NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "TWEEDE WERELDOORLOG"
Informatie over dr. P.J. Goebbels
- T.W.M. van Berkel -

Index TWEEDE WERELDOORLOG

English version

In dit artikel staat informatie over dr. Paul Joseph Goebbels, van 1933 tot 1945 minister van Volksvoorlichting en Propaganda in nazi-Duitsland, in zijn hoedanigheid van organisator in zijn ministerie van Nostradamuscampagnes.
Zie ook:

• De Duitse grondtekst van oa Hoe zal deze oorlog eindigen? (Berlijn, 1940 [1939])
• Informatie over dr. h.c. Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld

Enkele feiten uit het leven van dr. P.J. Goebbels [1]

Dr. Paul Joseph Goebbels werd geboren op 29 oktober 1897 in Rheydt in het Ruhrgebied, dichtbij Mönchengladbach. Zijn vader was boekhouder in een textielfabriek. Goebbels was de derde zoon in een gezin van vijf kinderen en groeide op in een strengkatholiek milieu.
Door een ontsteking op 4-jarige leeftijd van het beenmerg van zijn rechterbeen werd Goebbels voor de rest van zijn leven kreupel. 
In 1917 behaalde Goebbels aan het gymnasium in Rheydt zijn diploma met de hoogste cijfers aldaar ooit behaald. Hij meldde zich als vrijwilliger aan bij het front maar werd vanwege zijn handicap niet geschikt bevonden voor de krijgsdienst.
Vanaf 1917 studeerde Goebbels filosofie, germanistiek en kunstgeschiedenis in verschillende Duitse steden waaronder Bonn, Freiburg, Heidelberg en München. Deze studies werden grotendeels gefinancierd door de katholieke Albertus Magnus vereniging. In 1921 promoveerde Goebbels in germanistiek aan de universiteit van Bonn bij de joodse professor Max von Waldberg. In zijn proefschrift besprak hij de romanticus Wilhem von Schütz. Mede door de economische omstandigheden lukte het hem in de jaren nadien niet een vaste baan als dramaturg of journalist te vinden. 
Goebbels beschouwde de Weimar-Republiek als een uitvloeisel van de door Duitsland verloren oorlog en hoopte na het mislukken in 1919 van de Kapp-Putsch dat een Duits rood leger orde op zaken zou stellen. Hij zwalkte heen en weer tussen radicale nationalistische opvattingen over ondergang en nieuwe maatschappelijke verhoudingen. Factoren die van invloed waren op zijn uiteindelijke keuze voor het nationaal-socialisme waren de economische crisis en de daarmee gepaard gaande armoede, hyperinflatie en werkloosheid, en de bezetting en afscheiding van Duitsland in januari 1923 van het Rijnland door Belgische en Franse troepen vanwege het uitblijven van Duitse herstelbetalingen. Zijn antisemitische en racistische ideeën haalde Goebbels uit boeken, met name uit die van Houston Stewart Chamberlain.[2]
Tijdens een partijdag in 1924 in Weimar van de Nationalsozialistischen Freiheitsbewegung Großdeutschlands kwam Goebbels voor het eerst in contact met  nationaal-socialistische kringen. In augustus van dat jaar richtte hij in Mönchengladbach een plaatselijke groep op van deze beweging, die een mantelorganisatie was van de toen nog verboden NSDAP, en werd hij redacteur van het nationaal-socialistische weekblad Völkische Freiheit. Dit markeerde zijn loopbaan als politiek columnist. In de artikelen die hij voor de Völkische Freiheit schreef, viel hij vooral Joodse uitgevers aan.
In 1925 ontmoette Goebbels Hitler voor het eerst. Uit dagboekaantekeningen van Goebbels blijkt zijn grote bewondering voor hem. Dat jaar werd Goebbels privésecretaris van de nationaal-socialist Gregor Strasser en in september redacteur van Nationalsozialistischen Briefe, het orgaan van de door Gregor Strasser en diens broer Otto opgerichte Arbeitsgemeinschaft Nordwest. Door zich aan te sluiten bij de gebroeders Strasser belandde Goebbels in de linkervleugel van de NSDAP. Gedurende enige tijd distantieerde hij zich van Hitler die hij het kwalijk nam geld aan te nemen van industriëlen en wiens centralistische leiding hij bekritiseerde. Goebbels was voorstander van verplaatsing van het machtscentrum van de NSDAP van München naar Noord-Duitsland. Hij wilde dat Gregor Strasser Hitlers plaats als partijleider zou innemen terwijl Hitler erevoorzitter zou worden. 
Op 14 februari 1926, na een onderhoud met Hitler, stelde Goebbels zich onvoorwaardelijk onder Hitlers leiding en wendde hij Strasser de rug toe. Hitler benoemde Goebbels tot gouwleider van Berlijn-Brandenburg. In Berlijn reorganiseerde hij de Berlijnse tak van de NSDAP en bracht haar tot macht. In juli 1927 richtte Goebbels Der Angriff op, zijn eigen propagandakrant, die vanaf oktober 1930 dagelijks zou verschijnen. Enkele maanden in de winter van 1930/31 was zijn politieke koers onzeker vanwege de SA-opstanden, maar uiteindelijk volgde hij de koers van Hitler weer en was hij in 1934 betrokken bij de moordacties tegen Ernst Röhm, de leider van de SA, en diens aanhangers.
In mei 1928 betrad de NSDAP met twaalf afgevaardigden, waaronder Goebbels, voor het eerst de Reichstag. In 1930 werd Goebbels benoemd tot Reichspropagandaleiter van de NSDAP en begon hij massabijeenkomsten te organiseren en de verkiezingen van september 1930 voor te bereiden, waarin het aantal afgevaardigden in de Reichstag van de NSDAP zou stijgen naar 107. Zijn doel in die tijd was de NSDAP langs democratische weg aan de macht te helpen om vervolgens de democratie terzijde te schuiven. In de propaganda voerde hij de Berlijnse SA-leider Horst Wessel, overleden in februari 1930 tengevolge van een moordaanslag de maand ervoor met geld als waarschijnlijk motief, op als slachtoffer van communistische agitatie en derhalve als iemand die voor de NSDAP zijn leven had gegeven. Een door Wessel geschreven tekst werd voorzien van muziek en werd het strijdlied van de NSDAP.
Op 19 december 1931 trad Goebbels in het huwelijk met Magda Quandt-Behrendt, geboren in Berlijn op 11 november 1901, die in 1929 gescheiden was van de grootindustrieel Günther Quandt, destijds een van de rijkste Duitsers. Hitler was één van de getuigen bij dit huwelijk, waaruit zes kinderen werden geboren. Vanwege het feit dat Hitler ongehuwd was, werd Magda Duitslands First Lady, een positie die in 1935 werd overgenomen door de echtgenote van Hermann Göring, prominent lid van de NSDAP en opperbevelhebber van de Duitse Luftwaffe. In de nationaal-socialistsche propaganda werd het gezin Goebbels, ook door Goebbels zelf, ten tonele gevoerd als een Duits modelgezin met volbloed-arische kinderen. Zowel Joseph als Magda Goebbels namen het met de echtelijke trouw niet zo nauw. Door een buitenechtelijke relatie van Goebbels ontstond in 1938 een ernstige huwelijkscrisis, die door Hitler werd bezworen in die zin dat hij weigerde toestemming te geven voor een echtscheiding.

