NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+) (Den Haag, 1940)
- T.W.M. van Berkel -

Dr. Paul Joseph Goebbels, van 1933 tot 1945 minister van Propaganda in nazi-Duitsland, had met betrekking tot 24 april 1940 in zijn dagboek geschreven dat "de Nostradamus-brochure" was verschenen in Nederland en Zwitserland en veel opzien baarde.[1] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat Goebbels met de brochure die in Nederland verscheen, de Nederlandse versie heeft bedoeld van een nationaalsocialistische tekst over Nostradamus, geschreven in november - december 1939 door Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld, prof. dr. Karl Bömer en Leopold Gutterer, leidinggevende ambtenaren, werkzaam op het Propagandaministerie. In die Nederlandse versie, getiteld Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+), is als uitgiftejaartal het jaar 1940 vermeld.[2] Op deze website is deze versie aangeduid met de verkorte titel Hoe zal deze oorlog eindigen? en met de aanduiding "Pasteur".
Op 12 april 1940 had de Zwitserse astroloog Karl Ernst Krafft, die vanaf januari 1940 op basis van de Centuriën nationaalsocialistische propaganda zou gaan schrijven, vier exemplaren besteld van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Deze werden hem vanuit Nederland op 29 april 1940 toegezonden.[3] Uit gegevens van de VGB (Vereenigde Grafische Bedrijven), waar Hoe zal deze oorlog eindigen? werd gedrukt, kan worden afgeleid dat het drukken van deze brochure op 18 april 1940 was voltooid.
Volgens een rapport over de werkzaamheden van de afdeling Ausland van het Propagandaministerie in de periode 1 januari - 31 augustus 1940, opgesteld door dr. Ernst Brauweiler, hoofd van deze afdeling, werden tot eind augustus 1940 5.000 exemplaren gedrukt van een Nederlandse uitgave van een in acht talen vertaald Nostradamus-geschrift met een totale oplage van 83.000 exemplaren.[4] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat in Brauweilers rapport onder andere de eerste oplage van Hoe zal deze oorlog eindigen? was vermeld, die in april 1940 in omloop was gebracht. Uit gegevens van de VGB kan worden afgeleid dat de oplage van Hoe zal deze oorlog eindigen? 5.175 exemplaren was. Na de capitulatie op 15 mei 1940 heeft de afdeling Ausland van het Propagandaministerie opdracht gegeven nog eens 3.000 exemplaren te vervaardigen.[5]
In de titel van Hoe zal deze oorlog eindigen? is verwezen naar Les vrayes Centuries et Prophéties. Dit is, zoals blijkt uit een opmerking op pagina 41, een verwijzing naar de kopie die de Fransman P.V. Piobb in 1938 heeft laten vervaardigen van de editie-Amsterdam-1668. Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben een aantal Franse kwatrijnteksten uit deze fotokopie opgenomen in de tekst die zij in november - december 1939 hebben geschreven, om de indruk te wekken dat zij deze kwatrijnteksten hebben vertaald en bestudeerd.

Willem Johan Ort, uitgever van Hoe zal deze oorlog eindigen?, en Arie Meijer Schwencke, eigenaar van de Vereenigde Grafische Bedrijven en drukker van Hoe zal deze oorlog eindigen?

Hoe zal deze oorlog eindigen? is uitgegeven door Willem Johan Ort. In 1940 was zijn boekhandel annex uitgeverij gevestigd in de Prins Hendrikstraat 84 in Den Haag.[6] Ort, geboren in Delft op 20 oktober 1881 als zoon van een kleermaker en overleden in Den Haag op 24 juni 1951, begon in 1918 samen met P. van Straaten een boekhandel in Den Haag onder de naam "Ort, Van Straaten". Deze boekhandel was een voortzetting van boekhandel M. van der Beek (Den Haag) en Van Straaten's Boekhandel (Rotterdam). In 1925 werd boekhandel "Ort, Van Straaten" voortgezet als W.J. Ort, Den Haag, een eenmanszaak. Op 15 juli 1936 vierde hij zijn veertigjarig jubileum als boekverkoper.
Orts boekhandel annex uitgeverij bestond tot in de oorlogsjaren. In 1946 ging het bedrijf over in handen van zijn zoon Johannes Jan Coenraad, die het voortzette tot 1964 en voor zover bekend geen uitgeversactiviteiten heeft ontwikkeld.[7]
Arie Meijer Schwencke (Arie Meijer, geboren in Den Haag op 26 juli 1906; zich Arie Meijer Schwencke noemend, Schwencke was de meisjesnaam van zijn moeder), richtte in 1928 twee persbureaus op, die in het begin van de jaren '30 werden samengevoegd tot de NV Vereenigde Pers Bureaux (VPB). Nadat Hitler in 1933 aan de macht was gekomen, kreeg Meijer Schwencke contact met Otto Dietrich, Reichspressechef. Dit contact leidde tot drukopdrachten, kopij, propagandamateriaal en financiële steun van onder andere de Propaganda-Abteilung van de Wehrmacht en het door Geheimrat dr. Walther Heide geleide Auslandspressebüro, dat onderdeel was van de door Bömer geleide Abteilung IVb (Auslandspresse) van het  Propagandaministerie, alwaar Herwarth von Bittenfeld werkzaam was. 
Meijer Schwencke, inmiddels ook eigenaar van de VGB (Vereenigde Grafische Bedrijven, een drukkerij), ging op zoek naar een "slapende" uitgeverij die door hem kon worden gebruikt om de bij de VGB vervaardigde propagandabrochures in omloop te brengen. Medio 1939 nam A. Storm van Leeuwen, één van zijn medewerkers, contact op met Ort, wiens bedrijf vrijwel stil was komen te liggen. Ort weigerde zijn bedrijf aan de VGB over te doen, maar leende zijn handelsnaam aan de VGB voor de uitgifte van een tiental door de VGB gedrukte pro-Duitse propagandabrochures tegen een vergoeding van f 100,- per titel. Op 28 december 1939 was het drukken voltooid van 10.000 exemplaren van De waarheid marcheert..., de eerste van deze brochures. De waarheid marcheert... was een vertaling van Das Oberkommando der Wehrmacht gibt bekannt...: Wahrheit und Lüge über die September-Feldzug 1939; auf Grund amtliches Material zusammengestellt (dr. Werner Robert Valentin Picht, Berlijn, 1939). Op 27 januari 1940 was het drukken voltooid van 5.000 exemplaren van de brochure Kan Engeland den oorlog winnen? - De Zeeoorlog en de neutralen. Deze brochure was een vertaling van één van de vier deeltjes in de serie Vår neutralität, geschreven door baron dr. Lage Fabian Wilhelm Staël von Holstein (Stockholm, 1939), die in het eerste kwartaal van 1940 de Duitse brochure van Herwarth von Bittenfeld c.s. in het Zweeds zou vertalen en in het tweede kwartaal van 1940 in het Engels. Staël von Holstein had Meijer Schwencke persoonlijk benaderd met het verzoek zijn brochure over Engeland in het Nederlands te vertalen en te verspreiden. Op 3 maart 1940 was het drukken voltooid van 5.000 exemplaren van Tsjecho-Slowakije, slachtoffer der westersche mogendheden, geschreven door de Tsjechische kolonel Emanuel Moravec. Op 18 april 1940 was het drukken voltooid van 5.175 exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen?. 
Ook na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1945 verschenen op naam van Ort als uitgever pro-Duitse propagandabrochures, vervaardigd in het kader van zijn contract met Meijer Schwencke, zoals de brochure De ondergang van een imperium - over de "teloorgang" van het Engelse wereldrijk, een vertaling van Decline and fall of the British Empire (Robert Stephen Briffault, Praag, 1940), met een inleiding door Tobie Goedewaagen, voorzitter van de Raad van Voorlichting der Nederlandsche Pers en later secretaris-generaal van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten, de Nederlandse pendant van het Duitse propagandaministerie.[8]
Op 5 mei 1945 kwam een einde aan de bezetting van Nederland. Op 17 mei 1945 werd Ort geschorst als boekhandelaar en uitgever wegens onwaardig gedrag tijdens de bezetting. De Zuiveringsraad van de Uitgeverij ontzette hem in 1946 een half jaar uit zijn beroep van uitgever. In de persberichten in het Nieuwsblad voor den Boekhandel over Orts schorsing als boekhandelaar en uitgever staat niets over een eventueel lidmaatschap van de NSB of een nationaalsocialistische organisatie. Meijer Schwencke werd veroordeeld tot 5 jaar en 4 maanden gevangenisstraf en werd voor de duur van 20 jaar ontzet uit zijn beroep van directeur van persbureaus en uitgeverijen.
Volgens het dagboek van Goebbels was Brauweiler, het hoofd van de afdeling Ausland van het Propagandaministerie, verantwoordelijk voor het "onderbrengen" van de Nostradamus-brochure in de neutrale landen.[9] Het woord "onderbrengen" betekent: het zoeken in het buitenland naar vertalers en naar drukkers en uitgevers die bereid waren de vertalingen van deze brochure te verspreiden. Noch uit het dagboek van Goebbels, noch uit de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen op Goebbels' propagandaministerie blijkt welke ambtenaar van het Propagandaministerie Meijer Schwencke heeft benaderd om de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. te laten vertalen in het Nederlands en uit te brengen in Nederland.

