NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Nostradamus or the future foretold 
(J. Laver, Londen, 1942)
- T.W.M. van Berkel -

Index TWEEDE WERELDOORLOG

English version

In 1942 verscheen bij uitgeverij Collins, gevestigd op 48 Pall Mall in Londen, Nostradamus or the future foretold, een studie van James Laver over Nostradamus en de Centuriën. Op de titelpagina stond een uitspraak van Napoleon III over de Centuriën: Ça épouvante et énerve l'imagination. Daaronder stond de tekst van de Legis Cautio, de waarschuwing aan het adres van domme critici, in sommige edities van de Centuriën een ongenummerd kwatrijn dat na kwatrijn 06-99 volgt; in andere edities van de Centuriën een ongenummerd kwatrijn dat tussen Centurie 06 en Centurie 07 staat.
Het begin van Lavers studie van Nostradamus en de Centuriën dateert van voor de Tweede Wereldoorlog. In zijn voorwoord schreef hij dat hij op een zeker moment in een boekenstalletje aan de Quai St. Michel - welk een toeval! - in Parijs voor 15 Francs een exemplaar had gekocht van een boek over Nostradamus, geschreven door de Franse Centurie-onderzoeker Eugène Bareste. In eerste instantie was Laver erg teleurgesteld over het ontbreken van verbanden en vroeg hij zich af of het wel de Centuriën waren geweest die op de boekenplank hadden gestaan van grote denkers als Pascal. Hij raakte echter gefascineerd door de koppeling van kwatrijn 09-20 ( [...] Le moine noir et gris dedans Varennes [...] ) aan de vlucht van Louis XVI, de eerste constitutionele koning van Frankrijk, waarnaar in de vierde regel van kwatrijn 09-20 zou zijn verwezen met de woorden Esleu cap. 
Laver bestudeerde een groot aantal Centurie-commentaren, in zijn voorwoord aangeduid met de benaming editions of the Centuries. De commentaren van de Franse Centurie-onderzoekers Bareste, Le Pelletier, Torné-Chavigny en Du Vignois vond hij erg waardevol. Het commentaar van Du Vignois was in zijn ogen erg verhelderend wat betreft kwatrijnen die betrekking hadden op de tweede helft van de negentiende eeuw. Van de commentaren van Engelse Centurie-onderzoekers vond hij dat van Charles A. Ward erg waardevol. Laver heeft geen commentaren van Duitse Centurie-onderzoekers geraadpleegd.
Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog had Laver een aantal ontwerpteksten geschreven over het leven van Nostradamus en over de Centuriën. De capitulatie van Frankrijk maakte het hem echter onmogelijk om in de Bibliothèque National in Parijs onderzoek te doen. Zijn studie van de Centuriën voltrok zich noodgedwongen in Engeland tussen de bedrijven door, in wachtruimtes van stations, in drukke treinen of in een schuilkelder tijdens Duitse bombardementen.
In aanvulling op zijn onderzoek van de Centuriën verdiepte Laver zich in het occulte en paranormale. Hij las tal van boeken over occulte verschijnselen, experimenteerde met telepathie en de kristallen bol, woonde séances bij en bezocht een aantal helderzienden. Hij las ook boeken over astrologie en magie om vertrouwd te raken met de terminologie in deze takken van occultisme en liet zijn horoscoop berekenen en uitleggen door de bekende astroloog Louis de Wohl om zo de werkwijze te begrijpen. Laver onderschreef uiteindelijk de spiritualistische hypothese niet, maar kwam wel tot de conclusie dat de menselijke geest veel gecompliceerder was dan hij tot dan toe had aangenomen en dat hij niet in staat was de Centuriën af te schrijven, ook al verwierp hij veel dat anderen erin meenden te hebben gevonden. In de slotzin van zijn epiloog schreef hij over het onoverkomelijke feit dat Nostradamus een ware Profeet was.

