NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Gibt es Propheten? 
(N.N., Der Märkische Adler, 3 januari 1941)
- T.W.M. van Berkel -

In het eerste nummer van de 16e jaargang van het nationaalsocialistische weekblad Der Märkische Adler - Gauorgan des Gaues Mark Brandenburg der NSDAP van 3 januari 1941 staat op pagina 9 het artikel Gibt es Propheten?. In dit artikel, dat de volledige rechterkolom van pagina 9 besloeg, zijn een aantal voorspellingen uit de Centuriën besproken die volgens de - anonieme - schrijver in het verre verleden waren uitgekomen en in het jaar 1940. Aan de hand van een aantal andere voorspellingen uit de Centuriën onthulde hij welke glorierijke toekomst volgens Nostradamus voor Duitsland onder het nationaalsocialisme was weggelegd en wat het lot zou zijn van Engeland en Frankrijk.[1]
Met de publicatie van Gibt es Propheten? ging Der Märkische Adler voorbij aan een uit maart 1940 daterend besluit van de NSDAP-ideoloog Alfred Rosenberg dat de NSDAP de Centuriën niet meer ter sprake zou brengen.[2] In een notitie uit vermoedelijk de zomer van 1941, waarin stelling werd genomen tegen oorlogspropaganda op basis van de Centuriën, kreeg Der Märkische Adler dan ook kritiek te verduren, evenals het nationaalsocialistische weekblad Der Reichswart, dat in december 1940 een paginagroot artikel over Nostradamus had gepubliceerd, geschreven door de Centurie-onderzoeker Carl Loog.[3] Volgens deze notitie leverden degenen die in de Centuriën een leidraad zagen, zich over aan het fatalisme dat ten grondslag lag aan de opvatting dat gebeurtenissen in de twintigste eeuw als voldongen feit waren opgetekend in orakeluitspraken, daterend uit het midden van de zestiende eeuw. Met klem werd aanbevolen ervoor te zorgen dat oorlogsprofetieën, die van Nostradamus in het bijzonder, de kop in gedrukt zouden worden.

De inhoud van Gibt es Propheten?
De schrijver van Gibt es Propheten? leidde zijn artikel in met de opmerking dat ondanks dat niemand ervoor uitkomt bijgelovig te zijn of zichzelf voor een profeet houdt, er in alle tijden goede en slechte profeten zijn geweest, die zeiden dat zij in de toekomst konden schouwen. Anno 1940 waren de mensen volgens hem nuchter genoeg om profetieën te beoordelen op juistheid. In het kader hiervan bracht de schrijver de alom bekende Nostradamus ter sprake, een profeet die in het verre verleden aangelegenheden had voorspeld met betrekking tot de tijd waarin de schrijver leefde. Hij beschreef Nostradamus als een bekwaam arts, afkomstig uit het geboortedorp van de heilige Johanna, een moedig bestrijder van de pest, die vele jaren in Europa had gereisd en zich daarna, moe van de jaloezie van zijn collega's, toelegde op schrijven en het beoefenen van zwarte kunst. Koningen vroegen hem om astrologisch advies en zijn boek Hundertschaften und Prophetien (de Centuriën, TvB), dat in 1555 verscheen en in mystieke Franse bewoordingen was geschreven om een conflict met de Inquisitie te vermijden, werd een groot succes.
Volgens de schrijver waren in het verleden voorspellingen in de Centuriën over de terechtstelling van de Engelse koning Charles I en over de Franse revolutie in vervulling gegaan en waren naar zijn mening de duidingen met betrekking tot de 20e eeuw zeer interessant. Als eerste besprak hij "het door Nostradamus voorspelde offensief van het Duitse leger op 10 mei 1940 waardoor Frankrijk werd vernietigd", en vroeg hij zich af of het toeval was dat dit feit was beschreven in het hoofdstuk dat over Frankrijk ging. Hij besprak ook de capitulatie van Parijs op 14 juni 1940, nadat Italië zich op 10 juni 1940 in de strijd had gemengd. Ook dat zou in de Centuriën zijn voorspeld. Verder stond hij stil bij zeven veranderingen die zich in 290 jaar tijd in Engeland zouden voltrekken, veranderingen die volgens hem werden ingeluid door de onthoofding van Charles I in 1649. In het kwatrijn in kwestie, dat een looptijd had tot 1939, werd volgens de schrijver gezinspeeld op Polen (en dus op de inval van het Duitse leger in Polen in september 1939). Met betrekking tot een ander kwatrijn vroeg de schrijver zich af of daarin niet werd gezinspeeld op de aanvallen van de Luftwaffe op Engeland en op schuilkelders.
De schrijver benadrukte dat Nostradamus reeds in 1555 het begrip Großdeutschland ter sprake had gebracht in het kader van de Duitse overwinning op Frankrijk. Nostradamus had verder Duitslands "innerlijke vernieuwing" beschreven, waarmee de schrijver de opkomst van het nationaalsocialisme bedoelde, en in het vooruitzicht gesteld dat na de "oprichting van Duitsland" het "Heilige Rijk" komen.
Aan het einde liet de schrijver de lezers de vrijheid al of geen geloof te hechten aan de voorspellingen van Nostradamus. Hij benadrukte wel dat ze een zeldzaam fenomeen waren, wat kan worden uitgelegd als "wie oren heeft om te horen, hij hore".
In Gibt es Propheten? staan drie complete en vier incomplete Duitstalige kwatrijnteksten. Verder is er een verwijzing naar een kwatrijn dat betrekking zou hebben op de terechtstelling van Charles I en een citaat uit de Brief aan Henri II met betrekking tot de invoering van de Republikeinse Kalender tijdens de Franse Revolutie. De kwatrijnteksten zijn niet voorzien van kwatrijnnummers.