Samenstelling
Hoe zal deze oorlog eindigen? telt 46 pagina's. De tekst valt uiteen in vier delen. In het hiernavolgend overzicht is de inhoud van ieder deel samengevat en zijn, wanneer van toepassing, de corresponderende pagina's genoemd in Sta nam donosi 1940? ("Belgrado"), Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 ("Genua"), Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a), What will happen in the near future? ("Norab"-1940b) en Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941 ("Rossier"- 1940b).

Vormgeving en illustraties

Uit het rapport van Brauweiler over de oplagecijfers van de Nostradamus-brochure blijkt dat deze brochures niet in Duitsland zijn gedrukt en vanuit Duitsland zijn verspreid, maar in het buitenland zijn gedrukt en verspreid. 
Van alle op deze website behandelde brochures waarin een vertaling staat van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s., is Hoe zal deze oorlog eindigen? het meest fraai uitgevoerd. Ort heeft deze brochure in een gebonden uitvoering op de markt gebracht. Op de achterzijde van de titelpagina stond de opmerking dat er honderd genummerde exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen? zijn gedrukt op oud-Hollands papier van Van Gelder Zonen, gevestigd in Wormer. Het exemplaar dat in het bezit is van ondergetekende, is een ongenummerd exemplaar.
Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft een losse, volgebleekt perkamenten stofomslag, fabrikaat G.H. Bührmann, gevestigd in Amsterdam, waarop de titel is gedrukt in zwarte en rode letters. In de brochure is een veelheid aan lettergrootten gebruikt en een veelheid aan opmaakprofielen: normaal, nadruk, cursief, vet en kleinkapitaal.
De eerste letter van de eerste regel van de drie hoofdstukken in Hoe zal deze oorlog eindigen? is een miniatuur (sierletter). De miniatuur -I- in het voorwoord heeft de twaalf tekens van de Dierenriem als versiering; de andere twee hoofdstukken hebben de miniatuur -H-; de letter H is omstrengeld met stengels.
Er zijn aanwijzingen dat Herwarth von Bittenfeld c.s. hun tekst hebben ingedeeld in elf hoofdstukken. Deze indeling is niet in alle vertalingen overgenomen. De tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? is in twee hoofdstukken ingedeeld. In het eerste hoofdstuk, getiteld Verleden, heden en toekomst op wonderbaarlijke wijze voorspeld door den Franschman Michel Nostradamus in zijn "Les vrayes Centuries et Prophéties", zijn kwatrijnen gekoppeld aan gebeurtenissen die in vroeger tijden hebben plaatsgevonden. In het tweede hoofdstuk, getiteld Hoe zal deze oorlog eindigen? Een antwoord op de vele belangrijke vraagstukken, die ons bezighouden gegeven door "Les vrayes Centuries et Prophéties de maistre Michel Nostradamus", zijn de kwatrijnen behandeld die zijn gekoppeld aan de actuele omstandigheden en de toekomst. Deze tweedeling van de tekst hangt waarschijnlijk samen met de boodschap dat de voorspellingen van Nostradamus aangaande de toekomst met grote zekerheid zullen uitkomen, omdat in het verleden reeds zoveel van zijn voorspellingen zijn uitgekomen.
Het voorwoord en het aanhangsel in Hoe zal deze oorlog eindigen? komen in geen enkele andere brochure voor. In meer dan twintig voetnoten is verwezen naar het aanhangsel, waarin Franstalige kwatrijnteksten staan en citaten uit De Fontbrunes Les prophéties de maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées. Het merendeel van de Franstalige kwatrijnteksten staat in het aanhangsel, met uitzondering van de kwatrijnen 09-18, 10-100, 03-57, 08-37, 02-78, 03-32, 03-71, 08-97, 02-85, 03-58 en de eerste regel van kwatrijn 10-31. In de andere brochures komen voetnoten niet of nauwelijks voor. De vraag is of de voetnoten en een aanhangsel met Franstalige kwatrijnteksten en citaten uit het boek van De Fontbrune deel hebben uitgemaakt van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. Het is niet goed denkbaar dat een vertaler de moeite heeft genomen een dergelijk aanhangsel samen te stellen; evenmin is het denkbaar dat de VGB, de drukker, dat heeft gedaan.
In Hoe zal deze oorlog eindigen? staan vier illustraties. Op de omslag is het wapen van Parijs afgebeeld. Op pagina 2 is dit gemotiveerd met de opmerking "dat het Frankrijks hoofdstad was waar Maistre Nostradamus zijn grootste triomfen heeft gevierd." 
Op pagina 1 is een uitsnede afgebeeld van de titel van de editie-Amsterdam-1668; op pagina 3 is de voorplaat afgebeeld van deze editie. Voor deze afbeeldingen is de afbeelding van de voorplaat van de editie-Amsterdam-1668 gebruikt van de fotokopie die de Franse Centurie-onderzoeker P.V. Piobb in 1938 van die editie heeft gemaakt. In het "aanhangsel" is op pagina 41 geschreven dat deze fotokopie als brontekst heeft gefungeerd. 
Op pagina 7 is een portret van Nostradamus afgebeeld, geschilderd door zijn zoon César. Dit portret staat ook op pagina 3 van Nostradamus spådomar om kriget, de Zweedse vertaling van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november - december 1939 hebben geschreven en maakt deel uit van de kopie-Piobb-1938. Op pagina 24 van deze brochure is de onderste helft afgebeeld van de voorplaat van de editie-Amsterdam-1668.
Op de titelpagina staat niet alleen de titel afgebeeld van de editie-Amsterdam-1668, maar ook de opmerking Naar een authentieke uitgave uit het jaar 1688 door JEAN FRANÇOIS PASTEUR (+) voorzien van een actueele verklaring mede op grond van een studie van den Franschen Nostradamus-kenner Dr. DE FONTBRUNE. Het vermelde jaar 1688 moet in feite het jaar 1668 zijn, waarin de editie-Amsterdam werd uitgegeven door J.J. van Waesberge.
De afbeelding van de eerste pagina van Centurie 01 in de Italiaanse vertaling van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. of een uitsnede daarvan, afgebeeld in de Engelse en Zweedse vertaling, komt in Hoe zal deze oorlog eindigen? niet voor.