Samenstelling en illustraties
Nostradamus or the future foretold omvat 255 pagina's en is als volgt samengesteld:

• Prologue
• hdst. I: Nostradamus the Physician
• hdst. II: Nostradamus the Prophet
• hdst. III: The House of the Seven
• hdst. IV: The House of Bourbon
• hdst. V: Nostradamus and the History of England
• hdst. VI: Nostradamus and the French Revolution
• hdst. VII: Nostradamus and Napoleon I
• hdst. VIII: The Restoration that was and the Restoration that wasn't
• hdst. IX: To the End of the World
• Epilogue
• Appendix: The Prophecy of Olivarius and the "Prophétie d'Orval"
• Bibliography: Principal Early Editions of the "Centuries"; List of Principal Commentators; Other Works Consulted

Voorafgaand aan de titelpagina is een portret van Nostradamus afgebeeld, met daaronder het vierregelige vers:

Dieu se sert icy de ma bouche
Pour t'anoncer la verité
Si ma prediction te touche
Rends grace à sa Divinite

De werkwijze van Laver
In Nostradamus or the future foretold is een groot aantal verbanden gelegd tussen kwatrijnen en gebeurtenissen in het verleden of gebeurtenissen die in de toekomst zouden plaatsvinden. Wat betreft het verleden besteedde Laver aandacht aan het Huis Valois, het huis Bourbon, de geschiedenis van Engeland  van 1558 tot 1714, de Franse Revolutie, Napoleon I en de geschiedenis van Frankrijk na de val van Napoleon tot aan de oprichting van de Derde Republiek. Hij heeft geen aandacht besteed aan de Eerste Wereldoorlog.
Het is niet altijd duidelijk of en zo ja welke kwatrijnen Laver zelf heeft gekoppeld aan een bepaalde gebeurtenis en welke koppelingen zijn gebaseerd op de commentaren van Centurie-onderzoekers als Bareste, D.D., Dr. de Fontbrune, Le Pelletier, Du Vignois en Ward. Hij heeft geen rekenkundig systeem, al dan niet gebaseerd op astrologie, gebruikt om de vervullingdatum van een kwatrijn te bepalen. Zijn bepalingsmethode komt erop neer dat hij een kwatrijn aan een gebeurtenis heeft gekoppeld als de inhoud van dat kwatrijn er overeenkomsten mee vertoonde, bij voorkeur door concrete aanwijzingen als persoonsnamen, plaatsnamen en jaartallen. Hij heeft aan elk kwatrijn dat hij heeft besproken, één gebeurtenis gekoppeld. 
In zijn voorwoord schreef Laver dat ieder die probeerde de kwatrijnen uit te leggen, het gevaar liep slachtoffer te worden van zijn eigen vindingrijkheid en verbanden en betekenissen te zien die er eigenlijk niet waren. Hij achtte het niet uitgesloten dat hijzelf niet altijd aan dat gevaar was ontsnapt. Laver is niet de enige die kwatrijnen aan gebeurtenissen koppelt op grond van persoonsnamen, plaatsnamen en jaartallen. Ook vandaag de dag gebeurt dit. Het probleem bij deze werkwijze is dat in het overgrote deel van de kwatrijnen geen vervullingdata staan, waardoor we niet weten welke vervullingdata de samensteller van de kwatrijnen voor ogen stond. Er is dus geen enkele garantie dat een werkwijze zoals gevolgd door Laver tot de juiste uitleg leidt, namelijk de uitleg die overeenkomt met de bedoeling van de samensteller van de kwatrijnen. Verder moeten we maar hopen dat men bij het onderzoek van het verleden geen gebeurtenissen over het hoofd heeft gezien en dat er in de toekomst geen gebeurtenissen zijn die beter beantwoorden aan de inhoud van een reeds vervuld kwatrijn dan de gebeurtenis die men eraan had gekoppeld.