De boodschap van Gibt es Propheten?
Gibt es Propheten? is gepubliceerd in nummer 1 van de jaargang 1941, dat als datum 3 januari 1941 draagt. Deze datum doet vermoeden dat het artikel eind 1940 is geschreven. 
Mij is niets bekend over de identiteit van de schrijver van Gibt es Propheten? en mij zijn geen achterliggende documenten beschikbaar. Zodoende is het gissen naar het motief dat aan het schrijven van Gibt es Propheten? ten grondslag heeft gelegen en is niet duidelijk of hij bijvoorbeeld het moreel van de Duitsers heeft willen opvijzelen of aan de hand van commentaar op de Centuriën een lofzang heeft willen houden op Hitler, diens regime en diens behaalde successen.
Gepubliceerd in het eerste nummer van de jaargang 1941 van Der Märkische Adler lijkt Gibt es Propheten?, gezien de stelling dat de voorspelling van Nostradamus van Duitslands overwinning op Frankrijk was uitgekomen, het door hem voorspelde onheil dat Engeland te wachten zou staan en zijn aankondiging van de komst van het "Heilige Rijk" op een nieuwjaarsboodschap waarin de lezers aan de hand van uitgekomen voorspellingen van Nostradamus de garantie kregen dat de rooskleurige toekomst die hij Duitsland in het vooruitzicht had gesteld, eveneens een feit zou worden.

Een verkorte versie van Brochure-18-DE
Uit de literatuurstudie die ten grondslag ligt aan de artikelen die op deze website worden gepubliceerd in de substudie "Tweede Wereldoorlog" is naar voren gekomen dat de schrijver van Gibt es Propheten? de tekst van zijn artikel heeft ontleend aan de brochure Die Prophezeiungen des Nostradamus. Deze brochure, in dit artikel aangeduid met Brochure-18-DE, is het 18e deel in de serie Informations-Schriften, een serie anonieme propagandabrochures, vervaardigd onder auspiciën van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken en uitgebracht in tien talen, waaronder het Nederlands. De brochures die deel uitmaakten van de serie Informations-Schriften werden vooral verspreid in het buitenland, en wel onder krijgsgevangenen in Duitse kampen.[4] 
In Gibt es Propheten? zijn dermate veel passages uit Brochure-18-DE overgenomen, dat van een verkorte versie van Brochure-18-DE kan worden gesproken. Geen enkel commentaar in Gibt es Propheten? is afkomstig van de schrijver; alle commentaren stammen uit Brochure-18-DE. 
De schrijver van Gibt es Propheten? heeft de ordening van de tekst in Brochure-18-DE aangehouden en wel zodanig dat het lijkt alsof hij de tekst van Brochure-18-DE heeft nagelopen, de voor hem interessante fragmenten eruit heeft gelicht en deze fragmenten tot één geheel heeft gemaakt. Hij heeft in Gibt es Propheten? het commentaar overgenomen van acht van de twintig kwatrijnen die in Brochure-18-DE zijn behandeld en daarbij de volgorde van behandeling in Brochure-18-DE aangehouden. Van zeven van de acht kwatrijnen geeft hij Duitstalige kwatrijnteksten, overgenomen uit Brochure-18-DE. Sommige van zijn kwatrijnteksten zijn incompleet. Dit is het gevolg van het feit dat deze kwatrijnteksten in Brochure-18-DE eveneens incompleet zijn. 
De schrijver van Gibt es Propheten? heeft de kwatrijnen die hij heeft behandeld, niet voorzien van de bijbehorende kwatrijnnummers, in navolging van Brochure-18-DE, waarin de de behandelde kwatrijnen evenmin waren voorzien van de bijbehorende kwatrijnnummers. 
In Gibt es Propheten? staan geen Franstalige Centurie-teksten, wat zijn oorzaak vindt in het feit dat in Brochure-18-DE eveneens geen Franstalige Centurie-teksten staan. Uit Brochure-18-DE heeft de schrijver van Gibt es Propheten? de titel Hundertschaften und Prophetien overgenomen, inclusief het jaartal 1555, waarin dit boek van Nostradamus zou zijn verschenen. In Brochure-18-DE was deze titel de verbastering van de titel Les vrayes Centuries et Propheties. 
Dit alles doet veronderstellen dat de schrijver van Gibt es Propheten? geen kennis had van de Centuriën, maar voor de gemiddelde lezer in die tijd is er waarschijnlijk geen aanleiding geweest aan zijn kennis en kunde te twijfelen.