Vanaf de oprichting van de NSDAP in 1925 tot aan de vorming in 1933 van een regering onder Hitler had in de NSDAP de propaganda een centrale plaats ingenomen. In 1933 werd dan ook een nieuw ministerie gecreëerd: het Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda (RMVP, Promi, op deze website kortheidshalve aangeduid met het "Propagandaministerie"). Het departementsgebouw stond aan de Wilhelmstraße 8-9 in Berlijn in Hitler's regeringscentrum. 
Op 13 maart 1933 werd Goebbels, die in eerste instantie geen ministerspost toebedeeld had gekregen, benoemd tot minister van Volksvoorlichting en Propaganda, min of meer als erkenning voor zijn organisatie in februari 1933 van de parlementsverkiezingen van maart 1933, waarin de NSDAP de absolute meerderheid behaalde. Hij werd verantwoordelijk voor "de gehele taak van het geestelijk leiding geven aan het volk", zoals Hitler het had geformuleerd in een besluit van juni 1933. Andere ministeries moesten werkterreinen afstaan aan het Propagandaministerie. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken werd de supervisie over film, pers, radio, theater naar het Propagandaministerie overgeheveld; van het ministerie van Buitenlandse Zaken de organisatie van diverse vormen van propaganda in het buitenland. 
Eén van de aspecten van Goebbels' propaganda in de jaren na 1933 was het creëren van het beeld van Hitler als welhaast goddelijk Führer. Daarmee gaf hij gestalte aan zijn eigen beeld van Hitler: een geniaal, almachtig persoon die het Duitse volk kan redden. In dit opzicht was Goebbels' propaganda dan ook een ware kruistocht. Politiek en privé waren Goebbels en Hitler onlosmakelijk met elkaar verbonden. In belangrijke privé-aangelegenheden zoals zijn huwelijk en in belangrijke politieke aangelegenheden nam Goebbels zijn besluiten niet zelfstandig; hij hield eerst ruggespraak met Hitler. Hitler op zijn beurt realiseerde zich dat hij niet zonder zijn propagandaminister kon. Uiteindelijk volgde Goebbels Hitler in de dood.
In de hoedanigheid van president van de Reichskulturkammer had Goebbels controle over boeken, film, kranten, radio, tijdschriften en het culturele en openbare leven in Duitsland. In 1933 hield hij in Berlijn een toespraak bij de Berlijnse boekverbrandingen. In 1937 liet hij kunst in beslag nemen die naar zijn mening niet strookte met de nationaal-socialistische ideologie. Dit kon Joodse kunst zijn of voor die tijd moderne kunst. Goebbels duidde deze kunst aan met de verzamelnaam Entartete Kunst. 
Tijdens de herdenking in München op 9 november 1938 van Hitlers Bierkellerputsch van 1923 hield Goebbels een antisemitische toespraak, waarin hij de Joden verantwoordelijk stelde voor een moordaanslag op 7 november 1938 op Ernst Eduard vom Rath, secretaris van de Duitse ambassade in Parijs. Onder verwijzing naar pogroms die naar aanleiding hiervan hadden plaatsgevonden in Magdeburg-Anhalt en Kurhessen, zei hij met het oog op de NSDAP dat antisemitische demonstraties niet mochten worden voorbereid of gehouden, maar dat tegen spontane ongeregeldheden niets mocht worden ondernomen. Deze toespraak was voor gouwleiders en SA-leiders het startsein voor het in geheel Duitsland vernielen en in brand steken van Joodse winkels en vrijwel alle synagogen en het vernielen van Joodse kerkhoven. In Duitsland markeerde deze zogenaamde Reichskristallnacht (een benaming naar aanleiding van de vonken en vuurgloed in de in brand gestoken gebouwen) het begin van de systematische Jodenvervolging. Tijdens de onlusten, die voortduurden tot 13 november 1939, werden tienduizenden Joden opgesloten in concentratiekampen. De meesten ervan werden later weer vrijgelaten. Honderden Joden werden vermoord of stierven aan de gevolgen van hun arrestatie.[3]
Kort na de Duitse inval op 1 september 1939 in Polen raakte de positie van het Propagandaministerie wat betreft voeren van propaganda in het buitenland enkele jaren lang uitgehold ten gunste van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Desondanks nam Goebbels eind november 1939 initiatieven om de Centuriën te gebruiken voor propaganda in het buitenland.
In 1940 richtte Goebbels het nationaal-socialistische weekblad Das Reich op, waarvoor hij talloze artikelen schreef over binnen- en buitenlandse aangelegenheden.
In 1941/42 voerde Goebbels in Berlijn verschillende acties om de stad judenfrei te maken.
Op 18 februari 1943, na de Duitse nederlaag bij Stalingrad, riep Goebbels in het Sportpalast in Berlijn de Duitse bevolking op tot totale oorlog. Hitler en diens generaals schonken niet zoveel aandacht aan wat Goebbels hiermee wilde bewerkstelligen. Toen op 20 juli 1944 graaf Claus Schenk von Stauffenberg een mislukte aanslag op Hitler pleegde, was het Goebbels die maatregelen nam om opstanden de kop in te drukken. Hitler benoemde hem tot rijksgevolmachtigde voor de totale oorlogvoering. Vanaf die tijd nam zijn ministerie de eerste plaats in op het gebied van de propaganda.
Op 29 april 1945 was Goebbels, samen met Martin Bormann, secretaris van Hitler, getuige bij het huwelijk van Hitler met Eva Braun. Een dag later pleegden Hitler en Eva Braun zelfmoord. In zijn testament had Hitler Goebbels benoemd tot Reichskanzler. Op 1 mei 1945 liet Magda Goebbels haar zes kinderen doden, waarna Goebbels en zij zelfmoord pleegden.

Kenmerken van Goebbels' propaganda
Volgens Willi A. Boelcke, die in 1966 en 1967 de notulen van de van 1939 tot 1943 gevoerde geheime dagelijkse propagandabesprekingen op het Propagandaministerie in boekvorm uitbracht en van commentaar heeft voorzien, heeft Goebbels in de vijftien jaar dat hij zich met propaganda ophield het gewelddadige aspect ervan ontketend en in werking gebracht op een manier die gruwelijker en afschrikwekkender was dan ooit tevoren. De propaganda van Goebbels doordrong Duitsland en reikte tot ver over haar grenzen heen. Door Goebbels' propaganda werd het de wereld duidelijk welke geweldige macht en wat voor vernietigende, suggestieve krachten in propaganda schuilgaan.[4] 
Reeds in 1933 betoogde Goebbels dat propaganda creatief moest zijn, een aangelegenheid was van productieve fantasie en dat een ware propagandist op een ware kunstenaar leek. De propaganda moest de regering verzekeren van de steun van het volk. Goebbels had een afkeer van het volk; voor hem was het volk slechts een middel om zijn doelen te bereiken.[5]
Volgens Boelcke hadden de propagandamethoden van Goebbels de volgende kenmerken:[6] 

Vereenvoudiging 
De kunst om in de taal van het volk de meest primitieve argumenten te presenteren; alleen de taal van het volk heeft de kracht om aan de massa toestemming te ontlokken.

Voortdurende herhaling
Onophoudelijk inhameren van stellingen, leuzen en oplossingen tot ook de domste mensen het begrijpen. Als voor de propaganda leugens worden gebruikt (deze leugens dienen zo geloofwaardig mogelijk te zijn), worden ook deze steeds herhaald.

Inspelen op emoties en mijden van het rationele
Propaganda moet inspelen op het instinctieve en emotionele dat onder een volk leeft, op haar gevoelens en hartstochten, en in geen geval moet in de propaganda worden geprobeerd om met rationele argumenten intellectuelen voor standpunten te winnen.

