NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Die Prophezeiungen des Nostradamus 
(Informations-Schriften #18, Berlijn, 1940)
- T.W.M. van Berkel -

English version

Zie ook:

• De voorspellingen van Nostradamus (Brochures ter Informatie #18, Berlijn, 1941)
• Les prophéties de Nostradamus (Information Universelle #18, Parijs, 1940)
• Les prophéties de Nostradamus (F. Beroud, drukker, Parijs, 1940)
• Gibt es Propheten? (Der Märkische Adler #1, Berlijn, 3 januari 1941)

In 1940-1941 produceerde de Deutsche Informationsstelle, een afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken, gevestigd in de Rauchstraße 27, Berlijn-W35, een serie anonieme propagandabrochures die 46 delen telde. Deze brochures verschenen in tien talen. De Duitstalige brochures droegen de serietitel Informations-Schriften. In 1940 verschenen in deze serie de delen 1 t/m 37.[1] 
Deel 18 in de serie Informations-Schriften, hierna aangeduid als Brochure-18-DE, had als titel Die Prophezeiungen des Nostradamus, niet te verwarren met het gelijknamige artikel van Elisabeth Noelle dat op 16 juni 1940 werd gepubliceerd in de Deutsche Allgemeine Zeitung.
Het laatst gedateerde wapenfeit in Brochure-18-DE was de capitulatie van Parijs op 14 juni 1940. Deze capitulatie was gekoppeld aan kwatrijn 05-30. De propagandaboodschap van Brochure-18-DE was dat Nostradamus, die in de zestiende eeuw het uitbreken in 1939-1940 van de oorlog had voorspeld en de nederlaag van Frankrijk, voor Engeland had voorspeld dat haar ondergang op handen was, dat er hongersnood zou uitbreken, dat Hitler voet zou zetten op Engelse bodem en dat Duitsland de overwinning zou behalen.
In dit artikel wordt onder andere ingegaan op de vraag wanneer Brochure-18-DE is samengesteld, wie erbij betrokken waren en welk bronmateriaal erbij is gebruikt.

De ontstaansgeschiedenis van Brochure-18-DE
Van 1936 tot 1944 was professor Friedrich Berber (1898-1984), volkenrechter en staatsfilosoof, plaatsvervangend hoofd van het Institut für auswärtige Politik in Hamburg en leider van het Deutschen Instituts für außenpolitische Forschung. Bij tijd en wijlen was hij ook betrokken bij de productie van nationaal-socialistisch propagandamateriaal op basis van de Centuriën en/of Centurie-commentaren. 
Op 23 juli 1940 schreef Berber aan dr. Rahn, hoofd van de afdeling Informatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat de Deutsche Informationsstelle een kleine brochure over Nostradamus zou laten samenstellen die zou verschijnen in de serie Informations-Schriften en alleen in het buitenland zou worden gebruikt.[2] Hiermee is, zoals verderop zal worden uitgelegd, Brochure-18-DE bedoeld. De opmerking van Berber heeft geen betrekking op Der Seher von Salon, deel 38 uit de serie Informations-Schriften. Dit deel werd pas in 1941 uitgegeven.[3]

Het bronmateriaal

a. De omslag
In het rechthoekig kader aan de bovenzijde van de omslag van Brochure-18-DE staat Die Prophezeiungen des Nostradamus, de titel van deze brochure. In het rechthoekig kader aan de onderzijde staat de vermelding Informations-Schriften Nr. 18, Europa Verlag 1940. De naam Europa Verlag is een gefingeerde naam.
Op de omslag van Brochure-18-DE zijn van linksonder naar rechtsboven, geheel dan wel gedeeltelijk, Franstalige teksten afgedrukt van de kwatrijnen 01-47, 02-100, 03-24, 03-35, 03-53, 03-57, 05-94, 06-34, 08-37, 09-16, 09-52, 09-55, 09-83, 10-22 en 10-89. Midden boven een aantal kwatrijnen staan kwatrijnnummers in Romeinse cijfers. De kwatrijnen 02-100, 03-57, 05-94, 08-37 en 09-83 zijn behandeld in de tekst. 
Onderzoek van de Duitse Centurie-onderzoeker Wilhelm Zannoth heeft uitgewezen dat de kwatrijnteksten op de omslag van Brochure-18-DE naar alle waarschijnlijkheid zijn overgenomen uit de fotokopie die de Zwitserse astroloog Karl Ernst Krafft in 1940 had laten vervaardigen van een editie-B.Rigaud-1568 van de Centuriën.[4] Krafft was vanaf januari 1940 betrokken bij de productie van nationaal-socialistische propaganda, gebaseerd op de Centuriën en/of Centurie-commentaren.