De Tweede Wereldoorlog
In hoofdstuk IX van Nostradamus or the future foretold, getiteld To the end of the world, heeft Laver de oorlog ter sprake gebracht die in 1939 was uitgebroken. Op pagina 213 in dit hoofdstuk heeft hij beschreven waarom in de jaren tussen de wereldoorlogen de belangstelling voor Nostradamus en de Centuriën toenam. 
Volgens Laver werd de mensheid aan het einde van de negentiende eeuw geleid door materialisme, optimisme, rationalisme en de idee van vooruitgang. Gaandeweg de twintigste eeuw verslechterde de situatie zich. Het optimisme maakte plaats voor angst, waardoor men zich niet afvroeg óf er een catastrofe zou komen, maar wát voor catastrofe er zou komen. Sommigen wendden zich tot aloud bijgeloof, dat misschien niet zo achterhaald was als door ontwikkelde geesten werd gedacht. Kranten die in grote oplagen verschenen, boden iedere dag planmatig ruimte aan astrologische voorspellingen. Als gevolg van deze houding kwam Nostradamus in toenemende mate in de belangstelling te staan, vooral in Frankrijk, waarin hij bij de oprichting in 1870 van de Derde Franse Republiek in diskrediet was geraakt. De nieuwe generatie Franse Centurie-onderzoekers werd in hun ijver om de toekomst te doorgronden niet gehinderd door het falen van hun voorganger Torné-Chavigny, wiens voorspelling dat Napoleon III zou worden opgevolgd door de Grote Chyren, niet uitkwam. De toekomstbeelden die deze Centurie-onderzoekers hadden geschetst, liepen nogal uiteen. Vrijwel al deze Centurie-onderzoekers waren het erover eens dat Frankrijk vanuit Zwitserland zou worden binnengevallen.[1] Volgens sommigen zou Engeland buiten het komende conflict blijven terwijl volgens anderen Engeland in het komende conflict Frankrijk zou verraden. Sommigen voorspelden met het volste vertrouwen dat de Britse monarchie ten val zou komen en dat Engeland haar Imperium zou verliezen. Laver vond de meeste van hun commentaren onbenullig en verwarrend, maar merkte op dat Melanie Calvat, de beroemde herderin van La Salette die leefde in het begin van de twintigste eeuw en nog veel krediet had bij Franse katholieken op het platteland, soortgelijke profetieën had verkondigd.[2] Men kan slechts gissen, schreef Laver, hoeveel invloed dit geloof had op de desastreuze gezindheid in 1940 van de Franse generale staf. Dit soort geloof liet zich niet negeren, getuige de verhalen dat Hitler voorafgaand aan al zijn belangrijke beslissingen zijn privé-astroloog om raad zou hebben gevraagd. De mededeling van de astroloog dat de astrologische aspecten ongunstig waren, zou voor Hitler de belangrijkste reden zijn geweest om na Duinkerken af te zien van een aanval op Engeland. De astroloog in kwestie werd overigens afgedankt omdat hij ook nadien geen voorspellingen deed die voor Hitler gunstig waren.[3]
Nostradamus or the future foretold zou volgens Laver niet compleet zijn zonder een poging kwatrijnen in verband te brengen met de actualiteit en de nabije toekomst. Laver bracht ongeveer dertig kwatrijnen in verband met gebeurtenissen die aan de Tweede Wereldoorlog vooraf waren gegaan, de oorlog zelf en het toekomstige verloop. Hij benadrukte dat sommige van deze kwatrijnen uitermate vaag zijn en moeilijk letterlijk te vertalen.  
In Nostradamus or the future foretold is kwatrijn 08-28, mede op grond van een commentaar van De Fontbrune, gekoppeld aan de inflatie in Europa in de jaren '20 en kwatrijn 01-47 aan de Volkenbond. Kwatrijn 03-54 is gekoppeld aan de Spaanse Burgeroorlog en de opkomst van Franco; kwatrijn 10-98 aan corruptie in Frankrijk, die zou leiden tot de capitulatie in 1940. Kwatrijn 09-90 is gekoppeld aan Hitlers geveinsde hulp aan andere landen; kwatrijn 05-94 aan de invasie in Nederland, België en Noord-Frankrijk en kwatrijn 02-50 aan de capitulatie van België. Wat opvalt is dat Laver de aanduiding Grande Germanie in de kwatrijnen 05-94 en 09-90 niet heeft vertaald in Great Germany, maar in Greater Reich, en op die manier een politiek element in de vertaling liet sluipen.
Uit Lavers bespreking van kwatrijnen die verband zouden kunnen houden met de oorlog blijkt dat hij aan Nostradamus heeft toegeschreven dat deze het gebruik voorzag van de torpedo (kwatrijn 02-40), het vliegtuig (de kwatrijnen 03-82 en 04-48) de bom (kwatrijn 05-08) en de onderzeeër (kwatrijn 04-15). In kwatrijn 03-71 zou het falen van de Duitse blokkade van Engeland zijn voorspeld. Kwatrijn 05-51 is gekoppeld aan de "Kleine Entente", het verbond tussen de Balkanvolken, Engeland, Polen en Tsjecho-Slowakije met als doel de vrije doorvaart door de Straat van Gibraltar te garanderen terwijl Italië en Spanje ondertussen wrede plannen zouden smeden. In kwatrijn 06-07 zou zijn voorspeld dat Noorwegen, de Balkan en Engeland in moeilijkheden zouden komen door het verbond tussen de twee dictators, waarmee Laver Hitler en Mussolini bedoelde. Hitlers plannen met betrekking tot Oost-Europa zouden zijn aangegeven in kwatrijn 03-97, een kwatrijn dat volgens Laver ook betrekking zou kunnen hebben op een nieuwe kruistocht tegen de Islam.
Wat betreft het verdere verloop schreef Laver dat Hitler en Mussolini het volgens kwatrijn 05-78 niet lang zouden uithouden. Hij heeft echter niet geschreven in welk jaar zij ten val zouden komen. Het ineenstorten van de "As" zou kunnen beginnen met een opstand tegen Mussolini, voorspeld in de kwatrijnen 06-68, 08-47 en 06-31. Niet duidelijk is in welk jaar deze opstand zou uitbreken. Laver veronderstelde verder dat er een verband was tussen de tweede regel van kwatrijn 06-31 en kwatrijn 08-99, waarvan de uitleg dat de Heilige Stoel moest uitwijken als gevolg van de macht van Franco, Hitler en Mussolini in de jaren voorafgaand aan de oorlog nogal opzien baarde. De koppeling in nationaal-socialistische propaganda op basis van de Centuriën en/of Centurie-commentaren gekoppeld van kwatrijn 10-31 aan de Duitse eindoverwinning, is door Laver niet weerlegd, sterker: hij heeft kwatrijn 10-31 in het geheel niet besproken.