Manipulatie met feiten
Feiten worden gepresenteerd met een schijn van objectiviteit. Het zijn echter tendentieuze feiten, gekleurd door de keuze en de manier van presentatie. Onwelkome feiten daarentegen worden in de propaganda stelselmatig verzwegen.

Goebbels' geesteshouding; zijn houding ten opzichte van de Centuriën

Talrijk zijn de verhalen over de wortels van het nationaal-socialisme in occulte denkbeelden en de invloed van occultisten op nationaal-socialistische kopstukken. Het merendeel is geromantiseerd waarbij feiten ondergeschikt zijn gemaakt aan veronderstellingen, zoals blijkt uit het verhaal van Boris von Borresholm en Karena Niehoff over de manier waarop Goebbels in aanraking kwam met de Centuriën.[7]
Uit een aantal biografieën over Goebbels is naar voren gekomen dat hij het geloof de rug toekeerde (van huis uit was Goebbels rooms-katholiek) en een atheïst en rationalist werd, zij het een rationalist die wensdromen koesterde zoals de droom van Großdeutschland. Boelcke merkte in het karakter van Goebbels een aantal tegenstrijdigheden op zoals het betalen van kerkgeld ondanks zijn streven religie te vernietigen en het verwerpen van de kapitalistische plutocratie terwijl hij zich de levensstijl en levensstandaard van een miljonair wilde aanmeten.[8]
Volgens dr. Hans-Hermann Kritzinger, de schrijver van de nationaal-socialistische brochure Der Seher von Salon (Berlijn, 1941 [1940]), attendeerde Magda Goebbels haar echtgenoot kort na de Duitse inval in september 1939 in Polen op overeenkomsten met Kritzingers bespreking van kwatrijn 03-57 in Mysterien von Sonne und Seele - Psychische Studien zur Klärung der okkulten Probleme (Berlijn, 1922 [1921]), die het commentaar op dit kwatrijn van Carl Loog in Die Weissagungen des Nostradamus (Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]) citeerde.[9] Uit geen enkele biografie over Goebbels of zijn echtgenote is naar voren gekomen dat een van hen of beiden geïnteresseerd waren in occultisme in het algemeen of de Centuriën in het bijzonder.
Uit enkele aantekeningen in de dagboeken van Goebbels kan worden afgeleid dat hij bij zijn eerste kennismaking met de Centuriën er voorspellende waarde aan hechtte, maar daar snel op terugkwam en ze alleen bezag vanuit het oogpunt van het uitbuiten van dan wel inspelen op bijgeloof. Naar aanleiding van het lezen op 21 november 1939 van één of meerdere Centurie-commentaren las waarin voor Engeland voor 1939 een crisis werd aangekondigd, schreef hij in zijn dagboek dat de Centuriën in zijn dagen voor Duitsland erg interessant waren en dat hij hoopte dat de gewaagde commentaren zouden kloppen, wat zou betekenen dat Engeland niets meer te lachen zou hebben. Op 22 november 1939 vertelde hij Hitler dat de Centuriën in het licht van die tijd verbluffend waren. Hitler vertelde dat toen hij nog jong was, een zigeunerin zijn hand wilde lezen en plotseling verschrikt terugdeinsde. Hij achtte het niet onmogelijk dat men in de toekomst kon schouwen maar vond het belangrijker dat een mens paraat stond in het leven en overging tot handelen als hij ertoe werd geroepen. Nadien schreef Goebbels in zijn dagboeken alleen over het propagandistisch gebruik van de Centuriën. Op 23 november 1939 voerde hij een gesprek met overste b.d. Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld, buitengewoon hoofd van de afdeling Buitenlandse Pers in het Propagandaministerie. In dat gesprek droeg hij Herwarth von Bittenfeld op zich over Nostradamus te buigen. In zijn dagboek tekende Goebbels naar aanleiding van dit gesprek aan dat de wereld vol bijgeloof zat, iets dat zou moeten worden uitgebuit om de tegenstander onderuit te halen.[10] Het is niet duidelijk of het idee om de Centuriën te gebruiken voor psychologische oorlogvoering, afkomstig was van Goebbels of van Hitler.
Voor Goebbels school de waarde van de Centuriën in het feit dat ze, zoals Martin Henry Sommerfeldt, persvoorlichter van het Oberkommando der Wehrmacht en in die hoedanigheid deelnemer aan de geheime dagelijkse propagandabesprekingen in het Propagandaministerie, het onder woorden had gebracht, voor velerlei uitleg vatbaar waren, op tal van situaties van toepassing waren en een geruchtenstroom op gang konden brengen. Volgens Sommerfeldt zou Goebbels in een geheime dagelijkse propagandabespreking met betrekking tot gebruik van de Centuriën voor propagandistische doeleinden hebben gezegd dat dit een truc was die lange tijd gebruikt zou kunnen worden.[11] In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 22 juli 1940 bijvoorbeeld zei hij over de manier waarop tegen Engeland gerichte Nostradamuspropaganda moest worden gevoerd, dat zijn voorkeur uitging naar het voeren van dit soort propaganda via de radio, waarbij eerst zou moeten worden uiteengezet wat Nostradamus over vroeger tijden juist had voorspeld, om vervolgens aan te sturen op die voorspellingen waarin een vernietiging in 1940 van Londen in het vooruitzicht zou worden gesteld.[12] 
Goebbels wilde de propagandistische waarde die de Centuriën in zijn ogen hadden, zoveel mogelijk uitbuiten. In een onderhoud met Kritzinger op 4 december 1939 - de dag waarop hij de eerste versie van de Nostradamusbrochure van Herwarth von Bittenfeld overhandigd had gekregen, gaf Goebbels, naar in de substudie "Tweede Wereldoorlog" wordt verondersteld, Kritzinger de opdracht op zoek te gaan naar een Nostradamus-expert die de Centuriën kon bestuderen met het oog op propaganda in het buitenland. Kritzinger benaderde hiervoor in eerste instantie Carl Loog, die in Die Weissagungen des Nostradamus (Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]) het einde van de looptijd van kwatrijn 03-57 aan het jaar 1939 had gekoppeld en had geschreven dat zich dan gelijktijdig crises zouden voordoen in Engeland en Polen, een commentaar dat in 1939 werd uitgelegd als de vervulling van de voorspelling van Nostradamus dat het Duitse leger in september 1939 Polen zou binnenvallen, wat het begin zou zijn van de val van Engeland. Loog, een verklaard tegenstander van het gebruik van de Centuriën voor politieke doeleinden, zei tegen Kritzinger dit niet te willen doen. Uiteindelijk stelde Kritzinger voor de Zwitserse astroloog / statisticus Karl Ernst Krafft te vragen, op dat moment werkzaam bij Amt VII - B1 van het Reichssicherheitshauptamt als schrijver van "berichten", een mengeling van economische en politieke commentaren en speculaties, van tijd tot tijd gebaseerd op planetaire cycli. In januari 1940 startte Krafft met het bestuderen van de Centuriën met het oog op propaganda, hij bleef echter werkzaam bij Amt VII - B1 en werd niet overgeplaatst naar het Propagandaministerie.[13]
Met betrekking tot 8 januari 1940 schreef Goebbels in zijn dagboek een vakgroep in te zetten, die hem wat betreft Nostradamus van het nodige materiaal moest voorzien. De datum 8 januari 1940 valt min of meer samen met de datum waarop Krafft in Amt VII-B1 van het Reichssicherheitshauptamt de Centuriën ging bestuderen met het oog op propaganda.  
Goebbels lijkt geen hoge verwachtingen te hebben gehad van de propagandistische uitwerking van zijn Nostradamuscampagnes. In een aantekening met betrekking tot 15 januari 1940 schreef hij dat zijn campagnemateriaal op basis van Nostradamus in samenwerking met de Geheime Dienst Frankrijk zou worden binnengeloodst en de neutrale landen. Volgens Goebbels zou het de zaak enigszins helpen.[14] 
Blijkens een aantekening in zijn dagboek met betrekking tot 26 mei 1940 was Goebbels uitermate tevreden toen onder invloed van zijn Nostradamuscampagnes mensen in Frankrijk, aldaar aangeduid met het begrip "Zesde Colonne", de Franse regering opriepen de in hun ogen uitzichtloze strijd tegen Duitsland te beëindigen.[15] In juli 1940 constateerde hij met tevredenheid dat zijn Nostradamusbrochure alom groot opzien had gebaard.[16] Deze successen hebben er wellicht toe geleid dat hij ook later in de oorlog, te weten in 1942, overwoog "Nostradamus" opnieuw te gebruiken in propaganda, gebaseerd op occult materiaal, en dat hij in juli 1944 opdracht gaf tot het vervaardigen van een Nostradamusbrochure, bedoeld voor Engeland.[17] In die dagen achtte hij het niet opportuun om het moreel van de Duitse bevolking op te vijzelen met Nostradamuspropaganda, hoewel hij zich realiseerde dat sommige voorspellingen in de Centuriën konden worden toegepast op de situatie in Duitsland.[18]

