Enkele
wetenswaardigheden over dagblad Het Vaderland
|
Logo Het
Vaderland tijdens de Tweede Wereldoorlog
|
Het Haagse dagblad Het Vaderland
- staat- en letterkundig nieuwsblad is opgericht in 1869. Eén van
de oprichters was de Hagenaar Martinus Nijhoff,
boekhandelaar en uitgever. Zijn kleinzoon Martinus Nijhoff zou later
bekendheid verwerven als schrijver. Voor en tijdens de Tweede
Wereldoorlog was Het Vaderland gevestigd aan de Parkstraat 25 in
Den Haag.
In 1927 ging De Nieuwe Courant - dagblad voor Nederland, een vrijzinnig-liberale krant,
op in Het Vaderland, dat vanaf medio maart 1936 als titel ging
voeren: Het
Vaderland - staat- en letterkundig nieuwsblad waarin opgenomen "De
Nieuwe Courant", waarmee een einde was gekomen aan het
zelfstandig verschijnen van De Nieuwe Courant.
Het Vaderland verscheen iedere dag. Op zondag was er alleen een
ochtendeditie, op de andere dagen was er een ochtend- en een avondeditie.
Van begin af aan heeft Het Vaderland een belangrijke rol gespeeld in kunst en cultuur.
Sommige auteurs kregen door hun artikelen in Het Vaderland
bekendheid, zoals Louis Couperus, wiens debuutroman Eline Vere van 17 juni 1887 tot 4
december 1887 in Het
Vaderland werd gepubliceerd in de vorm van een feuilleton. De eerste
uitgave in boekvorm vond twee jaar later plaats. De rubriek Kronieken,
waarin de essayist Menno ter Braak iedere week diverse boeken - nieuwe
boeken dan wel heruitgaven - met elkaar vergeleek, groeide uit tot een
spiegel van de Nederlandse literatuur in de periode 1900-1940 en droeg
bij aan de bekendheid van
Ter Braak, die in 1932 samen met zijn landgenoot Eduard du Perron en de
Vlaamse schrijver Maurice Roelants het literaire tijdschrift Forum
had opgericht.
Ten tijde van de oprichting in 1869 had Het Vaderland een
progressief-liberaal karakter. Aan het einde van de negentiende eeuw was
het de spreekbuis van de Liberale Unie. Aan het einde van de
jaren '30 was er binnen de redactie sprake van een apathische, zo
niet welwillende
houding tegenover de nieuwe orde in Duitsland.
Na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 bleef Het Vaderland
verschijnen. Haar positie was pro-nationaal-socialistisch. De berichten
over de oorlog werden geschreven vanuit Duits gezichtspunt en er werd
ruim aandacht besteed aan het reilen en zeilen van Musserts Nationaal
Socialistische Beweging. In de rechterzijde van de kop van Het Vaderland
bleef de lijfspreuk Het Vaderlandt ghetrouwe blijf ik tot
in den doet, de tweede regel van het eerste couplet van
het Wilhelmus, het volkslied van Nederland, gehandhaafd.
Bij de naoorlogse perszuivering werd E. de Lang,
die in de oorlogsjaren directeur was van Het Vaderland, voor twaalf jaar ontheven uit zijn
functie; de
hoofdredacteuren van Het Vaderland voor anderhalf jaar. Aan Het Vaderland
werd als sanctie
een tijdelijke titelwijziging opgelegd. Tot 1951 mocht niet de titel Het
Vaderland worden gevoerd, maar de titel De Nieuwe Courant. Na
1951 verscheen de krant onder de titel Het Vaderland - Nieuwe Courant.
In de naoorlogse periode van haar bestaan wist Het Vaderland haar
positie op het gebied van kunst en cultuur weer te heroveren. Het
laatste nummer van Het Vaderland verscheen op 14 augustus 1982.
Nostradamus in Het
Vaderland
[1]
In Het Vaderland
stonden regelmatig artikelen over godsdiensten en levensbeschouwelijke
stromingen en over zaken als astrologie, occultisme en parapsychologie.