Wapen Parijs

Titelpagina

Voorplaat editie-Amsterdam-1668

Portret Nostradamus

Het voorwoord en de identiteit van Jean François Pasteur
Het voorwoord in Hoe zal deze oorlog eindigen? beslaat twee pagina's. Aan het eind van het voorwoord staat DE VERTALER. Nergens uit het voorwoord of de tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? blijkt hoe deze vertaler heet.
Het gegeven "vertaler" maakt onderdeel uit van de constructie die is gebruikt om Hoe zal deze oorlog eindigen? te presenteren. De vertaler heeft in zijn voorwoord geschreven dat een Franse vriend hem een aantal geschriften had nagelaten, waaronder een studie over de profetieën van Nostradamus, die hij kort voor zijn dood moest hebben beëindigd. De vertaler achtte de inhoud van die studie belangrijk genoeg om zo snel mogelijk te publiceren. Het voorwoord is dan ook de verklaring van de opmerking samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur (+) in de titel van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft overigens een dubbele Franse signatuur: die van de nagelaten geschriften van Pasteur en die van De Fontbrunes Les prophéties de maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées. De vertaler lijkt naar voren te komen als zijnde een Nederlander.
In een vroeg stadium van bestudering van Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft de Franse Centurie-onderzoeker Robert Benazra, de samensteller van Répertoire Chronologique Nostradamique (Parijs, 1990), te kennen gegeven nooit te hebben gehoord van een Franse Centurie-onderzoeker genaamd Jean François Pasteur, en nooit een Centurie-commentaar te hebben gelezen dat op diens naam stond. Dit gegeven, samen met de nationaalsocialistische signatuur van Hoe zal deze oorlog eindigen?, was in het beginstadium al voldoende om te veronderstellen dat de naam Jean François Pasteur een gefingeerde naam was. Deze veronderstelling werd bevestigd door het feit dat onderzoek heeft uitgewezen dat Hoe zal deze oorlog eindigen? de Nederlandse vertaling is van een oorspronkelijk Duitse tekst waarin werd geciteerd uit het boek van De Fontbrune, en het feit dat in de andere vertalingen die op deze website zijn besproken, de naam Jean François Pasteur niet voorkomt.[10] Het eerste hoofdstuk en de laatste twee hoofdstukken in Nostradamus spådomar om kriget, de Zweedse versie, zijn toegespitst op de verspreiding van deze brochure in Zweden. Het eerste hoofdstuk in What will happen in the near future?, de Engelse versie, is niet in het bijzonder toegespitst op de Verenigde Staten. Het ongetitelde nawoord in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941, de Franse versie, was in feite een advertentie van Ant. Rossier, grafoloog, die de uitgave van deze brochure had verzorgd. Op deze website is verondersteld dat Hoe zal deze oorlog eindigen? en de andere varianten vertalingen zijn van een Duitse grondtekst, waarvan het bestaan is gekoppeld aan een aantal aantekeningen in de dagboeken van Goebbels met betrekking tot Herwarth von Bittenfeld en een aantal notulen van geheime dagelijkse propagandabesprekingen in Goebbels' Propagandaministerie waarin de namen zijn genoemd van Herwarth von Bittenfeld, Leopold Gutterer en professor Karl Bömer. De conclusie is dat de naam Jean François Pasteur een gefingeerde naam is.