De positie van Goebbels in de winter van 1939/40

Uit de dagboekaantekeningen van Goebbels en uit notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen blijkt dat Goebbels op 22 november 1939 plannen ging maken om de Centuriën te gebruiken voor propaganda. In de maanden ervoor was zijn positie als minister erg verzwakt geraakt en had hij gevaar gelopen te moeten aftreden. Verder waren de activiteiten van het Propagandaministerie sterk aan banden gelegd.
Goebbels' affaire in 1938 met de Tsjechische filmactrice Lida Baarova was uitgegroeid tot een staatsaangelegenheid. Magda Goebbels richtte zich tot Hitler met het verzoek haar huwelijk met Goebbels te ontbinden. Hitler stond een echtscheiding echter niet toe; Goebbels viel bij hem in ongenade. Reynhard Heydrich, hoofd van het Reichssicherheitshauptamt, en Heinrich Himmler, leider van de SS en één van de leiders van de NSDAP, mensen met wie Goebbels reeds langer op gespannen voet stond, aasden op zijn val. Met Joachim von Ribbentrop, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, raakte Goebbels in conflict over de vraag welk van de twee ministeries propaganda in het buitenland mocht voeren. Von Ribbentrop drong bij Hitler aan op een oplossing. Op 8 september 1939, kort na de Duitse inval in Polen, vaardigde Hitler een besluit uit (Führer-Erlass) dat erop neerkwam dat het aan het ministerie van Buitenlandse Zaken was om in het buitenland propaganda te voeren. De positie van het Ministerie van Propaganda werd ook aangetast door het feit dat het vanwege de staat van oorlog niet meer de eerste instantie was die nieuws vergaarde en verspreidde; het ministerie werd afhankelijk van wat werd vergaard en verspreid in militaire kringen.
Tegenover deze ontwikkelingen stond het feit dat de verhouding tussen Hitler en Goebbels vanaf november 1939 langzaamaan verbeterde en dat Hitler in de winter van 1939/40 Goebbels volmacht gaf de volledige, tegen Frankrijk gerichte strooibiljettencampagne te organiseren.[19] In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 3 november 1939 deelde Goebbels mee dat Hitler het voorstel had gedaan de protocollen van de Wijzen van Zion in de vorm van pamfletten uit te strooien over Frankrijk, een propagandistisch geschrift waarin een geheime Joodse regering ervan werd beschuldigd uit te zijn op de wereldheerschappij.[20] In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 22 november 1939 droeg Goebbels aan Leopold Gutterer, hoofd in het Propagandaministerie van de afdeling Propaganda, op om voorstellen te doen om "Nostradamus" te verwerken in tegen Frankrijk gerichte pamfletten. Twee dagen later, in de bespreking van 25 november 1939, werd Gutterer aangespoord zo snel mogelijk een Nostradamuspamflet te laten vervaardigen.[21] Herwarth von Bittenfeld, die van Goebbels op 23 november 1939 de opdracht kreeg zich met Nostradamus bezig te houden, moest zijn pijlen richten op Engeland. Goebbels had over Herwarth von Bittenfeld in zijn dagboek aangetekend dat deze als geen ander Engeland haatte; de Centurie-commentaren die Goebbels daags voordien had gelezen, kondigden de ondergang van Engeland aan.[22] 
Vanaf de winter van 1939/40 stelde Goebbels zich tot doel het terrein dat hij aan het ministerie van Buitenlandse Zaken was kwijtgeraakt, te heroveren.[23] Gelet op Hitlers besluit van 8 september 1939 dat propaganda in het buitenland een aangelegenheid was van het ministerie van Buitenlandse Zaken, ging Goebbels zijn boekje te buiten met de opdracht aan Herwarth von Bittenfeld een brochure te schrijven die in de neutrale landen in omloop zou moeten komen, ook omdat hij in het voorjaar van 1940 de vertalingen ervan via zijn eigen kanalen liet verspreiden. Echo's van dit alles lijken door te klinken in een aantekening in het dagboek van Goebbels met betrekking tot 12 juli 1940, waarin hij schreef dat zijn Nostradamusbrochure in het ganse buitenland groot opzien had gebaard en dat bijna niemand wist dat deze brochure afkomstig was uit het Propagandaministerie; zelfs het ministerie Buitenlandse Zaken tastte hierover in het duister.[24]  
Een ander geval deed zich eind mei 1940 voor. Op 6 mei 1940 had dr. Werner Wilmanns, hoofd van afdeling Information IV van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Krafft uitgenodigd voor een gesprek om te bezien of hij een propagandistische Nostradamusbrochure zou kunnen schrijven. Krafft had zich bij Wilmanns erover beklaagd, zo bleek uit een brief van Wilmanns op 27 mei 1940 aan dr. Rahn, plaatsvervangend hoofd van de afdeling Information, dat Kritzinger, die naar zijn zeggen in het Propagandaministerie in opdracht van een zekere dr. Seifert een Nostradamusbrochure zou schrijven, aan hem materiaal had proberen te ontfutselen. In zijn brief aan Rahn stelde Wilmanns voor deze zaak te laten rusten; immers, de bevoegdheid om in het buitenland propaganda te voeren lag bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en de deskundigheid van Krafft op het gebied van Nostradamus stond wat betreft Wilmanns buiten alle twijfel.[25] Kennelijk dacht Wilmanns dat de poging van het Propagandaministerie een Nostradamusbrochure te vervaardigen en in omloop te brengen tot mislukken gedoemd zou zijn en vond hij het niet de moeite waard dat het Propagandaministerie erop zou worden gewezen dat het dit soort activiteiten niet mocht ontplooien.

Het Propagandaministerie versus het ministerie van Buitenlandse Zaken
Boelcke heeft opgemerkt dat het Propagandaministerie in de loop van de oorlog steeds slagvaardiger werd, terwijl het ministerie van Buitenlandse Zaken steeds minder slagvaardig werd.[26] Een vergelijking van gegevens omtrent de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. en de vervaardiging en verspreiding van de bijbehorende vertalingen met die van een soortgelijk project van het ministerie van Buitenlandse Zaken, lijkt deze opmerking in zekere mate te illustreren. Ook de Nostradamusbrochures die deel hebben uitgemaakt van de door Buitenlandse Zaken vervaardigde propagandaserie Informations-Schriften, komen ter sprake.