b. Een openingsgedicht
Brochure-18-DE opent met een zesregelig gedicht, dat volgens deze brochure vooraf is gegaan aan de tekst van het eerste deel van Hundertschaften und Prophetien (Lyon, 1555). De tekst van dit gedicht luidt als volgt:

Ich gebe in dem Spiel von tausend dunklen Reimen,
Entdeckend und verbergend, was Zukunft will entkeimen.
An Hauptereignissen der größten Potentaten,
Der Neugier eine Folter, wenn sie es will erraten;
Denn eine lange Reih' von Vorfäll'n ist verzeichnet,
Die man erst dann erkennt, wenn sich die Tat ereignet.

Volgens Brochure-18-DE is dit gedicht geschreven door Nostradamus. In werkelijkheid is de oorspronkelijke versie van dit gedicht geschreven door Edouard Roesch, van wie in 1850 de eerste Duitse vertaling van de Centuriën werd uitgebracht onder de titel Die erstaunlichen Bücher des Grossen Artztes, Sehers und Schicksals-Propheten Nostradamus in’s Deutsche übertragen und dem Verständnisse aufgeschlossen. Het gedicht staat op p.23 in deel I in het hoofdstuk Nostradamus Leben en duikt met een enkele afwijkende bewoording op in Mysterien von Sonne und Seele (dr. H.-H. Kritzinger, Berlijn, 1922 [1921], p.129), Das Schicksalsbuch der Weltgeschichte (een door dr. W. Faber herziene uitgave van Roesch-1850, Berlijn, 1922, p.9-10) en Nostradamus - Prophetische Weltgeschichte von 1547 bis gegen 3000 (Berlijn, 1928, p.28). 
De tekst van het gedicht in Brochure-18-DE komt het meest overeen met de tekst in Noah-1928. In Roesch-1850, Kritzinger-1922 en Faber-1922 luidt de tekst van de vierde regel: Der Neugier eine Folter, die sie nicht erraten. In Noah-1928 en Brochure-18-DE luidt de tekst van deze regel: Der Neugier eine Folter, wenn sie es will erraten. Verder staat in Noah-1928 en Brochure-18-DE (en in Roesch-1850) in de derde regel het woord größten, terwijl in Kritzinger-1922 en Faber-1922 het woord grossen staat. Dit leidt tot de veronderstelling dat het gedicht in Brochure-18-DE is overgenomen uit Noah-1928, een veronderstelling die wordt ondersteund door het feit dat in Noah-1928 dit gedicht na de Brief aan Henri II komt, welke brief volgens de door Noah gebruikte editie-Ribou-1668 voorafgaat aan de Centuriën. Met andere woorden: de samenstellers van Brochure-18-DE hebben naar aanleiding van de tekstvolgorde in Noah-1928 (Brief aan Henri II, gedicht, commentaar op de Centuriën) de conclusie getrokken dat aan de kwatrijnen een zesregelig gedicht voorafging en hebben dit in hun brochure beschreven.