De propagandaboodschap van Hoe zal deze oorlog eindigen?
In de kern van de zaak is de propagandaboodschap van Hoe zal deze oorlog eindigen? gelijk aan die van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s.: aan de heersende rol van Engeland in de wereld zou een einde zou komen. Engeland zou haar steun in de wereld verliezen en ten onder gaan. Duitsland zou de nieuwe wereldmacht worden. Eeuwen geleden was dit reeds voorspeld door Nostradamus, wiens voorspellingen in de loop der eeuwen keer op keer betrouwbaar bleken te zijn. De neutrale landen zouden getuige zijn van deze titanenstrijd.
Hoe zal deze oorlog eindigen? verscheen ongeveer een maand vóór de invasie in Nederland. Het ligt voor de hand dat Goebbels met de verspreiding van deze brochure de Nederlandse bevolking wilde demoraliseren. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat in Hoe zal deze oorlog eindigen? geen specifieke aandacht werd geschonken aan de situatie in Nederland, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, waarin in één van de hoofdstuktitels was vermeld dat Frankrijk geen last zou hebben van de oorlog.

Een ontbrekend fragment
Het tweede hoofdstuk van Hoe zal deze oorlog eindigen?, waarin aan de hand van de Centuriën de nabije toekomst van Europa uiteen wordt gezet, wordt ingeleid met het onder woorden brengen van de vraag wat de dag van morgen zal brengen, een vraag die men zich altijd stelt maar die een bijzondere betekenis heeft gekregen sinds het uitbreken in 1939 van een oorlog in Europa.
In de Engelse, Franse, Italiaanse en Zweedse pendant van Hoe zal deze oorlog eindigen? staat een fragment waarin Herwarth von Bittenfeld c.s. ingaan op het altijd aanwezige verlangen van de mensen om de toekomst te doorgronden. Op deze website wordt ervan uitgegaan dat dit fragment deel heeft uitgemaakt van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november-december 1939 hebben geschreven. Het fragment in kwestie komt in Hoe zal deze oorlog eindigen? niet voor. Naar de reden hiervan kan slechts worden gegist. In de naoorlogse rechtspleging heeft Meijer Schwencke aangegeven dat hij vertalingen van Duitse propagandabrochures liet "omwerken" om het propagandistische karakter van te minimaliseren dan wel te neutraliseren. Of het weglaten van dit fragment het propagandistisch effect van Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft geminimaliseerd of geneutraliseerd, is nog maar de vraag. Tegenover dit weglaten staat namelijk dat de boodschap van Herwarth von Bittenfeld c.s. dat Engeland ten onder zou gaan en dat Duitsland de nieuwe leidende macht in Europa zou worden, in samenwerking met Rusland, onverkort is weergegeven. Verder staan in de titel en de subtitel van Hoe zal deze oorlog eindigen? twee verwijzingen die het doen voorkomen dat Hoe zal deze oorlog eindigen? een vertaling is uit het Frans. Ten eerste: de verwijzing naar een studie van de overleden Fransman Jean-François Pasteur. Ten tweede: de verwijzing naar De Fontbrune's Les Prophéties de Maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées. Door deze verwijzingen zouden de lezers van Hoe zal deze oorlog eindigen? niet op het idee gebracht worden dat het om een brochure van Duitse origine ging. Daar komt bij dat de naam Jean-François Pasteur naar alle waarschijnlijkheid een Nederlandse vondst is; in de overige vertalingen van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. komt deze naam niet voor.
Van de diverse vertalingen van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. bevat Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941, de Franse vertaling, de meest complete versie van het fragment dat in Hoe zal deze oorlog eindigen? ontbreekt. In Que se passera-t-il... staat dit fragment op pagina 4 in het hoofdstuk Un coup d'oeil vers l'avenir. Ten behoeve van dit artikel is het Franstalige fragment in het Nederlands vertaald en is in de weergave hieronder aangegeven waar in Hoe zal deze oorlog eindigen? dit fragment thuishoort.

De lotgevallen van Hoe zal deze oorlog eindigen?
Hoe zal deze oorlog eindigen? blijkt een aantal malen te zijn gebruikt in andere publicaties.

a. Die Prophezeiungen des Nostradamus (serie Informations-Schriften, nr. 18, Berlijn, 1940)
In Die Prophezeiungen des Nostradamus (Brochure-18-DE, deel 18 uit de serie Informations-Schriften), staat op pagina 7 de opmerking:

Noch ausführlicher beschäftigt ihn die französische Revolution und die auf sie folgende Zeit Napoleons I, dem er rund ein Dutzend Strofen gewidmet hat.

In Hoe zal deze oorlog eindigen? staat op pagina18 het volgende:

Daar wij ons nu toch bij Napoleon Bonaparte bevinden, verdient het wel de aandacht dat Nostradamus aan hem ongeveer een dozijn van zijn vierregelige verzen heeft gewijd. 

De Duitse tekst van de kwatrijnen 01-01 en 01-02 op pagina 4 in Brochure-18-DE en de beschrijving van zijn studiekamer in het huis van Nostradamus in Salon-de-Provence komen in iets andere bewoordingen overeen met de tekst op pagina 13 in Hoe zal deze oorlog eindigen?. De verwijzing naar Tacitus op pagina 10 in Brochure-18-DE kan worden teruggevoerd op de verwijzing op pagina 29 in Hoe zal deze oorlog eindigen? Dit betekent dat Hoe zal deze oorlog eindigen? (of een andere vertaling van de Duitse grondtekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in november - december 1939 hebben geschreven) is gebruikt door de samenstellers van Brochure-18-DE.

b. Voorspellingen die uitgekomen zijn... (De Tombre, Arnhem, 1941)
In Voorspellingen die uitgekomen zijn... is in eerste het hoofdstuk, getiteld Inleiding - waarheid en zekerheid, geboren helderziendheid [...], op pagina 8 verwezen naar de in 1940 overleden Nostradamus-onderzoeker Jean François Pasteur, die zich in een kleine brochure, getiteld Hoe zal de oorlog eindigen?, met de voorspellingen van Nostradamus over de huidige situatie had beziggehouden. Voorspellingen die uitgekomen zijn... is de Nederlandse vertaling van een nationaalsocialistische tekst, geschreven door de Duitse filoloog/historicus dr. phil. Alexander Max Centgraf (1893-1970), die zich in zijn naoorlogse publicaties over Nostradamus bediende van het pseudoniem dr. N. Alexander Centurio. De vraag is of de verwijzing naar Pasteur in het eerste hoofdstuk in Voorspellingen die uitgekomen zijn... en de verwijzing naar de bombardementen op Rotterdam in mei 1940 toevoegingen waren, bestemd voor Nederland. Op de pagina's 7 en 8 staat de opmerking Ik heb wel eens gehoord dat zij, die, zooals ik, in Maart geboren zijn, van de Voorzienigheid dit bijzonder charisma (= genadegift) ontvangen hebben. Deze opmerking heeft betrekking op de claim te beschikken over de zienersgave. Centgraf is geboren in Thale (Harz) op 8 maart 1893.