Het Propagandaministerie: de brochure van Herwarth von Bittenfeld c.s.

Op 23 november 1939 had Goebbels aan Herwarth von Bittenfeld opdracht gegeven een tekst te maken voor een Nostradamusbrochure. Het Duitse leger had de veldtocht in Polen afgesloten; op het Europese continent waren er geen gevechtshandelingen. In de Eerste Wereldoorlog had Herwarth von Bittenfeld pionierswerk verricht op het gebied van propaganda, iets waarvoor hem in 1941 een eredoctoraat filosofie werd verleend in Münster. Ten tijde van de Duitse inval in Polen was Herwarth von Bittenfeld bij het Propagandaministerie gaan werken, dat hij in bepaalde opzichten beschouwde als de belichaming van wat hij in 1914/18 over propaganda voorstond. In het Propagandaministerie was hij buitengewoon hoofd van de afdeling Buitenlandse Pers.
Op 4 december 1939, elf dagen na de opdracht, had Herwarth von Bittenfeld de eerste versie van deze brochure voltooid. Goebbels was er erg enthousiast over. Bij het schrijven van de uiteindelijke versie werd Herwarth von Bittenfeld geassisteerd door prof. dr. Karl Bömer, hoofd in het Propagandaministerie van de afdeling Buitenlandse Pers, en Gutterer. In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 13 december 1939, 20 dagen na zijn opdracht aan Herwarth von Bittenfeld, deelde Goebbels mee dat de definitieve versie van de brochure tot stand was gekomen. Uit een aantekening in het dagboek van Goebbels met betrekking tot 23 februari 1940 kan worden afgeleid dat één of meerdere vertalingen voltooid waren en dat het drukken in het buitenland kon worden ondergebracht.[27] Hiervoor was dr. Ernst Brauweiler verantwoordelijk, hoofd in het Propagandaministerie van de afdeling Buitenland. Met betrekking tot 11 maart 1940 had Goebbels geschreven dat Brauweiler nog niets in gang had gezet en dat nu een poging zou worden ondernomen tot onderbrengen in Zweden.[28] Op 27 maart 1940, vier maanden en vier dagen na Goebbels' opdracht aan Herwarth von Bittenfeld, werd in de geheime dagelijkse propagandabespreking groen licht gegeven voor het verspreiden in de "neutrale landen" van de vertalingen van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. In de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 24 april 1940 was vermeld dat de brochure reeds in twee landen was verschenen (volgens aantekeningen in het dagboek van Goebbels met betrekking tot 24 april 1940 had dit betrekking op Nederland en Zwitserland) en dat voor verdere verspreiding, onder andere in Denemarken, zou worden gezorgd. Er zijn echter geen aanwijzingen dat de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. in het Deens is vertaald. De Engelse versie werd naar alle waarschijnlijkheid in omloop gebracht nadat Italië zich in juli 1940 in de strijd had gemengd, gelet op de toespelingen in deze versie op het feit dat Italië was gaan deelnemen aan de oorlog. Uit een rapport van Brauweiler met betrekking tot de werkzaamheden van de afdeling Buitenland in de periode januari- augustus 1940 kan worden afgeleid dat de totale oplage van de vertalingen van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. eind augustus 1940 83.000 exemplaren was in acht talen: het Engels, Frans, Italiaans, Kroatisch, Nederlands, Roemeens, Servisch en het Zweeds.[29] 
In zijn rede Die deutsche Kriegspropaganda 1914-18 und heute im Spiegel eigenen Erlebens, gehouden ter gelegenheid van zijn eredoctoraat filosofie aan de universiteit van Münster op zijn verjaardag op 23 mei 1941, belichtte Herwarth von Bittenfeld een ander facet van de propaganda die het Propagandaministerie voerde. In tegenstelling tot de Eerste Wereldoorlog, zo zei hij, voltrok de propaganda van het Propagandaministerie zich niet meer in het kielzog van het leger, maar ging het voor het leger uit als wegbereider. Het leger zou dan de genadeslag toedienen.[30] Dit is precies wat is gebeurd met de Franse en Nederlandse versie van zijn Nostradamusbrochure. Deze versies werden kort voor de invasie op 10 mei 1940 in België, Frankrijk, Luxemburg en Nederland in omloop gebracht. In Frankrijk was een demoraliserend effect duidelijk merkbaar, zo blijkt uit aantekeningen in het dagboek van Goebbels, de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 26 mei 1940 en propagandistische artikelen in 1940 van dr. Theodor Fr. Böttiger en dr. Elisabeth Noelle.[31]
Naar aanleiding hiervan kan worden gesteld dat deze brochures in omloop zijn gebracht in de tijd waarvoor ze waren bedoeld en het effect sorteerden wat ervan werd verwacht.
Over de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. hadden geschreven, kan worden gezegd dat het een aaneenschakeling was van fragmenten uit drie niet-nationaal-socialistische Duitse Centurie-commentaren, één Frans Centurie-commentaar en Kritzingers Mysterien von Sonne und Seele. In de fragmenten uit het Franse Centurie-commentaar, geschreven door dr. De Fontbrune, was de ondergang van Engeland beschreven, zij het in een andere context en in een andere tijd dan bedoeld door Herwarth von Bittenfeld c.s., die deze fragmenten, evenals de fragmenten uit de Duitse Centurie-commentaren, presenteerden in het licht van de volgens hen op handen zijnde titanenstrijd tussen Duitsland en Engeland, een strijd waarvan de afloop met zoveel woorden door Nostradamus zou zijn voorspeld. Zij hebben, in tegenstelling tot Krafft, wiens brochure hierna wordt besproken, geen enkel kwatrijn opnieuw geïnterpreteerd of gemanipuleerd.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken: de brochure van Krafft