c. Centurie-commentaren
In Brochure-18-DE staan enkel Duitstalige Centurie-teksten, geen Franstalige. De samenstellers van deze brochure hebben een aantal Centurie-teksten uit het Frans in het Duits vertaald en bewerkt. Ook hebben zij reeds bestaande Duitstalige Centurie-teksten overgenomen en in een aantal gevallen bewerkt.
Van de twintig kwatrijnen die in Brochure-18-DE zijn besproken, is van achttien kwatrijnen met vrij grote zekerheid achterhaald welke publicaties aan die besprekingen ten grondslag hebben gelegen. De publicaties die het meest zijn geraadpleegd, zijn Nostradamus sieht die Zukunft Europas (Krafft, 1940d) en Hoe zal deze oorlog eindigen? (Den Haag, 1940), een van de vertalingen van een tekst die in november-december 1939 is geschreven door drie leidinggevende ambtenaren, in dienst van het Propagandaministerie: Hans Wolfgang Herwarth von Bittenfeld, prof. dr. Karl Bömer en Leopold Gutterer. De tekst van kwatrijn 02-05 is met één enkele wijziging overgenomen uit Englands Aufstieg und Niedergang... (dr. Bruno Winkler, Leipzig, 1940, p.33).

1. Nostradamus sieht die Zukunft Europas
In zijn brief van 23 juli 1940 schreef professor Berber dat bij het samenstellen van de brochure over Nostradamus het manuscript zou worden gebruikt waarover hij een paar opmerkingen had gemaakt en waarvan dr. Wilmanns, hoofd van afdeling Information IV van het ministerie van Buitenlandse Zaken, eveneens een exemplaar bezat. Met dit manuscript was Nostradamus sieht die Zukunft Europas bedoeld, dat Krafft in de periode mei-augustus 1940 in opdracht van Wilmanns had geschreven.
Vergelijking van de volgorde waarin in Brochure-18-DE kwatrijnen zijn behandeld met de volgorde van behandeling in Nostradamus sieht die Zukunft Europas wijst uit dat het is gebruikt bij het samenstellen van Brochure-18-DE. De tekst in Brochure-18-DE van de kwatrijnen 02-100, 03-71, 04-37, 05-30, 09-52 en 09-83 stemt in hoge mate overeen met de tekst van deze kwatrijnen in Nostradamus sieht die Zukunft Europas. Ook de commentaren in Brochure-18-DE op deze kwatrijnen kunnen worden teruggevoerd op Nostradamus sieht die Zukunft Europas. In een ongedateerd typescript van Nostradamus sieht die Zukunft Europas dat in het bezit is van het Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiene e.V. (Freiburg in Breisgau, DE, dossier nr 20/9 181) staat op p.42-43 de vertaling van en het commentaar op kwatrijn 05-30, dat sterk overeenkomt met de vertaling en het commentaar in Brochure-18-DE.[5] In Brochure-18-DE is, evenals in de vertalingen van deze brochure, de vierde regel van kwatrijn 05-30 niet opgenomen in de tekst. 

