boelcke-1989 (1967), p.28. De vraag is of er na augustus 1940 nog exemplaren zijn gedrukt van deze brochures. [tekst]

5. "Pasteur", p.46. [tekst]

6. De bedrijfsgegevens zijn vermeld op www.bibliopolis.nl; de persoonlijke gegevens op http://www.genealogieonline.nl/familieboek-ort. Het portret van Willem Johan Ort is een uitsnede van een foto, oorspronkelijk gepubliceerd op http://www.genealogieonline.nl/familieboek-ort, die voor dit artikel ter beschikking is gesteld door R.G. Ort, auteur en webmaster. [tekst]

7. Groeneveld, p.79 en 85; Rapport inzake Jan Campert, p.24-27 (http://www.denhaag.nl/pics/hga/pdf/251768_BW_inter.pdf).
   Op Internet zijn twaalf titels te vinden van publicaties die W.J. Ort heeft uitgegeven: 
   * De ondergang van een imperium - over de "teloorgang" van het Engelse wereldrijk (R. Briffault, 1940)
   * De waarheid marcheert... (W. Picht, 1939 [1e druk] en 1940 [2e druk])
   * Europa zonder Engeland – de noodzaak van een continentaal gevoel (C. Scarfoglio, 1940)
   * Grote verkondigers van het voortbestaan (K.H.E. de Jong, 1940)
   * Het voorspel tot den grooten strijd: de veldtocht in Noorwegen: wat onze vijanden meldden - en wat werkelijk gebeurde (W. Picht, 1940)
   * Hoe zal deze oorlog eindigen?... ("J.F. Pasteur", 1940)
   * Hongersnood in Engeland / door Viscount Lymington; een samenvatting en een commentaar door Alan Sinclair Sidgwick (V. Lymington, pseudoniem van Vernon Wallop Earl of Portsmouth, 1940)
   * Mobilisatiedagboek 1939: dagboek van een soldaat uit de eerste mobilisatiedagen (J. van Eijk, ca. 1940)
   * Naar corporatieve bedrijfsorganisatie (J. Meijer, 1941)
   * Oorlog in het Noorden (F. Lützow, 1940)
   * SOS Europa. Een bijdrage tot de schuldvraag van dezen oorlog (B.M. Roelli, 1940)
   * Tsjecho-Slowakije, slachoffer der westersche mogendheden (E. Moravec, 1940, de derde druk was getiteld Wij zijn verraden - Tsjecho-Slowakije, slachoffer der westersche mogendheden) [tekst]

8. Fröhlich, p.344. [tekst]

9. Van Berkel: De Duitse grondtekst van onder andere Hoe zal deze oorlog eindigen?, Nostradamus spådomar om kriget en What will happen in the near future?. [tekst]

10. Tenhaeff, p.214-215; Van Berkel: Oorlogsvoorspellingen - een onderzoek m.b.t. proscopie in verband met het wereldgebeuren (Den Haag, 1948 [1947]). [tekst]

11. Van Berkel: Nostradamus De grootste ziener aller tijden (J. Vandervoort, Amsterdam, 1998). [tekst]

12. De artikelen van 18 en 21 juli 1940 in Het Vaderland maken deel uit van de collectie van Historische kranten in beeld, een website die tot stand is gekomen onder verantwoordelijkheid van de nationale programma's van de Koninklijke Bibliotheek (het Geheugen van Nederland en Metamorfoze) en het Haags Gemeentearchief.
    Zie ook: Van Berkel: Informatie over Het Vaderland - staat- en letterkundig nieuwsblad. [tekst]

13. Zie de rubriek Archief van de Leeuwarder Courant. [tekst]

© Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn
Ten behoeve van dit artikel zijn fotokopieën bestudeerd van de brochures Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? (Genève, 1940, aangeduid met "Rossier"-1940b) en haar Servische pendant (Sma nai gonosu 1940?, Belgrado, 1940, aangeduid met "Belgrado"). 
De originele documenten bevinden zich in het Politischen Archiv Auswärtigen Amt (ref: PA AA R 66658). 
Voor iedere kopie, druk, vermenigvuldiging of anderssoortige verwerking van delen van de inhoud van deze brochures die zijn gepubliceerd op www.nostradamusresearch.org, is schriftelijke toestemming vereist van het Politischen Archiv Auswärtigen Amt, D-11013 Berlijn.