Het ministerie van Buitenlandse Zaken benaderde begin mei 1940 de Zwitserse astroloog/statisticus Karl Ernst Krafft, werkzaam als vertaler bij het Deutsche Nachrichtenbüro in Berlijn, om te zien of hij de tekst van een Nostradamusbrochure zou kunnen schrijven waarmee de bevolking in neutrale landen en landen die Duitsland vijandig waren gezind, zou kunnen worden beïnvloed. In april 1940 had het Reichssicherheitshauptamt een brochure die Krafft in opdracht van hen aan het schrijven was, sterk gecensureerd vanwege het al te treffende speculatieve karakter, en stond het lange tijd publicatie ervan niet toe. Krafft kon in de brochure die hij voor Buitenlandse Zaken zou schrijven materiaal verwerken uit de brochure die hij had geschreven in opdracht van het Reichssicherheitshauptamt.  
De gesprekken tussen Krafft en het ministerie van Buitenlandse Zaken waren rond op 27 mei 1940. Aansluitend op de capitulatie van België op 28 mei 1940 begon Krafft met het schrijven van zijn brochure. De strijd in Frankrijk was nog in volle gang. Volgens de verwachting van dr. Werner Wilmanns, zijn opdrachtgever, hoofd van de afdeling Information IV van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zou Krafft ongeveer een week nodig hebben voor het schrijven. Het werd ongeveer een maand, kennelijk omdat Krafft en/of Wilmanns het verloop afwachtten van de strijd in Frankrijk. Krafft vertaalde een aantal kwatrijnen in propagandistische zin en kwam tot interpretaties waaraan hij op grond van zijn eigen overtuiging de conclusie verbond dat Nostradamus het verloop van de Tweede Wereldoorlog had voorspeld. Tussen 22 juni 1940, de datum waarop Duitsland en Frankrijk in Compiègne de wapenstilstand tussen beide landen ondertekenden, en eind juni 1940, ongeveer een maand na de opdracht, kwam de eerste versie gereed van Kraffts brochure, getiteld Nostradamus sieht die Zukunft Europas. Ter vergelijking: Herwarth von Bittenfeld had voor de eerste versie van zijn brochure elf dagen nodig. 
De eerste versie van Nostradamus sieht die Zukunft Europas werd voorgelegd aan professor Friedrich Berber, leider van het Deutschen Institut für Außenpolitische Forschung. Op 23 juli 1940, bijna twee maanden na de opdracht aan Krafft, deed Berber enkele aanvullende suggesties. Krafft nam deze suggesties niet over. Volgens Kraffts echtgenote waren er voorafgaand aan de definitieve tekst nog heftige discussies tussen Krafft en Wilmanns over de inhoud. Haar informatie is echter niet betrouwbaar gebleken, zij heeft bijvoorbeeld de contacten tussen Krafft en Wilmanns gedateerd in het najaar van 1940, terwijl deze dateren uit begin mei 1940. Hoe dit ook zij, op 20 augustus 1940 was de definitieve versie gereed voor vertaling, ongeveer drie maanden nadat Krafft opdracht had gekregen tot het schrijven van een Nostradamusbrochure. Ter vergelijking: binnen drie weken nadat Herwarth von Bittenfeld de opdracht had gekregen de tekst te schrijven voor een Nostradamusbrochure, was de definitieve versie gereed voor vertaling.
Nostradamus sieht die Zukunft Europas werd in opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken vertaald in het Deens, Hongaars, Portugees, Roemeens en Spaans; Krafft zelf droeg zorg voor een vertaling in het Frans, die hij laat in het najaar van 1940 had voltooid, ongeveer vijf maanden na de opdracht. De totale oplage van deze vertalingen is onbekend. Het Reichskommissariat für die besetzten niederländische Gebiete vond een Nederlandse vertaling overbodig omdat in Nederland de brochure Hoe zal deze oorlog eindigen? reeds in omloop was, reden voor het ministerie van Buitenlandse Zaken om uit te zoeken wie er achter die brochure schuil ging. De bezettende autoriteiten in Frankrijk en Roemenië hadden dergelijke bezwaren niet, ondanks dat er Franse en Roemeense versies van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. in omloop waren. Buitenlandse Zaken overwoog de mogelijkheid van een Vlaamse vertaling van Nostradamus sieht die Zukunft Europas, maar voorzover bekend is een dergelijke vertaling nooit in boekvorm verschenen, evenmin als een Duitstalige versie voor Zwitserland, alhoewel een dergelijke versie wel was ontworpen.
Alle vertalingen van Nostradamus sieht die Zukunft Europas werden gepubliceerd in 1941; Kraffts Franse vertaling werd gedrukt in april 1941, bijna één jaar na de opdracht. Ter vergelijking: tussen Goebbels' opdracht aan Herwarth von Bittenfeld en de publicatie van de vertalingen van zijn brochure verstreken ongeveer vier maanden.
Achteraf bezien moet de vertraging van bijna een jaar een negatief effect hebben gehad op de propagandistische slagkracht van Nostradamus sieht die Zukunft Europas. In de zomer van 1940 beschreef Krafft de oorlog als een oorlog die haar eindfase aan het westelijk front zou bereiken in termen van een overwinning van Duitsland op Engeland. De omstandigheden in 1941 waren echter anders. De Duitse gevechten tegen Engeland stonden op een laag pitje en in juni 1941 ontstond een tweefronten-oorlog als gevolg van de Duitse inval in Rusland, een inval waarop Krafft in het geheel niet had gezinspeeld. De inhoud van de vertalingen van Nostradamus sieht die Zukunft Europas stemde niet overeen met de fase waarin de oorlog verkeerde ten tijde van publicatie ervan.[32] 
In het geval van deze Nostradamusbrochures lijken de verschillen tussen het Propagandaministerie en het ministerie van Buitenlandse Zaken te zijn veroorzaakt door de lengte van de communicatielijnen, discussies over de inhoud en misschien ook omdat Goebbels duidelijke termijnen aangaf waarin een en ander afgerond moest zijn, actief toezicht hield op de uitvoering en waar nodig ingreep. Het uiteindelijke resultaat was dat de brochure van het Propagandaministerie op het juiste moment verscheen en derhalve een schot in de roos was, terwijl de brochure van het ministerie van Buitenlandse Zaken veel te laat verscheen en daardoor, en waarschijnlijk ook door het aansluitende verloop van de oorlog, achterhaald was.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken: Nostradamusbrochures in de serie Informations-Schriften
Op 23 juli 1940 schreef professor Friedrich Berber, leider van het Deutschen Institut für Außenpolitische Forschung, die de inhoud van de eerste versie van Nostradamus sieht die Zukunft Europas naliep, aan dr. Rahn, hoofd van de afdeling Information van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat de Deutsche Informationsstelle, een afdeling die ressorteerde onder het ministerie van Buitenlandse Zaken, een kleine brochure over Nostradamus zou samenstellen die deel zou gaan uitmaken van de propagandaserie Informations-Schriften en die voornamelijk in het buitenland in omloop zou worden gebracht onder met name krijgsgevangenen. In deze brochure, getiteld Die Prophezeiungen des Nostradamus, werd materiaal gebruikt uit Nostradamus sieht die Zukunft Europas en Hoe zal deze oorlog eindigen?. De Duitse en Franse versie van deze brochure zijn verschenen in 1940 en waren vrij actueel, in aanmerking nemend dat het meest actuele wapenfeit in deze brochure de capitulatie van Parijs op 14 juni 1940 was. De Nederlandse versie kwam pas in 1941 in omloop. De brochure Der Seher von Salon, geschreven door Kritzinger, waarvan de actualiteit eveneens terug te brengen valt op de zomer van 1940, kwam pas in 1941 in omloop.[33]

Campagnemiddelen van het Propagandaministerie
Uit de dagboeken van Goebbels, de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen en uit literatuur waarin beschrijvingen staan van Nostradamuscampagnes waarmee het Propagandaministerie op één of andere manier te maken had, komen de middelen naar voren waarmee het Propagandaministerie Nostradamuscampagnes voerde.