Stijlverschillen en accentueringen
Tussen de tekst van Gibt es Propheten? en die van Brochure-18-DE bestaat een belangrijk stijlverschil. De tekst van Brochure-18-DE is grotendeels mededelend van aard en confronteert de lezers met feiten. De tekst van Gibt es Propheten? is prikkelend en retorisch van aard. Aan de lezers worden vragen gesteld of het toeval is dat de vernietiging van Frankrijk is voorspeld in het hoofdstuk dat over Frankrijk gaat en of in een kwatrijn dat op de actualiteit betrekking had, toespelingen zouden staan op de Luftwaffe en op schuilkelders.
Bij de bespreking van de luchtaanvallen op Engeland en de hongersnood waarmee Engeland te maken zou krijgen, heeft de schrijver van Gibt es Propheten? een doelbewuste verandering aangebracht in de Duitstalige kwatrijntekst die hij uit Brochure-18-DE had overgenomen: de invoeging in de derde regel van de plaatsnaam London. Hiermee wilde hij nadrukkelijk tot uiting laten komen dat dit kwatrijn betrekking had op Engeland. Noch in de oorspronkelijke kwatrijntekst (waarvan in onderstaand overzicht de versie is gegeven die in de facsimile-Chomarat-2000 staat), noch in de Duitstalige kwatrijntekst in Brochure-18-DE komt de plaatsnaam London voor. 
In de tweede regel in de versie in Gibt es Propheten? staat het woord Atmungsstockwerk, een vertaling van de woorden respiral estage. In het commentaar wordt de retorische vraag gesteld of dit niet een zinspeling is op schuilkelders. In Brochure-18-DE stond in de tweede regel het woord Luftschutzkellers; de samenstellers van deze brochure hadden in hun commentaar aangegeven dat met het woord Atmungsstockwerk, dat bij zoveel Centurie-onderzoekers tot hoofdbrekens had geleid, schuilkelders werden bedoeld. Zij stemden hun vertaling af op de propaganda die hen voor ogen stond. De schrijver van Gibt es Propheten? lijkt de oorspronkelijke vertaling in ere te houden, maar was in werkelijkheid met niets anders bezig dan met herschikken van woorden ten behoeve van de propaganda die hem voor ogen stond.

Tot slot de betekenis die de schrijver van Gibt es Propheten? hechtte aan de regel Nach Deutschland wird kommen das Heilige Reich; de vertaling van Le sainct empire viendra en Germanie, de eerste regel van kwatrijn 10-31. Het woord nach heeft in het Duits meerdere betekenissen. In de Nederlandse en Franse versie van Brochure-18-DE is dit woord niet vertaald in de betekenis van erheen, maar in de betekenis van opvolgend.[5] De schrijver van Gibt es Propheten? heeft de regel Nach Deutschland wird kommen das Heilige Reich eveneens verwoord in de betekenis van opvolgend:

Und nach der "Gründung Deutschlands" wird kommen "das Heilige Reich"!

Dankbetuiging
De auteur dankt de Staatsbibliothek zu Berlin voor het toezenden van een kopie van het artikel Gibt es Propheten? en een kopie van de eerste pagina van nummer 1, 1941, van Der Märkische Adler (signatuur 2“ Fc 509/65 / Haus Unter den Linden). 

De Meern, 18 augustus 2007
T.W.M. van Berkel

Noten

1. Der Märkische Adler is opgericht door de journalist en politicus Richard Paul Wilhelm Kube (1887-1943), in de jaren '20 lid van de extreemrechtse Deutschvölkischer Freiheitspartei en vanaf 1 december 1927 lid van de NSDAP. Op 2 januari 1928 werd hij aangesteld tot gouwleider van de Ostmark, een samenvoeging van de provincie Grenzmark - Posen - Westpreußen en het district Frankfurt/Oder. Der Märkische Adler verscheen van november 1926 tot mei 1945 op iedere vrijdag en was het officiële orgaan van de NSDAP voor de Ostmark (bron: Biographisch - bibliographisch Kirchenlexicon). [tekst]
2. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942. [tekst]
3. Van Berkel: Prophete rechts - Prophete links - War Nostradamus wirklich Scharlatan und Betrüger? (C. Loog, Der Reichswart #50, 12 december 1940, een repliek op Prophete rechts - Prophete links... (K. Fervers, Der Reichswart #45, 7 november 1940). [tekst]
4. Van Berkel:
   - Die Prophezeiungen des Nostradamus (Informations-Schriften #18, Berlijn, 1940);
   - Informatie over de Informations-Schriften (een serie nationaalsocialistische propagandabrochures, Berlijn, 1940-1941). [tekst]
5. Van Berkel:
   - De voorspellingen van Nostradamus (Brochures ter Informatie #18, Berlijn, 1941)
   - Les prophéties de Nostradamus (Information Universelle #18, Parijs, 1940). [tekst]