NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? 
(Prédictions, Edition: "ANT", Genève, 1940)
- T.W.M. van Berkel -

Dr. Paul Joseph Goebbels, van 1933 tot 1945 minister van Propaganda in nazi-Duitsland, had met betrekking tot 25 maart 1940 geschreven dat hij Nostradamus in enkele neutrale landen had ondergebracht; ze zouden ook in Frankrijk verspreid gaan worden. Met betrekking tot 24 april 1940 tekende hij aan dat "de Nostradamus-brochure" was verschenen in Nederland en Zwitserland en veel opzien baarde.[1] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat Goebbels met de brochure die in Frankrijk verspreid zou worden en de brochure die in Zwitserland verscheen, de Franse versie heeft bedoeld van een nationaalsocialistische tekst over Nostradamus, geschreven in november - december 1939 door Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld, prof. dr. Karl Bömer en Leopold Gutterer, leidinggevende ambtenaren, werkzaam op het Propagandaministerie.[2] In deze versie, getiteld Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? La réponse est donnée par: Les vrayes centuries et prophéties de Maître Michel Nostradamus, is geen jaar van uitgifte vermeld. In een notitie die vermoedelijk uit eind juni 1940 dateert, heeft dr. Werner Wilmanns, hoofd van afdeling IV Inf van het ministerie van Buitenlandse Zaken en betrokken bij de productie van nationaalsocialistische propaganda op basis van de Centuriën en/of Centurie-commentaren, verwezen naar een Nostradamus-brochure, die recentelijk in Genève in omloop was gebracht. Eén van de bijlagen bij deze notitie was een exemplaar van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?.[3] In een ongetiteld nawoord op pagina 6 van deze brochure wordt niet alleen Zwitserse lezers en lezeressen, maar ook Belgische en Franse lezers en lezeressen de mogelijkheid geboden zich te abonneren op de serie waarin deze brochure is verschenen. Dit wijst erop dat Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? niet alleen in Zwitserland werd verspreid, maar ook in Frankrijk en Wallonië en wellicht ook in Luxemburg. 
Volgens een rapport van dr. Ernst Brauweiler, hoofd van de afdeling Buitenland van het Propagandaministerie, over de werkzaamheden van zijn afdeling in de periode 1 januari - 31 augustus 1940, werden tot eind augustus 1940 20.000 exemplaren gedrukt van een Franse uitgave van een in acht talen vertaald Nostradamus-geschrift met een totale oplage van 83.000 exemplaren.[4] Op deze website wordt ervan uitgegaan dat met de Franse uitgave Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is bedoeld.

Vormgeving en samenstelling
In de reeks uitgebrachte vertalingen van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. neemt Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? een aparte plaats in. In tegenstelling tot de Engelse, Nederlandse, Servische en Zweedse vertaling is deze brochure niet uitgegeven in de vorm van een boekje, maar in de vorm van een vouwblad, bestaande uit drie dubbelzijdig bedrukte vellen. Een ander verschil met de Engelse, Nederlandse, Servische en Zweedse vertaling is dat in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? een advertentie staat waarin lezers de mogelijkheid wordt geboden bij professor Ant. Rossier, die is gepresenteerd is als de schrijver en uitgever van deze brochure, jaarhoroscopen te bestellen voor de periode 1940-1941. Daarnaast wordt op pagina 6 de Zwitserse, Belgische en Franse lezers de mogelijkheid geboden zich door middel van een kleine donatie, over te maken naar de rekening van Rossier, te abonneren op nieuwe brochures in de serie uitgaven waarvan Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? deel uitmaakt. Dergelijke advertenties komen in de Engelse, Nederlandse, Servische en Zweedse vertaling niet voor.
Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? bevat geen illustraties. In de titel is de publicatie Les vrayes centuries et prophéties de Maître Michel Nostradamus genoemd. Dit is, zoals uit Hoe zal deze oorlog eindigen? blijkt, de Nederlandse vertaling, een verwijzing naar de kopie die de Fransman P.V. Piobb in 1938 heeft laten vervaardigen van de editie-Amsterdam-1668, die de titel Les vrayes centuries et prophéties de Maîstre Michel Nostradamus had.[5] Uit deze kopie hebben Herwarth von Bittenfeld c.s. een aantal Franstalige kwatrijnteksten overgenomen om de indruk te wekken dat zij deze kwatrijnteksten hadden bestudeerd. In Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is de kopie-Piobb-1938 niet met name genoemd. Wel is in een voetnoot op pagina 4 verwezen naar Les prophéties de Maistre Michel Nostradamus. Expliquées et commentées (Dr. de Fontbrune, Sarlat, 1939, vijfde druk), waaruit Herwarth von Bittenfeld c.s. kwatrijnteksten en commentaren hebben overgenomen om de lezers voor te houden dat de ondergang van Engeland nabij was.
De tekst van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is ingedeeld in elf paragrafen en een ongetiteld nawoord.