Aan de vele boeken en tijdschriften op deze gebieden werden tal van
besprekingen gewijd; verder werden de lezers van het Vaderland
attent gemaakt op lezingen en radio-uitzendingen.
Van tijd tot tijd werd in Het Vaderland ook aandacht besteed aan Nostradamus en de Centuriën. De vooroorlogse artikelen
over Nostradamus en de Centuriën hadden geen onderlinge samenhang.
Sommige ervan waren mededelend van aard, een enkel artikel was
kritisch. In de ochtendeditie van Het Vaderland van 13
februari 1937 werd verslag gedaan van de lezing De voorspellingen van
Nostradamus en andere historische profetieën die dr. P.A. Dietz op
12 februari 1937 had gehouden voor de afdeling Den Haag van de
Studievereniging voor Psychical Research. In de ogen van Dietz toonden
de vele vervulde voorspellingen in de Centuriën aan dat
Nostradamus een betrouwbare ziener was. In zijn lezing beargumenteerde
Dietz verder dat het patriottisme van de zieners de oorzaak was van het
feit dat er zo weinig betrouwbare voorspellingen waren over het verloop
en het einde van de Eerste Wereldoorlog. De zieners hadden ieder hun
eigen volk als overwinnaar aangewezen.
In de avondeditie van Het
Vaderland van 24 mei 1939 werd aandacht besteed aan een andere lezing over
voorspellingen die Dietz daags ervoor had gehouden voor parapsychologen
en spiritisten. Dietz heeft in die lezing onder andere over de Centuriën
gesproken.
In de ochtendeditie van Het Vaderland van 29 augustus 1937
besprak Menno ter Braak Henry James Formans Groote Profetieën der
Menschheid (uit het Engels vertaald door Foeke Sjoerds). Forman had
aandacht besteed aan onder andere de Centuriën; het artikel van
Ter Braak ging vergezeld van een afbeelding van een portret van
Nostradamus, afkomstig uit de editie-Viret-1697 van de Centuriën.
Ter Braak plaatste tal van kritische kanttekeningen bij de aanname van
Forman dat voorspellingen zoals die in de Centuriën waarde
hadden. In de ogen van Ter Braak heeft overal en altijd de behoefte
bestaan aan een geformuleerde verwachting
van het toekomstige. Voorspellingen voorzagen volgens hem in een
behoefte aan orde en veiligheid.
Kort voor de oorlog verschenen in Het Vaderland twee lovende
recensies over artikelen in het tijdschrift Astrologische
Wereldschouw waarin een zekere Van der Willigen op basis van de Centurie-commentaren
een
kortdurende Duits-Franse oorlog en een vrederijk in het vooruitzicht
waren gesteld.[2]
Toen de bezetting van Nederland een feit was, werd in drie artikelen in Het
Vaderland aandacht besteed aan Nederlandstalige
nationaal-socialistische propaganda op basis van de Centuriën,
waarin de Duitse overwinning in het vooruitzicht was gesteld. In de
avondeditie van Het Vaderland van 18 juli 1940 werd de brochure Hoe
zal deze oorlog eindigen? besproken. In deze bespreking werd onder
de verwijzing naar Nostradamus Hitler als "een grote"
bestempeld en werd voor Engeland een dreigend debacle in het
vooruitzicht gesteld.[3]
In
de ochtendeditie van Het Vaderland van 25 maart 1942 en de
avondeditie van Het Vaderland van 25 juni 1942 werd aandacht
besteed aan de brochure Voorspellingen die uitgekomen zijn... [4]
De Meern, 28 december 2007
T.W.M. van Berkel
Noten
- Zie: Historische
kranten in beeld. [tekst]
- Van Berkel: De
Profetieën van Nostradamus (Van
der Willigen, april en mei 1940). [tekst]
- Van Berkel: Hoe
zal deze oorlog eindigen?. [tekst]
- Van Berkel: Voorspellingen
die uitgekomen zijn.... [tekst]
|