Brochures
Uit de dagboeken van Goebbels en de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen staan geregeld verwijzingen naar een "Nostradamusbrochure". In de substudie "Tweede Wereldoorlog" wordt verondersteld dat deze verwijzingen betrekking hebben op de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november-december 1939 hebben geschreven in opdracht van Goebbels en de vertalingen ervan die in vanaf eind maart 1940 in omloop werden gebracht.
De brochure Voorspellingen die uitgekomen zijn... (A. de Tombre, Arnhem, 1941) is de Nederlandse vertaling van een nationaal-socialistische tekst, geschreven dan wel voltooid tussen juni en december 1941 door dr. Alexander Max Centgraf, die na de oorlog Centurie-commentaren schreef onder het pseudoniem dr. N. Alexander Centurio en daarbij gebruik maakte van het materiaal dat hij tijdens de oorlog had geschreven. Waarschijnlijk heeft Centgraf deze tekst geschreven in het kader van anticommunistische propagandacampagnes van de Antikomintern, volgend op de inval van het Duitse leger op 22 juni 1941 in Rusland. De Antikomintern was opgericht in 1933 door dr. Eberhard Taubert, werkzaam bij het Propagandaministerie, en werd door het Propagandaministerie in veel opzichten ondersteund. Door het Molotov - Von Ribbentrop pact, het Duits-Russische niet-aanvalsverdrag, ondertekend in augustus 1939, kwam aan de activiteiten van de Antikomintern een einde tot aan de inval van het Duitse leger in Rusland. Of de tekst van Centgraf ook in andere talen dan het Nederlands is vertaald, is niet bekend.[34]
Uit aantekeningen van Sommerfeldt met betrekking tot een geheime dagelijkse propagandabespreking in vermoedelijk medio december 1939, blijkt dat in het Propagandaministerie een tekst in omloop was met een selectie van minstens 33 kwatrijnen, aangeduid met het woord Zenturien.[35] Het is niet bekend of deze tekst ooit is gepubliceerd.
Met betrekking tot 25 juli 1944 heeft Goebbels in zijn dagboek geschreven dat gewerkt wordt aan een nieuwe Nostradamusbrochure, bestemd voor Engeland.[36] Mogelijk is dit de brochure Nostradamus and England geweest, waarnaar Centgraf had verwezen in de uitgave-1960 van Nostradamus - Der Prophet der Weltgeschichte.[37]

Kettingbrieven
Volgens de aantekeningen van Sommerfeldt stelde Goebbels voor propaganda, gebaseerd op een bepaald kwatrijn in omloop te brengen in de vorm van een handgeschreven of getypte kettingbrief.[38]
Met betrekking tot 13 december 1939 had Goebbels in zijn dagboek geschreven dat Taubert op geweldige wijze kettingbrieven had gemaakt op basis van "Nostradamus".[39]

Pamfletten
In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 22 november 1939 werd aan Gutterer de opdracht gegeven voorstellen te doen inzake een Nostradamuspamflet, gericht tegen Frankrijk. Op 25 november 1939 werd hij in de geheime dagelijkse propagandabespreking tot spoed gemaand.[40] Hoe dit pamflet eruit heeft gezien en of het ooit in omloop is gebracht, is niet bekend.

Radio-uitzendingen
Volgens de aantekeningen van Sommerfeldt stelde Goebbels voor om propaganda, gebaseerd op een bepaald kwatrijn via de radio uit te zenden in Frankrijk.[41] Uit aantekeningen in het dagboek van Goebbels met betrekking tot 25 mei 1940 en uit de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 26 mei 1940 blijkt dat in die dagen in propagandistische radio-uitzendingen Nostradamuscampagnes werden gevoerd.[42] 
Radio-uitzendingen in Engeland waarin Nostradamuscampagnes werden gevoerd die tegen Engeland waren gericht, zijn ter sprake gekomen in onder andere de geheime dagelijkse propagandabesprekingen van 22 juli 1940 en 10 september 1940.[43] 

Feiten en fictie over Goebbels, Krafft en het Propagandaministerie

Het laatste onderwerp in dit artikel is de relatie tussen Goebbels, Krafft en het Propagandaministerie, waarover tal van tegenstrijdige gegevens in omloop zijn.
Naar mijn mening heeft de Britse onderzoeker Ellic Howe over de meest betrouwbare gegevens beschikt aangaande de betrokkenheid en werkzaamheden van Krafft in Nostradamuscampagnes. Howe heeft gesprekken kunnen voeren met twee mensen die Krafft in die tijd van nabij hebben gekend: prof. dr. Hans-Hermann Kritzinger, die met het oog op propaganda aan Goebbels het voorstel deed Krafft te benaderen, en Georg Lucht, die Krafft terzijde stond in de periode januari-april 1940, toen Krafft in Amt VII - B1 van het Reichssicherheitshauptamt begon met het schrijven van een brochure, die in het najaar van 1940 als bijlage werd toegevoegd aan een fotokopie van een editie-B.Rigaud-1568 van de Centuriën die buiten de boekhandel om in een beperkte oplage van 299 exemplaren werd verspreid. Tegenover Howe gaf Lucht te verstaan dat Krafft Goebbels nooit heeft ontmoet.
Uit de gesprekken met Kritzinger en Lucht, uit verder onderzoek van Howe naar het leven en werk van Krafft en uit aanvullend onderzoek van Ulrich Maichle en ondergetekende is de volgende tijdtafel naar voren gekomen:

Mei 1937
Krafft, woonachtig in Zwitserland, treedt in het huwelijk met Anna Theresia van de Koppel. Enkele maanden later verhuizen zij vanuit Zwitserland naar Urberg in het Zwarte Woud in Duitsland.

Oktober 1939
Krafft begint te werken voor Amt VII - B1 van het Reichssicherheitshauptamt in de vorm van het schrijven van economische en politieke commentaren en speculaties, van tijd tot tijd gebaseerd op planetaire cycli. 

November 1939
Krafft wordt gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij de aanslag op Hitler op 9 november 1939 in de Bürgerbraukeller in München; in één van zijn berichten had hij erop gewezen dat het leven van Hitler in de periode van 7 tot 10 november gevaar liep en dat er een aanslag zou kunnen worden gepleegd met explosieven. Krafft wordt vanuit Freiburg overgebracht naar Berlijn voor verhoor door de Sicherheitsdienst die hem wegens gebrek aan bewijs vrijlaat. 

December 1939
Op voorstel van Kritzinger wordt Krafft opgeroepen naar Berlijn te komen; men wil bezien of hij op basis van de Centuriën propagandamateriaal zou kunnen vervaardigen. 

Januari 1940
Krafft en zijn echtgenote verhuizen van Urberg in het Zwarte Woud naar Berlijn; Krafft begint de Centuriën door te werken voor Amt VII - B1. 

Februari 1940
Krafft komt in Amt VII - B1 met zijn superieuren in conflict over de inhoud van zijn correspondentie met Viorel Virgil Tilea, de Roemeense ambassadeur in Londen.

Maart 1940
Krafft komt in Amt VII - B1 met zijn superieuren in conflict over zijn brochure, waarvan zijn superieuren vinden dat de inhoud in militair en politiek opzicht te ver gaat. 

April 1940
Krafft vindt een baan als vertaler bij het Deutsche Nachrichtenbüro.

Mei 1940
Krafft wordt door Wilmanns benaderd om een Nostradamusbrochure te schrijven voor Buitenlandse Zaken. Krafft heeft hiervoor ongeveer een maand nodig. Hij schrijft deze brochure in het Duits en vervaardigt zelf een Franse vertaling, die hij in oktober-november 1940 voltooit.

Eind 1940
Krafft laat aan Lucht (Lucht was op eigen verzoek in maart 1940 overgeplaatst en was niet meer betrokken bij Nostradamuscampagnes) enkele ontwerpen zien van brochures die hij voor het Propagandaministerie heeft vervaardigd.

Juni 1941
Krafft wordt gearresteerd in het kader van de Aktion-Heß, een razzia onder astrologen en occultisten in Duitsland als reactie op de overtocht van Rudolf Heß, Hitlers plaatsvervanger, naar Engeland op 10 mei 1941. Tot aan zijn dood op 8 januari 1945 in het concentratiekamp Buchenwald, waarin hij op 27 november 1944 arriveerde, heeft Krafft zijn leven in gevangenschap doorgebracht in verschillende locaties in Berlijn. 

In het hiernavolgende staan korte samenvattingen van een aantal verhandelingen over Goebbels, Krafft en het Propagandaministerie en vergelijkingen ervan met de in dit artikel gepubliceerde tijdtafel. Van sommige verhandelingen kon de bron worden achterhaald. 