Kwatrijnteksten
In Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? staan 21 Franstalige kwatrijnteksten. Een aantal ervan stammen uit de kopie-Piobb-1938, een aantal andere uit De Fontbrunes Les prophéties de Maistre Michel Nostradamus. Expliquées et commentées. Al deze teksten zijn niet zonder meer van commentaar voorzien. In een aantal gevallen is het commentaar ingeleid met een vrije vertaling, die in werkelijkheid is ontleend aan een Duitse tekst. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de vrije vertaling van kwatrijn 08-60 op p.4 van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?. Deze vertaling komt overeen met de Nederlandse vertaling op p.22 van Hoe zal deze oorlog eindigen? ("Pasteur") en de Zweedse vertaling in Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a). Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben de Duitse grondtekst van deze vertaling overgenomen uit Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert (dr. B. Winkler, Görlitz, 1939 [1938]) en enigszins bewerkt. Wat opvalt, is dat Winklers vertaling in de eerste regel van het woord Romanie in Italien en zijn vertaling in de vierde regel van het woord NORLARIS in lothringer Land, terugkeren in de Franse, Nederlandse en Zweedse vertaling. Het woord Parijs, door Winkler overgenomen uit de oorspronkelijke Franse tekst, is in de Franse, Nederlandse en Zweedse vertaling vertaald in de zin van de Franse bevolking. In Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is de oorspronkelijke tekst van kwatrijn 08-60 niet weergegeven. Deze tekst staat wél in het aanhangsel van Hoe zal deze oorlog eindigen?, de Nederlandse vertaling.