De Hister-kwatrijnen
Nostradamus kreeg volgens Laver van tijd tot tijd namen door, soms correct, soms vervormd. De laatste regel van kwatrijn 03-96 zou wellicht kunnen verwijzen naar Paus Leo XIII. De tekst van deze regel luidt Saturne en Leo treizième de Fevrier. Laver was zich ervan bewust dat de woorden treizième de Fevrier betrekking konden hebben op een datum, maar stelde ertegenover dat Leo XIII in februari tot Paus was gekozen.[4] 
Het koppelen van kwatrijnen aan gebeurtenissen in en voorafgaand aan de oorlog toonde volgens Laver niet afdoende aan dat in de Centuriën aangelegenheden waren voorspeld met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog. Namen in de Centuriën van personen die in deze oorlog een belangrijke rol speelden, zouden dit wel aantonen. Volgens Laver kwamen de Hister-kwatrijnen, zoals hij de kwatrijnen 02-24, 04-68 en 05-29 noemde, waarin het woord Hister staat, hiervoor het meest in aanmerking.  Het woord Hister komt vrij goed overeen met de naam Hitler. 
In zijn inleiding op de Hister-kwatrijnen schreef Laver dat Le Pelletier, over wie hij benadrukte dat die natuurlijk niets van Hitler wist, twee oorsprongen van het woord Hister had aangegeven: Ister, de Latijnse benaming van de Donau, en hister, het Etruskische woord voor een komediant of acteur. Laver vond dat het aanduiden van Hitler met de benaming Mountebank from the Danube (vert.: de charlatan van de Donau) nog niet eens zo gek was. Hij koppelde kwatrijn 02-24 dan ook aan Hitlers expansiedrift; kwatrijn 04-68 aan het Driemogendhedenpact en aan bombardementen op Malta en Genua en kwatrijn 05-29 aan de eerste ontmoeting tussen Hitler en Mussolini, die volgens hem was aangeduid met het woord Duc, een zinspeling op de Duce.[5]
In het begin van dit artikel is reeds opgemerkt dat Laver geen commentaren heeft geraadpleegd van Duitse Centurie-onderzoekers. In de commentaren van de Duitsers Dennert, Loog, Noah, Winkler en Wöllner is het woord Hister niet gekopeld aan de persoon van Hitler. In hun nationaal-socialistische Nostradamus-brochures hebben Herwarth von Bittenfeld c.s., Centgraf, Krafft, Kritzinger en het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken deze koppeling eveneens niet gelegd. Een dergelijke koppeling is ook niet gelegd door De Fontbrune en Ruir, wier boeken Laver had geraadpleegd bij het schrijven van Nostradamus or the future foretold. Ruir heeft de Hister-kwatrijnen in het geheel niet besproken; De Fontbrune (1939 [1938], p.172) heeft het woord Hister uitgelegd als een zinspeling op Duitsland in de vorm van de rivier de Donau. In dit artikel wordt dan ook verondersteld dat de koppeling van het woord Hister aan de persoon van Hitler geen Duitse vondst was maar een Engelse, een vondst die dateert uit de oorlogsjaren en die een jaar na het verschijnen van Nostradamus or the future foretold nog eens opdook in de pseudo-Winkler brochure Nostradamus prophezeit den Kriegsverlauf (1943), geproduceerd door de Britse Geheime Dienst en hoofdzakelijk geschreven door Louis de Wohl, de astroloog die Laver vertrouwd had gemaakt met de astrologische beginselen.[6] Na de oorlog hebben sommige Centurie-onderzoekers de Hister-kwatrijnen eveneens aan Hitler gekoppeld, waaronder de Fransman Michel Chomarat.[7] 
In Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert (Görlitz, 1939 [1938], p.37-38), had dr. Bruno Winkler kwatrijn 03-58 (in het boek foutief genummerd als II, 58) gekoppeld aan de geboorte en opkomst van Hitler. Laver heeft dit kwatrijn niet besproken.