De koppeling in Brochure-18-DE van kwatrijn 09-83 (Sol vingt de taurus...) aan 10 mei, de dag waarop de Duitsers het mei-offensief begonnen, kan worden teruggevoerd op het commentaar op p.39-40 in Nostradamus sieht die Zukunft Europas. De koppeling van kwatrijn 04-37 aan de voortgang van de Duitse invasie in Frankrijk in mei 1940 kan worden teruggevoerd op het commentaar op dit kwatrijn op p.41 in Nostradamus sieht die Zukunft Europas.
Kwatrijn 08-37 is niet ontleend aan Nostradamus sieht die Zukunft Europas. In Brochure-18-DE is dit kwatrijn gekoppeld aan de onthoofding in 1649 van de Engelse koning Charles I, een koppeling die voorkomt in Loogs Die Weissagungen des Nostradamus (Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920]) en in Noah-1928. Krafft heeft dit kwatrijn gekoppeld aan een op handen zijnde nederlaag van Engeland in de loop van de oorlog die in 1939 was uitgebroken.
Bij de vertaling van de teksten in Brochure-18-DE van de kwatrijnen 01-01, 01-02, 08-37 en 09-52 is het rijmschema a-b-a-b aangehouden. De bron van de teksten 01-01 en 01-02 is Hoe zal deze oorlog eindigen?; in Brochure-18-DE is de Nederlandse tekst van deze kwatrijnen vertaald in het Duits. De bron van de teksten van de kwatrijnen 08-37 en 09-52 is vooralsnog niet duidelijk.
In het commentaar in Brochure-18-DE op kwatrijn 03-57 is verwezen naar de omschrijving die Tacitus gaf van de Bastarniërs: een Germaanse stam, die bij de Weichsel woonde. Deze verwijzing kan worden teruggevoerd op Loog-1921. Krafft heeft in Nostradamus sieht die Zukunft Europas niets geschreven over Tacitus' omschrijving van de Bastarniërs.
In veel gevallen zijn in Brochure-18-DE de kwatrijnteksten bewerkt. De tekst in Brochure-18-DE van kwatrijn 05-30 bijvoorbeeld wekt de indruk dat het een vertaling is van de vier oorspronkelijke kwatrijnregels. In werkelijkheid is de vierde regel niet meegenomen in de vertaling. De tekst in Brochure-18-DE van kwatrijn 04-37 telt slechts drie regels, die zijn ontleend aan Nostradamus sieht die Zukunft Europas. In de Duitse tekst van kwatrijn 03-57 is het oorspronkelijke France non point niet meegenomen in de vertaling. Het woord Latine in de vierde regel van kwatrijn 02-05 is in Brochure-18-DE vertaald in "Latium", het land dat de Trojaan Aeneas in het verre verleden veroverde. Aan dit gegeven is in Brochure-18-DE kwatrijn 05-74 gekoppeld. De Duitse tekst van de eerste twee regels luidt: aus Troerblut wird ein deutsches Herz geboren, das zu sehr hoher Macht gelangen wird. In het commentaar op dit kwatrijn wordt Hitler gepresenteerd als de "Duitse Aeneas".

2. Hoe zal deze oorlog eindigen?
Dat de samenstellers van Brochure-18-DE één van de in 1940 verschenen vertalingen hebben gebruikt van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november-december 1939 hebben geschreven, blijkt uit een opmerking op p.7 van Brochure-18-DE:

Noch ausführlicher beschäftigt ihn die französische Revolution und die auf sie folgende Zeit Napoleons I, dem er rund ein Dutzend Strofen gewidmet hat.

In Hoe zal deze oorlog eindigen? staat op p.18 het volgende:

Daar wij ons nu toch bij Napoleon Bonaparte bevinden, verdient het wel de aandacht dat Nostradamus aan hem ongeveer een dozijn van zijn vierregelige verzen heeft gewijd. Het eene is in zijn raakheid nog verbluffender - en bewonderenswaardiger - dan het andere.[6]

Loog, Faber, Wöllner, Noah, noch Dennert hebben expliciet geschreven welk aantal kwatrijnen zij aan Napoleon Bonaparte hebben gekoppeld. Ook in Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert (dr. B. Winkler, Görlitz, 1939 [1938]) is hierover niets vermeld. Op p.27, na de behandeling van de kwatrijnen die volgens Winkler op Napoleon Bonaparte betrekking hebben, staat echter het volgende:

Die Vorhersagen über Napoleon I. gehören mit zu den klarsten der Zenturien. Sie sind leicht zu übersetzen und ihre Deutung macht kaum Schwierigkeiten.
Von den Vierzeilern, die sich auf Napoleon III. beziehen, es sind etwa ein Dutzend, seien hier diejenigen mitgeteilt, die von der Schlacht bei Sedan und von seinem Tode handeln.