De Meern, 6 december 2007
T.W.M. van Berkel
bijgewerkt op 17 maart 2008

Noten

1. Voor biografische gegevens van Joseph en Magda Goebbels zijn de volgende bronnen geraadpleegd: 
   - Fröhlich, dr. E.: Goebbels, Joseph en Goebbels, Magda in: Biographisches Lexikon zum Dritten Reich (Frankfurt am Main, 1999, p.149-153);
   - Fröhlich, dr. E.: Goebbels glaubte, was er sagte; Die Ruhr-Besetzung prägte Goebbels en Goebbels war ein Geisteskrieger; interviews met dr. Elke Fröhlich ter gelegenheid van 60 Jahre Kriegsende (Westdeutsche Rundfunk, 8 maart 2005);
   - Zeman, Z.A.B.: De propaganda van de nazi's (Hilversum, 1966 [1964]);
   - de.wikipedia.org. [tekst]
2. In Die Grundlagen des neunzehnten Jahrhunderts (München, 1899) had Chamberlain (1855-1927), een Duitse wetenschapper van Britse afkomst, betoogd dat de westerse beschaving doordrenkt is van de invloed van de "Teutoonse volken" (Duitsers, Kelten, Slaven), de crème de la crème van wat hij het "arische ras" noemde. Ariërs vormden in zijn ogen een elite-ras. De vernietiging van het Romeinse Rijk door Germaanse stammen had volgens Chamberlain de westerse samenleving behoed voor Semitische dominantie. [tekst]
3. Prof. dr. Meier Schwarz en Karin Lange: Die "Kristallnacht"-Lüge. [tekst]
4. Boelcke-1966, p.11. [tekst]
5. Boelcke-1966, p.14-15 en p.24. [tekst]
6. Boelcke-1989 (1967), p.15-16. [tekst]
7. Van Berkel: Dr. Goebbels nach Aufzeichnungen aus seiner Umgebung (B. von Borresholm, K. Niehoff, Berlijn, 1949). [tekst]
8. Boelcke-1966, p.24-25.[tekst]
9. - Howe, p.220; 
   - Van Berkel: De lotgevallen in 1939 van Mysterien von Sonne und Seele.  [tekst]
10. - Fröhlich, p.208; 
    - Van Berkel: De Duitse grondtekst van o.a. Hoe zal deze oorlog eindigen? (Berlijn, 1940 [1939]) [tekst]
11. - Sommerfeldt, p.56-57; 
    - Van Berkel: Das Oberkommando der Wehrmacht gibt bekannt (M.H. Sommerfeldt, Frankfurt am Main, 1952). [tekst]
12. Boelcke-1966, p.434. [tekst]
13. Howe, p.231-233. [tekst]
14. Fröhlich, p.272. [tekst]
15. Richter, p.136. [tekst]
16. Richter, p.218. [tekst]
17. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942. [tekst]
18. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942. [tekst]
19. Boelcke-1966, p.34-35. [tekst]
20. Boelcke-1966, p.217. [tekst]
21. Boelcke-1966, p.230 en 232. [tekst]
22. - Fröhlich, p.208; 
    - Van Berkel: De Duitse grondtekst van o.a. Hoe zal deze oorlog eindigen? (Berlijn, 1940 [1939]). [tekst]
23. Boelcke-1966, p.31. [tekst]
24. Richter, p.218. Het kwam voor het ministerie van Buitenlandse Zaken pas in december 1940 vast te staan dat Hoe zal deze oorlog eindigen?, de Nederlandse vertaling van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s., die in april 1940 in omloop was gebracht door W.J. Ort in Den Haag, afkomstig was uit het Propagandaministerie. [tekst]
25. Wilmanns aan Rahn, 27 mei 1940, in: Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942. [tekst]
26. Boelcke-1966, p.35. [tekst]
27. Fröhlich, p.320. [tekst]
28. Fröhlich, p.344. [tekst]
29. Van Berkel: Nostradamus sieht die Zukunft Europas (K.E. Krafft, Berlijn, 1940). [tekst]
30. Herwarth von Bittenfeld-1941, p.15-16. [tekst]
31. - Richter, p.136;
    - Boelcke-1966, p.365;
    - Van Berkel: Die Kolonne des Nostradamus (dr. Th.Fr. Böttiger, Berlijn; 1940);
    - Van Berkel: Die Prophezeiungen des Nostradamus (dr. E. Noelle, Berlijn, 1940). [tekst]
32. Van Berkel: Nostradamus sieht die Zukunft Europas (K.E. Krafft, Berlijn, 1940). [tekst]
33. Van Berkel:
    - Die Prophezeiungen des Nostradamus (Informations-Schriften #18, Berlijn, 1940);
    - Der Seher von Salon (Informations-Schriften #38, Berlijn, 1941). [tekst]
34. - Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942; 
    - Van Berkel: Voorspellingen die uitgekomen zijn... (A. de Tombre, Arnhem, 1941). [tekst]
35. - Sommerfeldt, p.56-57; 
    - Van Berkel: Das Oberkommando der Wehrmacht gibt bekannt (M.H. Sommerfeldt, Frankfurt am Main, 1952). [tekst]
36. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942. [tekst]
37. Howe, p.321-322. [tekst]
38. Sommerfeldt, p.57. [tekst]
39. Fröhlich, p.230. [tekst]
40. Boelcke-1966, p.230 en 232. [tekst]
41. Sommerfeldt, p.57. [tekst]
42. Richter, p.134; Boelcke-1966, p.365. [tekst]
43. Boelcke-1966, p.434 en 498. [tekst]
44. - Von Borresholm / Niehoff, p.146-149; 
    - Van Berkel: Dr. Goebbels nach Aufzeichnungen aus seiner Umgebung (Von Borresholm/Niehoff, Berlijn, 1949). [tekst]
45. Centurio-1953, p.128. [tekst]
46. Howe, p.322. [tekst]
47. Centurio-1977 (1966), p.216. [tekst]
48. Van Berkel: Mysterie 14-18: De Eerste Wereldoorlog onverklaard (R. Heijster, Den Haag, 2000 [1999]). [tekst]
49. Drude-1963, p.331-335. [tekst]
50. In dit artikel is de online-versie bestudeerd van Zodiac and Swastika - Astrologer to Himmler's court, de Engelse vertaling van Tierkreis und Hakenkreuz, oorspronkelijk uitgegeven in Londen in 1973 (http://www.skyscript.co.uk/wulffF.html). [tekst]
51. Van Berkel:
    - Informatie over de Informations-Schriften (Berlijn, 1940-1941);
    - Die Prophezeiungen des Nostradamus (Informations-Schriften #18, Berlijn, 1940);
    - Nostradamus sieht die Zukunft Europas (K.E. Krafft, Berlijn, 1940). [tekst]
52. Zie het artikel van James Randi over Krafft op www.randi.org. In 1990 had hij dit al gepubliceerd in The mask of Nostradamus (New York).. [tekst]
53. Hofstede, p.172. [tekst]
54. Zie http://www.bm-lyon.fr/expo/virtuelles/nostradamus/g+.htm [tekst]
55. Van Berkel: Comment Nostradamus a-t-il entrevu l'avenir de l'Europe? (K.E. Krafft, Brussel, 1941 [1940]). [tekst]
56. Van Berkel:
    - Nostradamus or the future foretold (J. Laver, Londen, 1942); 
    - Nostradamus prophezeit den Kriegsverlauf (L. de Wohl e.a., Londen, 1943). [tekst]