c. Oorlogsvoorspellingen... (dr. W.H.C. Tenhaeff, Den Haag, 1948 [1947])
Na de bevrijding in 1945 onderzocht de Nederlandse parapsycholoog dr. W.H.C. Tenhaeff wat in Nederland door paragnostisch begaafde personen met betrekking tot het uitbreken en het verloop van de oorlog was en werd "gezien" door middel van proscopie (het ervaren of waarnemen van toekomstige gebeurtenissen op buitenzintuiglijke wijze). De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in zijn boek Oorlogsvoorspellingen... Hierin kwamen ook commentaren op de Centuriën ter sprake en Hoe zal deze oorlog eindigen? Volgens Tenhaeff, die het nationaalsocialistisch karakter van Hoe zal deze oorlog eindigen? onderkende, was deze brochure na mei 1940 uitgegeven.[11] In werkelijkheid is deze brochure uiterlijk 12 april 1940 in omloop gebracht. Mogelijk had Tenhaeff de tweede druk in handen, die dateert van na de capitulatie in mei 1940.

d. Nostradamus De grootste ziener aller tijden (J. Vandervoort, Amsterdam, 1998)
In 1998 verscheen Nostradamus De grootste ziener aller tijden. Dit was een gemoderniseerde versie van de vertaling die mr. dr. H. Houwens Post in 1941 van de Centuriën had gemaakt, een vertaling die als tegenwicht tegen Hoe zal deze oorlog eindigen? was bedoeld. Jan Vandervoort, die Houwens Posts vertaling had herzien, had aan zijn boek materiaal toegevoegd zoals een biografie over Nostradamus, beschrijvingen van voorspellingen die zijn uitgekomen, misbruikt of op soms hilarische wijze geïnterpreteerd en recepten voor pillen, elixers en schoonheidsmiddelen. 
Vergelijking van Hoe zal deze oorlog eindigen? met Nostradamus De grootste ziener aller tijden heeft uitgewezen dat Vandervoort zowel de uitleg van de kwatrijnen als de Nederlandse vertaling ervan in het hoofdstuk Verleden, heden en toekomst op wonderbaarlijke wijze voorspeld door den Franschman Michel Nostradamus in zijn "Les vrayes Centuries et Prophéties" (Hoe zal deze oorlog eindigen?, p.9-23), heeft overgenomen in het hoofdstuk Wonderbaarlijke interpretaties en 'uitgekomen' voorspellingen, te weten de kwatrijnen 01-01, 01-02, 01-35, 01-36, 01-47, 01-60, 02-68, 02-75, 02-100, 03-13, 03-35, 03-58, 05-28, 05-57, 06-20, 07-13, 08-60, 09-18 en 09-34.[12]

Hoe zal deze oorlog eindigen? in dag- en nieuwsbladen in de Tweede Wereldoorlog
Van juni tot augustus 1940 zijn in een aantal Nederlandse dag- en nieuwsbladen één of meerdere keren artikelen verschenen waarin aan Hoe zal deze oorlog eindigen? aandacht werd besteed. Qua verschijningsvorm kunnen deze artikelen in drie groepen worden ingedeeld.

a. Artikelen, verwerkt in pagina's, aangeleverd door een persbureau
In de jaren '30 waren grote landelijke en regionale dagbladen doorgaans goed geoutilleerd. Zij beschikten over een uitgebreide redactiestaf, een netwerk van medewerkers en over abonnementen op binnen- en buitenlandse persbureaus. De kleinere bladen konden zich dit niet permitteren. Om de kosten laag te houden, maakten zij vaak gebruik van kant en klare pagina's die door sommige persbureaus werden gemaakt.[13] De pagina's in de edities van 14 juni 1940 van De Soester Courant en Nieuws- en advertentieblad Frisia en de editie van 15 juni 1940 van de Texelsche Courant waarop een bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen? stond, zijn hier een voorbeeld van. In de editie van 14 juni 1940 van De Soester Courant stond rechts op de bovenste helft van pagina 2 in de rubriek De internationale toestand in de afgeloopen week een bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen?, met rechts ervan in Het portret van de week een foto van de Franse generaal Maxime Weygand, voorzien van commentaar. De rubriek De internationale toestand in de afgeloopen week nam de bovenste helft van pagina 2 in beslag. Op de onderste helft van pagina 2 stonden artikelen in de rubrieken Deze week in Nederland en De wereld in kaart. Al deze rubrieken stonden ook op pagina 4 van de editie van 14 juni 1940 van Nieuws en advertentieblad Frisia, met dezelfde indeling en inhoud als in De Soester Courant. In de editie van 15 juni 1940 van de Texelsche Courant was de rubriek De internationale toestand in de afgeloopen week, met daarin de bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen?, op de onderste helft van pagina 5 afgedrukt. De artikelen in de rubrieken Deze week in Nederland en De wereld in kaart waren op de bovenste helft van deze pagina afgedrukt. 
Naar mijn mening is de pagina met daarop de rubrieken De internationale toestand in de afgeloopen week, Deze week in Nederland en De wereld in kaart een kant en klare pagina geweest, aangeleverd door een persbureau. Qua productie dateert deze pagina van voor de Duitse inval in mei 1940. In De Soester Courant werd deze pagina voor het eerst gepubliceerd in de editie van 6 oktober 1936. In Frisia werd deze pagina voor het eerst gepubliceerd in de editie van 2 juni 1939. In de Texelsche Courant daarentegen werd deze pagina voor het eerst gepubliceerd in de editie van 6 juni 1940. De vraag is of het artikel over Hoe zal deze oorlog eindigen? in De Soester Courant, Frisia en de Texelsche Courant door het persbureau is opgesteld dat de kant en klare pagina heeft gemaakt, of dat het een artikel van buiten is geweest. De bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen? in de editie van 15 juni 1940 van De Drie Meren is namelijk identiek aan die in de edities van De Soester Courant en Frisia van 14 juni 1940 en de bespreking in de editie van de Texelsche Courant van 15 juni 1940, maar is als een zelfstandig artikel verschenen en niet als deel van de kant en klare pagina waarop de rubrieken De internationale toestand in de afgeloopen week, Deze week in Nederland en De wereld in kaart stonden.

