NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Nostradamusliteratuur
overzicht titels Nederland, 1649-2001
- T.W.M. van Berkel -

a. De Centuriën
In Nederland zijn in de periode 1650-1668 drie Franse uitgaven gedrukt van de Centuriën, te weten bij Pieter Leffen (Leiden, 1650), Daniel Winckeermans (Amsterdam, 1667) en Jan Janszoon van Waesberghe (Amsterdam, 1668). De uitgave die bij Van Waesberghe was gedrukt, ook wel editie-Amsterdam-1668 genoemd, is in 1938 op initiatief van de Franse Centurie-onderzoeker P.V. Piobb in de vorm van een vergrote fotokopie in omloop gebracht door uitgeverij Adyar in Parijs. Aan deze fotokopie was een versie van het Voorwoord aan César toegevoegd; in de editie-Amsterdam-1668 ontbreekt dit voorwoord. Herwarth von Bittenfeld, Bömer en Gutterer, leidinggevende ambtenaren in Goebbels' Propagandaministerie, hebben materiaal uit de "kopie-Piobb-1938" gebruikt voor een nationaalsocialistische brochure die in de loop van het voorjaar van 1940 in acht talen verscheen en waarvan de Nederlandse versie de titel Hoe zal deze oorlog eindigen? droeg.
In 1941 verscheen bij uitgeverij Servire in Den Haag de eerste Nederlandse vertaling van de Centuriën onder de titel De profetieën van Nostradamus. De vertaling was gemaakt door mr. dr. H. Houwens Post, die het pseudoniem mr. dr. W.L. Vreede voerde. Zijn vertaling, de vertaling-Vreede-1941, werd tijdens de oorlog niet herdrukt en na de oorlog pas in 1979 uitgegeven door uitgeverij Schors, Amsterdam. In 1998 kwam hiervoor een taalkundig herziene versie in de plaats van de hand van J. Vandervoort. Houwens Post heeft voor zijn vertaling niet een editie-1558 van de Centuriën gebruikt zoals in de colofons van Schors staat, maar onder andere de kopie-Piobb-1938.

b. Almanakken en pronosticaties
In het Nederlands taalgebied zijn een groot aantal almanakken uitgegeven onder de naam van Nostradamus, die niet door hem zijn geschreven of uit zijn werk zijn samengesteld. Op deze website is de Almanach ende pronosticatie vanden Iare M.D.LXVI behandeld, die op naam staat van Nostradamus maar in werkelijkheid niet door hem is geschreven. Aan het einde van de 16e eeuw werden in Antwerpen een groot aantal almanakken en pronosticaties geproduceerd op naam van Nostradamus.

c. Centurie-commentaren
In de periode tot en met de Tweede Wereldoorlog zijn er voorzover valt na te gaan geen Centurie-commentaren van Nederlandse oorsprong verschenen. Het commentaar Uittrekzel der voorzeggingen van Michel Nostradamus. / Door een liefhebber der wetenschappen. Met voorrede, inhoudende het leven van dien berugte man is een vertaling uit het Engels; het oorspronkelijke werk is verschenen in 1715 ter gelegenheid van de kroning van Georg I van Habsburg tot koning van Engeland.

d. Pamfletten
In het Nederlands taalgebied hebben een groot aantal pamfletten gecirculeerd waarbij de naam van Nostradamus, zijn voorspellingen of het begrip Centuriën op een of andere wijze ter sprake kwamen, maar die niet door hem zijn geschreven en vaak niet ontleend zijn aan zijn werk. Op deze website is een pamflet besproken dat in 1689 in omloop werd gebracht ter gelegenheid van de kroning van Willem III tot koning van Engeland. De inhoud van dit pamflet was eveneens een protest tegen de bezetting door Louis XIV van het prinsdom Orange. Andere pamfletten dateren uit 1649, 1652 en 1688.

e. Tweede Wereldoorlog
In Nederland zijn in 1940 en 1941 minstens drie nationaalsocialistische brochures uitgegeven. Bij uitgeverij Ort in Den Haag verscheen in april 1940 de brochure Hoe zal deze oorlog eindigen?, een vertaling van een Duitse tekst, geschreven door een aantal medewerkers van Goebbels' Propagandaministerie. Deze brochure had als doel de bevolking voorafgaand aan de invasie te demoraliseren. In 1941 verscheen de brochure De voorspellingen van Nostradamus, deel 18 in de serie Brochures ter informatie, die werd geproduceerd door de Deutsche Informationsstelle. Deze brochure circuleerde onder andere in krijgsgevangenkampen. In 1941 verscheen ook Voorspellingen die uitgekomen zijn..., de vertaling van een nationaalsocialistische tekst van de Duitse filoloog/historicus dr. phil.Alexander Max Centgraf, die deze tekst had voltooid tussen de inval van Duitsland in Rusland in juni 1941 en de Japanse aanval op Pearl Harbor in december 1941. In tegenstelling tot Hoe zal deze oorlog eindigen? en De voorspellingen van Nostradamus was Voorspellingen die uitgekomen zijn... niet alleen gericht tegen Engeland, maar ook tegen de joden en communisten.
Als reactie op Hoe zal deze oorlog eindigen? verscheen in 1941 bij uitgeverij Servire in Den Haag de vertaling-Vreede-1941.