Noodlot en vrije wil 
In de paragraaf Un coup d'oeil vers l'avenir staat een passage, die niet voorkomt in de corresponderende Nederlandse en Servische tekst. Woorden van gelijke strekking staan, veel beknopter, in de corresponderende Zweedse tekst.[6] Misschien heeft deze passage deel uitgemaakt van de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld c.s.
In de passage in kwestie is aandacht besteed aan het feit dat de mensheid voortdurend de toekomst wil doorgronden. In alle tijden waren er talloze profeten en orakels. Men raadpleegde de sterren, de priesters, de Phytia's en ging schedelvormen bestuderen, handlezen en kaartleggen. De kennis van het verleden is niet voldoende om de toekomst te beheersen, omdat de omstandigheden inmiddels zijn veranderd. De vraag wordt gesteld of predestinatie bestaat of dat wij ons leven zelf kunnen sturen door onze kracht, onze wil of onze gebreken. Het antwoord is dat geen enkele kracht in de wereld onze bestemming compleet kan veranderen. Als gevolg van de wil kan het resultaat enigszins worden bijgestuurd, ten goede of ten kwade. In de Bijbel, waarin aan het eind profetieën staan, is ook geschreven over het lot van de mensheid en iedere Christen weet dat het lot in de hand van God ligt. De Kerk is gefundeerd op het dogma van de predestinatie. Wat gebeuren moet, zal gebeuren. De mens is slechts een werktuig van de goddelijke wil. Slechts een enkeling, zoals Nostradamus, kan over de grenzen van zijn bestaan kijken.
Met de propaganda die was samengesteld op basis van de Centuriën en/of Centurie-commentaren, beoogde Goebbels, zoals hij in zijn dagboek had geschreven, het alom levende bijgeloof uit te buiten om zo de tegenstander onderuit te halen.[7] In deze passage in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? en de eromheen liggende tekst is ingespeeld op gevoelens van onzekerheid en angst die de lezers hebben vanwege de oorlog die is uitgebroken. De (propagandistische) oplossing van Herwarth von Bittenfeld c.s. is dat de Duitse overwinning op handen is, wat lang geleden is geopenbaard in de Centuriën van Nostradamus, voorspellingen waarvan in de loop der eeuwen is gebleken dat ze keer op keer betrouwbaar waren.
In het ongetitelde nawoord is het onderwerp "noodlot en vrije wil" nogmaals aan de orde gesteld. Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? werd in dit nawoord gepresenteerd als een uitgave in de serie Edition "ANT", die onderzoek naar de wetten van het noodlot als onderwerp had en waarvan de publicaties een platform zouden vormen, waarin de lezers met elkaar ervaringen op dit gebied konden uitwisselen. De lezers en lezeressen van deze brochure werden dan ook aangemoedigd zich tegen een geringe donatie te abonneren op Edition "ANT".

Demoralisatie van Frankrijk
De koppelingen die in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? zijn gelegd tussen de kwatrijnen die erin zijn genoemd en gebeurtenissen in het verleden dan wel verwachtingen voor de toekomst, komen grotendeels overeen met de koppelingen die zijn gelegd in de corresponderende Engelse, Nederlandse, Servische en Zweedse tekst. Ten aanzien van het lot van Frankrijk is in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? een opvallende propagandistische manoeuvre gemaakt. Eén van de paragraaftitels luidt namelijk: La France ne sera pas touchée (vert.: Frankrijk blijft buiten schot). Dit blijkt ook uit de inleidende zin La France indemne, l'Angleterre ruinée, quel est le sort de l'Allemagne, leur adversaire dans le conflit actuel? (vert.: Frankrijk ongehavend, Engeland geruïneerd, wat is het lot van Duitsland, hun tegenstander in het huidige conflict?) in de paragraaf Et le sort de l'Allemagne?. Het commentaar waarin op het lot van Frankrijk wordt ingegaan, staat in de tussenliggende paragraaf Autour de la grande liquidation, namelijk het commentaar op kwatrijn 08-37, waarin is geschreven dat Frankrijk de macht zal grijpen, en het commentaar op kwatrijn 02-85, waarin is aangegeven dat in Frankrijk een Dictatuur zal worden gevestigd.
Frankrijk had Duitsland in september 1939 de oorlog verklaard als reactie op de Duitse inval in Polen. Het Franse leger was gemobiliseerd. Een folder waarin de nadruk wordt gelegd op de "profetische" verwachting van het "Orakel van Frankrijk" dat Frankrijk niet het toneel van gevechtshandelingen zal worden, kan demoraliserend uitwerken. Op grond van een dergelijke "profetische" verwachting kan men zich bijvoorbeeld tegen de mobilisatiepolitiek van de regering keren.
Tijdens een geheime dagelijkse propagandabespreking in november dan wel december 1939 heeft Martin Henry Sommerfeldt, verbindingsofficier bij het Oberkommando der Wehrmacht en in de hoedanigheid van persvoorlichter vaste deelnemer aan deze besprekingen, aantekeningen gemaakt die hij later in zijn mémoires heeft verwerkt. In deze aantekeningen kwamen onder andere Goebbels' ideeën ter sprake over de propagandistische waarde van de Centuriën. Goebbels verordende dat een te verspreiden kettingbrief met voorspellingen uit de Centuriën vergezeld moest gaan van een mondelinge toelichting, waarin onder andere tot uiting moest komen dat Frankrijk slechts tijdelijk zou worden bezet. Dit soort ongehoorde onzin, zoals Goebbels het noemde, moest via de geheime radiozender ook in Frankrijk worden verspreid.[8] Ook dit kan worden gezien als een poging tot het bewerkstelligen van demoralisatie in Frankrijk. De uiteindelijke uitwerking van deze campagne was dat een deel van de bevolking zich in mei-juni 1940 tegen het Franse oorlogsbeleid keerde en door de regering werd vervolgd als zijnde een "Zesde Colonne".[9]
In What will happen in the near future?, de Engelse versie, vertaald door baron L.F.W. Staël von Holstein, die ook Nostradamus spådomar om kriget had vertaald, de Zweedse versie, is in het commentaar op kwatrijn 08-37 expliciet gesteld dat de Franse regering in handen zal vallen van de Duitsers, een verandering ten opzichte van de oorspronkelijke tekst. Elders in What will happen in the near future? is Frankrijk gepresenteerd als één van de verliezende partijen, in tegenstelling tot de overige vertalingen.