De kwatrijnen 03-57 en 10-100
Bij de behandeling in hoofdstuk V van de geschiedenis van Engeland van 1558 tot 1714 heeft Laver vaak het commentaar besproken dat de Britse Centurie-onderzoeker D.D. (Dietrich de Dobeler) had geleverd in The Prophecies of Nostradamus concerning the fate of all the kings and queens of Great Britain since the Reformation. Now made in English (Londen, 1715). Volgens Laver hebben aan veel Centurie-commentaren politieke motieven ten grondslag gelegen. Het motief van D.D. zou zijn geweest het aantonen van de kroning in 1714 van George I van het Huis Hannover tot koning van Engeland. 
In The Prophecies of Nostradamus... had D.D. een koppeling gelegd tussen kwatrijn 03-57, waarin zeven veranderingen in Engeland in het vooruitzicht werden gesteld in een periode van 290 jaar, en de periode 1649-1939, waarin zich tot 1714 (de kroning van George I) zes veranderingen hadden voorgedaan, te beginnen met de onthoofding van Charles I in 1649. Voor 1939 stelde D.D. een verandering van onbekende aard in het vooruitzicht, waarna het Britse vorstenhuis tot het eind der tijden toe zou regeren. De Franse Centurie-onderzoeker Charles Nicoullaud heeft in Nostradamus - ses prophéties (Parijs, 1914), een boek dat Laver eveneens had bestudeerd, had de periode van 290 jaar in kwatrijn 03-57 eveneens gedateerd op 1649-1939, en had geschreven dat wat Engeland in 1939 te wachten zou staan, het geheim van de toekomst was.[8] 
In zijn bespreking van kwatrijn 03-57 heeft Laver geen aandacht besteed aan de duidingen van D.D. en Nicoullaud. Hij heeft - zonder bronvermelding en zonder verdere argumentatie - het commentaar overgenomen van Le Pelletier, die veronderstelde dat de periode van 290 jaar van 1500 tot 1789 liep, waarin zich in Engeland zeven veranderingen voltrokken, te beginnen met de breuk tussen Henry VIII en de Rooms-katholieke Kerk in 1532 en eindigend met de kroning van George I in 1714. Volgens Le Pelletier zou in kwatrijn 03-57 ook zijn gezinspeeld op een opdeling in 1772 van Polen, welk land in de vierde regel zou zijn aangeduid met de woorden Pole Bastarnan, een zinspeling op het oude Polen.[9] In Die Weissagungen des Nostradamus (Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]) had de Duitse Centurie-onderzoeker Loog onder aanhouding van D.D.'s reeks van zes veranderingen in Engeland in de periode 1649-1714, verondersteld dat de zevende en laatste verandering in Engeland in de periode van 290 jaar, gerekend vanaf 1649, gepaard zou gaan met een crisis in Polen. Na de Duitse invasie in Polen in september 1939 en de daaropvolgende oorlogsverklaring van Engeland aan Duitsland werd kwatrijn 03-57 aan dat wapenfeit gekoppeld, ook door Loog zelf en ook in nationaal-socialistische propaganda, gebaseerd op de Centuriën en/of Centurie-commentaren.[10] Laver heeft aan deze koppeling geen aandacht besteed.
De periode van meer dan 300 jaar Engelse wereldheerschappij, genoemd in kwatrijn 10-100, is volgens Laver begonnen in 1588, toen de Spaanse Armada werd verslagen. Een voorteken van het ten einde lopen van deze periode zou het samengaan zijn van de Britse en Amerikaanse marine in de strijd tegen Duitsland.[11]