f. Naoorlogse publicaties
In 1948 heeft de Utrechtse parapsycholoog dr. W.H.C. Tenhaeff in zijn boek Oorlogsvoorspellingen onder andere de publicaties Hoe zal deze oorlog eindigen? en Voorspellingen die uitgekomen zijn... besproken. Tenhaeff ging ervan uit dat deze publicaties waren geschreven door Nederlanders. Hij behandelde deze publicaties als onderdeel van het aantonen van de uiteenlopendheid van Centurie-commentaren. 
Hofstede heeft in zijn boek over Nostradamus een paar woorden gewijd aan het gebruik van de Centuriën tijdens de Tweede Wereldoorlog. 
Vandervoort, van wie in 1998 de herziene vertaling-Vreede-1941 verscheen, heeft in het hoofdstuk Wonderbaarlijke interpretaties en 'uitgekomen' voorspellingen stilzwijgend materiaal overgenomen uit het hoofdstuk Verleden heden en toekomst op wonderbaarlijke wijze voorspeld door den Franschman Michel Nostradamus in zijn "Les vrayes Centuries et Prophéties" in Hoe zal deze oorlog eindigen? (Den Haag, 1940).
Heijster heeft in 1999 aandacht besteed aan de Eerste Wereldoorlog. De commentaren van Centurio die hij citeert, blijken ook betrekking te hebben op de Tweede Wereldoorlog. Centurio is het pseudoniem van dr. phil. Alexander Max Centgraf, die de Duitse grondtekst heeft geschreven van Voorspellingen die uitgekomen zijn...

Noten

1. Nederlandse vertaling van The Prophecies of Nostradamus concerning the fate of all the kings and queens of Great Britain since the Reformation. Now made in English (D.D. [Dietriech von Dobbeler], Londen, 1715, de Engelse vertaling van Merckwürdige Fata der Gross-Britannischen Crone, sint der Zeit, da die Religion reformiret worden, schon damahls verkündiget durch den Welt-berühmten Propheten Michael Nostradamus, der Anno 1566 gestorben, jetzt aber aus dessen Vaticiniis, so in jedermans Händen mit Fleiss zusammen gesuchet, und mit einer kurtzen Erzehlung der Geschichten erleutert / von D.D. [Hamburg, 1714]). [tekst]

2. De naam "B.J. van der Zuylen" is het auteurspseudoniem van Frans Eduard Farwerck (1889-1978). Bouwsteenen was een uitgave van de N.V. Maçonnieke Uitgevers Maatschappij, gevestigd aan de Keizersgracht 133, Amsterdam, waarbij Nostrodamus tussen 1929 en 1932 ook in de vorm van een brochure is verschenen. [tekst]

3. Nederlandse versie van een nationaalsocialistische propagandatekst die in november - december 1939 werd geschreven door een aantal ambtenaren, werkzaam bij Goebbels' ministerie van Volksvoorlichting en Propaganda. De naam J.F. Pasteur is een gefingeerde naam. [tekst]

4. Nederlandse versie van de nationaalsocialistische brochure Die Prophezeiungen des Nostradamus (serie Informations-Schriften #18, Berlijn). De uitgeversnaam "Europa-Uitgeverij" is een gefingeerde naam. In werkelijkheid is deze brochure uitgegeven door de Deutsche Informationsstelle, een afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Rauchstraße 27, Berlijn W35. [tekst]

5. Vertaling van een nationaalsocialistische tekst, geschreven door de Duitse filoloog/historicus dr. phil. Alexander Max Centgraf (1893-1970). Over A. de Tombre is geschreven dat hij een fascistisch astroloog was (P. Heil in Het Vrije Volk, 24 december 1966). [tekst]

6. De naam mr. dr. W.L. Vreede is het pseudoniem van prof. mr. dr. H. Houwens Post. Zijn vertaling van de Centuriën verscheen voor het eerst in 1941 bij uitgeverij Servire in Den Haag. Op deze website is deze vertaling aangeduid met de woorden "vertaling-Vreede-1941". [tekst]

7. De eerste in een serie facsimile-uitgaven van de vertaling-Vreede-1941. [tekst]

8. Nederlandse vertaling van Centurio's Nostradamus - Prophetische Weltgeschichte (Bietigheim,1977 [1968]). Centurio is het pseudoniem van dr. phil. Alexander Max Centgraf. [tekst]

9. Vertaling van Die Prophezeiungen des Nostradamus vollständig übersetzt, kommentiert und neu gedeutet von Kurt Allgeier (München, 1988). [tekst]

10. In dit boek staat een gemoderniseerde versie van de vertaling-Vreede-1941. Dit boek is in de plaats gekomen van de facsimile-uitgave van de vertaling-Vreede-1941. [tekst]

11. De tweede, ongewijzigde druk van Vandervoort-1998. [tekst]