b. De Raad van Voorlichting der Nederlandsche Pers
In juni 1940 werd in Den Haag op initiatief van Meijer Schwencke, die er waarnemend voorzitter van werd, de RvV opgericht, de Raad van Voorlichting der Nederlandsche Pers - tevens orgaan tot voorbereiding eener Nederlandsche Perskamer. Deze Raad had zich tot doel gesteld de Nederlandse pers gelijk te schakelen. De RvV spoorde in de zomer van 1940 de redacties van met name de provinciale bladen aan positief mee te werken aan een betere verstandhouding tussen Nederland en Duitsland. Met het oog hierop zond de RvV deze bladen gratis materiaal toe.[14]
In de bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen? in de editie van 9 juli 1940 van de Heldersche Courant is geciteerd uit het voorwoord en de twee hoofdstukken van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Deze bespreking was geïllustreerd met een portret van Nostradamus, overgenomen uit Hoe zal deze oorlog eindigen?. In de Nijmeegse editie van De Gelderlander van 13 juli 1940 is het eerste gedeelte van het tweede hoofdstuk van Hoe zal deze oorlog eindigen? onverkort gepubliceerd; in de editie van 15 juli 1940 werd het tweede gedeelte van dit hoofdstuk onverkort gepubliceerd. Dit kan betekenen dat de RvV de redacties van de Heldersche Courant en De Gelderlander exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft toegezonden, al of niet op verzoek. In mededeling 18 van de RvV stond dat de bladen een exemplaar was toegezonden van Hoe zal deze oorlog eindigen?. In hoofdletters was vermeld dat een uitvoerige bespreking ervan de lezer zou interesseren en gewenst werd geacht. In mededeling 23, gedateerd op 5 juli 1940, werd aan dit verzoek herinnerd. Redacties die nog niet in het bezit waren van Hoe zal deze oorlog eindigen?, konden een exemplaar ervan aanvragen bij de uitgever, met andere woorden: bij Ort. In deze mededeling werd ook het verschijnen van de door Ort uitgegeven (en bij de VGB vervaardigde) propagandabrochure Hongersnood in Engeland aangekondigd. Volgens deze mededeling had Ort in verband met de actuele omstandigheden het verzoek gedaan deze brochure uitvoerig te bespreken en er zo mogelijk enige artikelen aan te wijden. Over de andere pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort die na de capitulatie van Nederland in omloop werden gebracht, heeft de RvV geen mededelingen gedaan.

c. Artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? in de periode juli - augustus 1940
Om de kosten laag te houden, kochten kleinere nieuwsbladen bij persbureaus niet alleen kant en klare pagina's, maar ook artikelen. Verder namen deze bladen, al of niet met bronvermelding, regelmatig artikelen over uit andere bladen.[15]
Een aantal besprekingen van Hoe zal deze oorlog eindigen? komt in meerdere nieuwsbladen voor. De bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen? in de editie van 13 juli 1940 van Frisia is identiek aan de bespreking in de editie van 6 juli 1940 van de Zierikzeesche Nieuwsbode. De bespreking van Hoe zal deze oorlog eindigen? in de editie van de Zaltbommelsche Courant van 16 juli 1940 is identiek aan de bespreking in de editie van De Holevoet van 13 juli 1940. Ook over andere brochures van Meijer Schwencke / Ort zijn artikelen geschreven die in bladen werden gepubliceerd. 
Bij geen van de artikelen die in meerdere bladen zijn gepubliceerd, is vermeld wie ze geschreven heeft, of ze van een persbureau afkomstig waren of dat ze uit een ander blad waren overgenomen.

In het hieronder staande overzicht staan samenvattingen van artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? in een aantal provinciale en regionale dag- en nieuwsbladen in de periode juni - augustus 1940.[16]