Heruitgaven van Nostradamus or the future foretold

• 1952: tweede, herziene druk (Penguin Books, Harmondsworth)

• 1973: derde, verder herziene druk (George Mann Books, Maidstone)

De Meern, 16 april 2007
T.W.M. van Berkel

Noten

1. Een dergelijke opvatting werd onder andere voorgestaan door De Fontbrune (1939 [1938, vijfde druk], p.177 ev; Laver heeft van dit boek de tweede druk geraadpleegd) en Ruir (1938, p.85 ev; Laver heeft dit boek vermeld in zijn lijst op p.254 van belangrijkste Centurie-commentatoren). [tekst]

2. Melanie Calvat, bijgenaamd Mathieu, leefde niet in het begin van de twintigste eeuw zoals Laver schreef, maar van 1831 tot 1904. In de tweede druk van Nostradamus or the future foretold heeft Laver dit gecorrigeerd (Laver-1952, p.221). Samen met de elfjarige Maximin Giraud, bijgenaamd Mémin, kreeg Melanie op 19 september 1846 een verschijning van de Heilige Maagd Maria. Die dag vierde de RK-Kerk het feest van Onze Lieve Vrouw van Smarten. Maria gaf de kinderen een boodschap waarin zij misoogsten aankondigde, hongersnood en oorlogen tot aan 1865, waarna een periode van vrede zou aanbreken van 25 jaar, gevolgd door nieuwe oorlogen. In 1879 werd de tekst van de boodschap van Maria openbaar gemaakt met toestemming van Paus Leo XIII. Een Nederlandse weergave staat op www.blijf-bij-uzelf.nl/kerk/lasalette.html. In deze boodschap is overigens niet gesproken over een aanval op Frankrijk in 1940 vanuit Zwitserland. [tekst]

3. Over Karl Ernst Krafft, een Zwitserse astroloog die vanaf januari 1940 betrokken was bij de productie van nationaal-socialistische propaganda op basis van de Centuriën, is beweerd dat hij Hitlers privé-astroloog was en wegens het niet willen doen van schijnbaar gunstige voorspellingen bij hem in ongenade was gevallen, met de dood als gevolg. Ellic Howe heeft aangetoond dat Hitler géén privé-astroloog had; volgens Howe was het Louis de Wohl die een gerucht als waar Laver naar verwijst, de wereld in heeft geholpen (Howe, p.273-292). [tekst]
4. Laver-1942, p.212. [tekst]
5. Laver-1942, p.218; Le Pelletier, deel II, p.331. [tekst]
6. Van Berkel: Nostradamus prophezeit den Kriegsverlauf (Londen, 1943). In deze brochure, bedoeld om het Duitse leger te demoraliseren, is in vijf propagandistische kwatrijnen het woord Hister gebruikt.
   In verband met het gebruik van het woord Hister als een anagram voor Hitler schreef de Zwitserse Centurie-onderzoeker Werner Zimmermann in 1940 in Nostradamus - unsere Stellung zum Schicksal dat daarover in Duitse Centurie-commentaren niets was geschreven, terwijl in Franse Centurie-commentaren Hister gekoppeld was aan Hitler (Zimmermann, p.19). Zimmermann geeft niet aan om welke Franse Centurie-commentaren het gaat. Uit zijn lijst van geraadpleegde werken blijkt dat hij de boeken van De Fontbrune en Ruir erop heeft nageslagen. Ondergetekende is tot andere bevindingen gekomen dan Zimmermann. [tekst]
7. Op Chomarats website Prophéties pour temps de crise is kwatrijn 04-68 de inleiding op de bespreking van de lotgevallen van de Centuriën tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarbij Chomarat de vraag opwierp of Hitler zichzelf in dit kwatrijn zag aangeduid met het woord Hister. [tekst]
8. Van Berkel: Kwatrijn 03-57 en Die Weissagungen des Nostradamus (C. Loog, Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]). [tekst]
9. Laver-1942, p.118-119; Le Pelletier, deel I, p.137-138 en deel II, p.310-311. [tekst]
10. Loog-1921 (1920), p.68-69; Loog-1940.
    Zie ook: Van Berkel:
    - Kwatrijn 03-57 en Die Weissagungen des Nostradamus (C. Loog, Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]);
    - Nostradamus Scharlatan? (C. Loog in Der Reichswart #50, Berlijn, 12 december 1940). [tekst]
11. Laver-1942, p.119-120. [tekst]