Naar mijn mening hebben Herwarth von Bittenfeld c.s. de hierboven geciteerde regels uit Winkler-1939 - bewust of onbewust - verkeerd overgenomen, waardoor het aantal van ongeveer één dozijn kwatrijnen gekoppeld raakte aan Napoleon Bonaparte in plaats van aan Napoleon III. Deze koppeling nu keert terug in Brochure-18-DE.
De kwatrijnen 01-01 en 01-02 in Brochure-18-DE en de beschrijving van zijn studiekamer in zijn huis in Salon-de-Provence komen in iets andere bewoordingen ook voor in de vertalingen van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. De verwijzing naar de opmerking van Tacitus over de Bastarniërs komt eveneens voor in deze vertalingen. 
Maichle meldt dat Krafft op 12 april 1940 vier exemplaren had besteld van Hoe zal deze oorlog eindigen? Deze exemplaren werden hem vanuit Nederland op 29 april 1940 toegezonden.[7] De vraag rijst waarom Krafft deze bestelling had geplaatst en wat hij met deze exemplaren heeft gedaan. Misschien is een exemplaar van Hoe zal deze oorlog eindigen? terecht gekomen bij de samenstellers van Brochure-18-DE, of een exemplaar van één van de andere versies van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. 

Samengevat is voor Brochure-18-DE naar alle waarschijnlijkheid gebruik gemaakt van:

• Krafft, K.E.: Les Propheties de Maistre Michel Nostradamus, Bildgetreuer, vergrösserter Abdruck einer Ausgabe der "Prophéties", erschienen bei Benoist RIGAUD Lyon unter dem Datum 1568. Frankfurt am Main.

• Krafft, K.E.: Nostradamus sieht die Zukunft Europas.

• Loog, C.: Die Weissagungen des Nostradamus: erstmalige Auffindung des Chiffreschlüssels und Enthüllung der Prophezeiungen über Europas Zukunft und Frankreichs Glück und Niedergang, 1555-2200. Pfullingen in Württemberg, 1921 (1920).

• Noah, B: Nostradamus - Prophetische Weltgeschichte von 1547 bis gegen 3000. Berlijn, 1928.

• "Pasteur": Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur. Den Haag, 1940 (of één van de andere versies van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s.).[8]

• Winkler, dr. B.: Englands Aufstieg und Niedergang nach den Prophezeiungen des großen französischen Sehers Michel Nostradamus aus den Jahren 1555 und 1558. Leipzig, 1940.

De samenstellers van Brochure-18-DE
In dit artikel is uiteengezet dat volgens Berbers brief aan Rahn van 23 juli 1940 de Deutsche Informationsstelle een brochure over Nostradamus zou samenstellen in het kader van de propagandaserie Informations-Schriften en daarbij gebruik zou maken van Kraffts Nostradamus sieht die Zukunft Europas, waarschijnlijk van het exemplaar dat in bezit was van Wilmanns. In dit artikel is Krafft verscheidene malen ter sprake gekomen. Zijn naam is niet alleen genoemd in verband met Nostradamus sieht die Zukunft Europas, maar ook in verband met de fotokopie die hij heeft laten vervaardigen van een editie-B.Rigaud-1568 van de Centuriën, waaruit materiaal is gebruikt voor de omslag van Brochure-18-DE en in verband met zijn bestelling op 12 april 1940 van vier exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen?, waarvan er mogelijkerwijs één is gebruikt bij het samenstellen van Brochure-18-DE.
Uit de brief van Berber blijkt niet dat Krafft de schrijver is van Brochure-18-DE. Ook blijkt er niet uit dat Krafft een actief aandeel heeft gehad in het verstrekken van materiaal; het exemplaar van Nostradamus sieht die Zukunft Europas dat zou worden gebruikt, was in bezit van Wilmanns. Eind juni 1940 had Wilmanns bij een notitie, waarin hij de uitwerking beschreef van Nostradamus-propaganda, een exemplaar gevoegd van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, de Franse versie van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s., die in april 1940 in Geneve in omloop was gebracht.[9] Of Wilmanns betrokken was bij de samenstelling van Brochure-18-DE of een zekere heer Wilhelm, wiens naam in verband met Nostradamus sieht die Zukunft Europas eveneens door Berber is genoemd en die de door Kritzinger geschreven tekst van Der Seher von Salon heeft bewerkt, zal uit andere documenten moeten blijken.