Het doel van de lovende artikelen over de pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort
Vóór de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 verschenen vier van de twaalf pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort: De waarheid marcheert..., Kan Engeland den oorlog winnen?, de eerste en tweede druk van Tsjecho-Slowakije - slachtoffer der Westersche mogendheden en de eerste druk van Hoe zal deze oorlog eindigen?. Slechts in enkele dag- en nieuwsbladen waarin na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? en de overige brochures van Meijer Schwencke / Ort zijn verschenen, zijn vóór de Duitse inval in mei 1940 artikelen gepubliceerd over De waarheid marcheert... en Tsjecho-Slowakije - slachtoffer der Westersche mogendheden. In die artikelen, die los van elkaar waren geschreven, werd op deze brochures, die getypeerd werden als Duitse (!) propagandabrochures, forse kritiek geleverd. Aan Kan Engeland den oorlog winnen? en Hoe zal deze oorlog eindigen? is vóór de Duitse inval geen aandacht besteed in deze dag- en nieuwsbladen.
Vanaf de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 tot in februari 1941 verschenen in vrijwel alle dag- en nieuwsbladen die in de voorgaande paragraaf zijn besproken lovende artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? en de andere pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort die na de capitulatie in omloop werden gebracht, waaronder herdrukken van De waarheid marcheert... en Tsjecho-Slowakije - slachtoffer der Westersche mogendheden. Deze artikelen waren vaak identiek aan elkaar. Ze doen een aantal vragen rijzen, zoals wie ze geschreven heeft, in wiens opdracht ze geschreven zijn, hoe ze bij dag- en nieuwsbladen terecht zijn gekomen en wat met de publicatie ervan werd beoogd.
Uit de mededelingen 18 en 23 van de RvV blijkt dat de RvV wilde bewerkstelligen dat de pro-Duitse propagandaboodschap van deze brochures zou worden uitdragen in dag- en nieuwsbladen. In mededeling 18 stond dat de bladen een exemplaar toegezonden was van Hoe zal deze oorlog eindigen? en was met klem aangedrongen op bespreking ervan. In mededeling 23, gedateerd op 5 juli 1940, was namens Ort op bespreking van Hongersnood in Engeland aangedrongen en werd nog eens herinnerd aan het verzoek aandacht te besteden aan Hoe zal deze oorlog eindigen?. In het artikel over Hoe zal deze oorlog eindigen? in de editie van 9 juli 1940 van de Heldersche Courant is uitvoerig uit Hoe zal deze oorlog eindigen? geciteerd. In de edities van 13 en 15 juli 1940 van de Nijmeegse editie van De Gelderlander is vrijwel het volledige tweede hoofdstuk van deze brochure onverkort gepubliceerd. Het is goed denkbaar dat de redacties van de Heldersche Courant en De Gelderlander op de verzendlijst hebben gestaan van de bladen aan wie de RvV een exemplaar van Hoe zal deze oorlog eindigen? toegezonden heeft. Het ligt voor de hand dat de mededelingen 18 en 23 afkomstig waren van Meijer Schwencke. In zijn hoedanigheid van eigenaar/directeur van de VGB was hij immers betrokken bij de vervaardiging van Hoe zal deze oorlog eindigen? en Hongersnood in Engeland en wist hij de verschijningsdata ervan. De vraag is of hij deze brochures op eigen initiatief onder de aandacht van dag- en nieuwsbladen heeft willen brengen of dat hij handelde op instructie van bijvoorbeeld de afdeling Ausland van het Propagandaministerie, die op 15 mei 1940, de dag van de capitulatie van Nederland, opdracht had gegeven 3.000 extra exemplaren van Hoe zal deze oorlog eindigen? te vervaardigen.
Ten aanzien van de kant en klare pagina met de rubrieken De internationale toestand in de afgeloopen week, Deze week in Nederland en De wereld in kaart, rijst de vraag welk persbureau deze kant en klare pagina heeft vervaardigd en of het artikel over Hoe zal deze oorlog eindigen? die medio juni 1940 in De Soester Courant, Frisia en de Texelsche Courant op deze pagina verschenen, door een medewerker van dat persbureau is geschreven of dat dit persbureau het toegezonden heeft gekregen en opgenomen in de kant en klare pagina.
Meijer Schwencke heeft in zijn maatschappelijk leven tal van activiteiten ontplooid, niet zelden achter de schermen. Hij wilde carrière maken, grote zaken doen en veel invloed krijgen. Om dit te bereiken, richtte hij ondernemingen op en bewerkstelligde hij samenwerkingsverbanden en fusies. Zijn politieke overtuiging, die in de Tweede Wereldoorlog aan veranderingen onderhevig is geweest, lijkt bepaald te zijn geweest door de mate waarin hij zijn zakelijke belangen kon nastreven of de mate waarin hij zich in zijn zakelijke belangen bedreigd voelde. Hij kon zowel met vriend als vijand zaken doen en speelde mensen tegen elkaar uit als hem dat van pas kwam.[17] 
De VPB, waarvan Meijer Schwencke eigenaar was, vervaardigde in de jaren '30 bulletins als Dagelijksche Actuele Dienst, Opbouw en Nieuw Europa. Deze bulletins bevatten nieuwsberichten en achtergrondartikelen. Kranten konden zich hierop abonneren. Verder leverde de VPB kopij op het gebied van buitenland, cultuur, mode, politiek, sport en spel. Vooral kleinere dagbladen, nieuwsbladen en tijdschriften die geen redacteuren op deze gebieden hadden, maakten hiervan gebruik.[18] De vraag is of de VPB ook de kant en klare pagina met de rubrieken De internationale toestand in de afgeloopen week, Deze week in Nederland en De wereld in kaart heeft vervaardigd en of de VPB het persbureau is geweest dat na de capitulatie van Nederland de lovende artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? en de andere pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort aan dag- en nieuwsbladen leverde. Het is niet denkbeeldig, immers, Meijer Schwencke was werkzaam in de tak van provinciale en regionale dag- en nieuwsbladen. Achter de schermen had hij in 1936 de oprichting gestimuleerd van de PP (Provinciale Pers), een vereniging van nieuwsbladuitgevers die zou gaan concurreren met de reeds bestaande verenigingen van nieuwsbladuitgevers. De leden van de PP kregen kopij van de VPB, die daarmee een deel van de nieuwsverspreiding terugwon die zij in de voorgaande jaren aan het ANP (Algemeen Nederlandsch Persbureau), de GPD (Groote Provinciale Dagbladen) en de RP (Regionale Pers) had verloren. Met de oprichting in juni 1940 van de RvV wilde hij voorkomen dat de provinciale pers in casu de VPB hetzelfde lot zou ondergaan als de Duitse persbureaus, die na de machtsovername van Hitler in 1933 min of meer buitenspel waren gezet omdat de nieuwsverspreiding in handen was geraakt van het Propagandaministerie en het DNB (Deutsche Nachrichtenbüro). De oprichting in juli 1940 van de PPP (Vakgroep Provinciale en Periodieke Pers), een fusie tussen de PP en de NPP (Nederlandsche Periodieke Pers), was een ander initiatief van Meijer Schwencke, die wilde voorkomen dat de PP door de NPP, waarmee sinds 1937 een nauw samenwerkingsverband bestond, zou worden overvleugeld. Eind augustus 1940 hadden zich bij de PPP 272 uitgevers aangesloten die 201 nieuwsbladen, 237 vakbladen en 250 algemene tijdschriften vertegenwoordigden.[19] Ook de PPP zal de aangesloten nieuwsbladen, vakbladen en algemene tijdschriften van kopij hebben voorzien. Wellicht maakten de lovende artikelen over Hoe zal deze oorlog eindigen? en de andere pro-Duitse propagandabrochures van Meijer Schwencke / Ort daar deel van uit.
In de naoorlogse rechtspleging heeft Meijer Schwencke zich verweerd met het verhaal dat hij er zorg voor had gedragen dat de verspreiding van de pro-Duitse propagandabrochures gesaboteerd werd, waardoor het propagandistisch effect ervan werd ondermijnd.[20] Uit de artikelen over deze brochures die in een aantal dag- en nieuwsbladen gepubliceerd zijn, blijkt het tegendeel. Onder gebruikmaking van verkoopargumenten zoals de zorg waarmee deze brochures waren vervaardigd en het waardevolle karakter ervan voor wie geïnteresseerd was in de eigentijdse geschiedenis, en onder prikkeling van het intellect door een appèl te doen op het vermogen van de lezers publicaties kritisch te lezen, werd in deze artikelen de propagandaboodschap van deze brochures onverbloemd uit de doeken gedaan en werden de lezers van deze artikelen ongevraagd met deze propaganda geconfronteerd. Van de meeste van deze brochures was de oplage klein, ongeveer 5.000 exemplaren. Dergelijke kleine oplagen hebben normaal gesproken geen groot bereik. Door het bespreken in dag- en nieuwsbladen werd het bereik van de propagandistische boodschap van deze brochures aanzienlijk vergroot. Qua tijd werd het bereik aanzienlijk bekort. In tegenstelling tot een brochure wordt een dag- of nieuwsblad immers niet ten eeuwige dage bewaard. Een naar aanleiding van deze artikelen ontstane defaitistische geruchtenstroom zou echter kunnen voortwoekeren. 
Uit de informatie die mij tot op heden bekend is, blijkt niet dat de Duitse autoriteiten na 15 mei 1940 opdracht gaven de inhoud van de pro-Duitse propaganda brochures van Meijer Schwencke / Ort in de vorm van artikelen te publiceren in regionale dag- en nieuwsbladen. Het feit dat na 15 mei 1940 de volledige serie brochures in deze kranten werd besproken, kan zijn veroorzaakt door de wens van Meijer Schwencke zijn voorraad te verkopen. Echter, of er nu wel of geen financiële motieven zijn geweest, de propagandaboodschap van deze brochures is in dag- en nieuwsbladen aan de orde gekomen, zelfs in die dag- en nieuwsbladen waarin een aantal van deze brochures vóór de Duitse invasie in Nederland op 10 mei 1940 ernstig waren bekritiseerd.