De lotgevallen van Brochure-18-DE
Op pagina 9 in het eerste nummer van de jaargang 1941 van het nationaal-socialistische weekblad Märkische Adler, het officiële NSDAP-orgaan in de Ostmark, verschenen op 3 januari 1941, is het artikel Gibt es Propheten? gepubliceerd. In dit artikel is de inhoud van Brochure-18-DE samengevat en zijn de Duitstalige teksten afgedrukt van de kwatrijnen 09-83, 05-30, 03-57, 02-75, 05-94 en 03-67, welke teksten afkomstig zijn uit Brochure-18-DE. 
In Voorspellingen die uitgekomen zijn... (De Tombre, Arnhem, 1941, de Nederlandse vertaling van een nationaal-socialistische brochure van dr. Alexander Centgraf) staat op p.23 in het kader van het zoeken naar een sleutel tot de Centuriën, de opmerking 

"Veeleer heeft Nostradamus, naar hij zelf in zijn proloog zegt, in een spel van "duizend duistere rijmen" de volkeren en de menschen in onzekerheid willen laten [...]". 

De aanduiding "in zijn proloog" kan worden gekoppeld aan de opmerking in Brochure-18-DE dat het zesregelig gedicht vooraf is gegaan aan de tekst van het eerste deel van Hundertschaften und Prophetien (Lyon, 1555). Anders gezegd: Brochure-18-DE is één van de bronnen geweest die Centgraf heeft geraadpleegd bij het samenstellen van de Duitse grondtekst van Voorspellingen die uitgekomen zijn...

Dankwoord
Mijn dank gaat uit naar dr. Jacques Halbronn voor het toezenden van fotokopieën van Brochure-18-DE en Brochure-18-FR en naar Wilhelm Zannoth voor zijn onderzoek van de Franstalige kwatrijnteksten op de omslag van deze brochures.

De Meern, 8 januari 2007
T.W.M. van Berkel
bijgewerkt op 13 augustus 2007

Noten

1. Van Berkel: Informatie over de Informations-Schriften (een nationaal-socialistische serie propagandabrochures, Berlijn, 1940-1941). [tekst]

2. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942, PA AA 66711 dd. 23 juli 1940. [tekst]

3. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942, PA AA R 66658 dd.17 januari 1941 en 28 januari 1941. [tekst]

4. Zannoth aan Van Berkel, 18 april 2004. [tekst]

5. In Comment Nostradamus a-t-il entrevu... staat de parallelle tekst op p.99.

6. Parallelle plaatsen: "Belgrado": p.8 (PA AA R 66658); "Norab"-1940a: p.21; "Rossier"-1940b: p.3 (PA AA R 66658). [tekst]

7. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942, PA AA R 66726. [tekst]

8. De naam Jean François Pasteur is een gefingeerde naam. [tekst]

9. Maichle: Die Nostradamus-Propaganda der Nazis 1939-1942, PA AA R 66658 "Nostradamus-Propaganda". [tekst]

© Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn
Ten behoeve van dit artikel zijn fotokopieën bestudeerd van de brochures Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? (Genève, 1940, aangeduid met "Rossier"-1940b) en haar Servische pendant (Sma nai gonosu 1940?, Belgrado, 1940, aangeduid met "Belgrado"). 
De originele documenten bevinden zich in het Politischen Archiv Auswärtigen Amt (ref: PA AA R 66658). 
Voor iedere kopie, druk, vermenigvuldiging of anderssoortige verwerking van delen van de inhoud van deze brochures die zijn gepubliceerd op www.nostradamusresearch.org, is schriftelijke toestemming vereist van het Politischen Archiv Auswärtigen Amt, D-11013 Berlijn.