Tegenwicht
In deze paragraaf worden publicaties besproken waarin de auteur zich openlijk of in bedekte termen tegen geruchten over de voorspellingen van Nostradamus keerde of tegen Hoe zal deze oorlog eindigen?.

De Nieuwe Koerier, 5 augustus 1940
Het dagblad De Nieuwe Koerier - Maas en Roerbode, gedrukt in Roermond, was een uitgave van het Provinciaal Limburgsch Dagblad en had een Rooms-katholieke signatuur. Voor mei 1940 was het aantal geschatte abonnees 11.920; eind 1940 was het aantal geschatte abonnees 12.800. 
In de editie van 5 augustus 1940 van De Nieuwe Koerier stond op pagina 5 het artikel Men gelooft..., geschreven door Henri de Greeve pr. Dit artikel was één van de artikelen in De Greeves uit 1939-1940 en 1944 daterende artikelenserie Modern Panopticum, die waarschijnlijk ook in andere kranten is gepubliceerd. 
De Greeve leidde Men gelooft... in met een opsomming van allerlei kerkelijke publicaties die gericht waren tegen filosofieën en stromingen die zich in de loop der eeuwen tegen het geloof hadden gekeerd en die tal van eenvoudige burgers en arbeiders ongelovig had gemaakt. Het tijdvak waarin Men gelooft... werd geschreven, liet De Greeve duidelijk zien dat de inspanningen van de Kerk om mensen terug te brengen tot het geloof, voor niets waren geweest. Hij constateerde dat geloven gemakkelijk was, dat de mensen in zijn tijd alles geloofden en bereid waren het meest ongelooflijke te geloven. Uit Men gelooft... kan worden opgemaakt dat het gerucht de ronde deed dat de gebeurtenissen in 1940 reeds in de uitgave-1937 van de Enkhuizer Almanak waren voorspeld. De Greeve heeft deze uitgave erop nageplozen en geconstateerd dat er niets van dien aard in had gestaan. Toch geloofden de mensen dit gerucht.
De Greeve verbaasde zich over wat hij de tropische geloofskracht noemde van vaak de meest verstokte ongelovigen. Men geloofde in voorspellingen die elkaar tegenspraken, vernietigden of uitsloten. Dagelijks werd hij geïnterviewd over fenomenen als Nostradamus, de voorspellingen van de Lüneburgerheide of de Odilia-bron. Hij vroeg zich af waarom het zo moeilijk was te geloven in een Katholieke Catechismus, de woorden van Christus en de wijsheid van Evangelie. Misschien, zo sloot hij Men gelooft... af, omdat zij de waarheid bevatten.
De Greeve heeft Hoe zal deze oorlog eindigen? niet met naam en toenaam genoemd, maar Men gelooft... illustreert dat aan geruchten over de voorspellingen van Nostradamus een zekere waarde werd gehecht.[21]

De vertaling-Vreede-1941
Begin 1941 verscheen bij uitgeverij NV Servire in Den Haag het boek De Profetieën van Nostradamus - Nederlandsche vertaling, voorafgegaan door een levensschets en een inleiding, en van aantekeningen voorzien door Mr. Dr. W.L. Vreede. Dit boek, dat elders op deze website uitvoerig wordt besproken, bevatte een vertaling van de tien centuriën in de kopie-Piobb-1938 van de editie-Amsterdam-1668, aangevuld met een vertaling van de door dr. Christian Wöllner gemaakte Duitse vertaling van het Voorwoord aan César en de Brief aan Henri II, gepubliceerd in Das Mysterium des Nostradamus (Leipzig, 1926). Verder stonden in dit boek een biografie van Nostradamus en een inleiding op de Centuriën.[22]
De vertaling-Vreede-1941 is een a-politiek boek in die zin dat erin geen voorspellingen worden gekoppeld aan wat er in Europa vanaf het begin van de twintigste eeuw tot en met 1940 was gebeurd. In het inleidende hoofdstuk staan echter opmerkingen waarin op Hoe zal deze oorlog eindigen? in bedekte termen kritiek wordt geleverd. De naam Mr. Dr. W.L. Vreede was het vertalerspseudoniem van de Franse leraar mr. dr. Hendrik Houwens Post (Surakarta, 18 september 1904 - Utrecht, 1 september 1986).

© Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn
Ten behoeve van dit artikel zijn fotokopieën bestudeerd van de brochures Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? (Genève, 1940, aangeduid met "Rossier"-1940b) en haar Servische pendant (Sta nam donosi 1940?, Belgrado, 1940, aangeduid met "Belgrado"). 
De originele documenten bevinden zich in het Politischen Archiv Auswärtigen Amt (ref: PA AA R 66658). 
Voor iedere kopie, druk, vermenigvuldiging of anderssoortige verwerking van delen van de inhoud van deze brochures die zijn gepubliceerd op www.nostradamusresearch.org, is schriftelijke toestemming vereist van het Politischen Archiv Auswärtigen Amt, D-11013 Berlijn.