Ant. Rossier, uitgever van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? en A. Mayor, drukker
Volgens Que passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is de tekst van deze brochure geschreven door Ant. Rossier. Onder de titel op pagina 1 staat dat hij de Centuriën opnieuw heeft geïnterpreteerd en in het tijdschrift Prédictions de omwentelingen heeft voorspeld die zich in China hadden voorgedaan in maart-april 1940 en in Europa in april-mei 1940. Op pagina 3 adverteert hij met jaarhoroscopen. Op pagina 6 staat zijn naam in de tweede kolom, onder de slotregel Qui vivra, verrra!. Op deze pagina is eveneens zijn beroep vermeld: grafoloog. Over astrologische activiteiten van Rossier is op pagina 6 niets vermeld. In alle gevallen luidt de tenaamstelling: Ant. Rossier.

Rossier was de oprichter, redacteur en uitgever van het maandblad Prédictions: revue expérimentale de psychologie appliquée et de prédictions, paraissant chaque mois. Het eerste nummer verscheen op 22 februari 1940. Dit nummer had dezelfde uitvoering en hetzelfde formaat als Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?: een zes pagina's tellend vouwblad met dubbelzijdig bedrukte pagina's. Anders gezegd: voor Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is dezelfde vormgeving en hetzelfde formaat aangehouden als voor Prédictions; de koptekst van Prédictions bleef gehandhaafd. Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? werd echter gepresenteerd als een brochure in een nieuwe serie: Editions "ANT".
De prijs van een los nummer van Prédictions bedroeg 30 centimes, dezelfde prijs als de prijs van een exemplaar van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?. Het redactieadres van Prédictions was 114, rue des Eaux-Vives in Genève, het telefoonnummer van de redactie was 4.61.64 en de bankrekening was I.5074. Al deze gegevens waren ook vermeld op de eerste pagina van en de advertenties in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?.
Prédictions bevatte drie grafieken en één waardebon. Er stonden geen advertenties in. 
In het eerste nummer van Prédictions, dat uiteenviel in een politiek gedeelte, een psychologisch gedeelte en een grafologisch gedeelte. stonden de volgende artikelen, allen geschreven door Rossier:

• Politiek: Mai 1940
  - 1940 et m. Hitler
  - La France en 1940
  - Le conflit anglo-franco-allemand
  - 1940 pour le Duce
  - Et l'U.R.S.S. en 1940
  - 1940 pour la grande Finlande
  - La Belgique, la Hollande
  - La guerre sino-japonaise

• Psychologie:
  - Les porte-bonheur ont-ils un pouvoir?
  - Croyez-vous aux astrologues?
  - Courrier du lecteur
  - Une cartomancienne a reçu plus de 100 clients en un jour...
  - Météorologie en mars

• Grafologie:
  - Dévoiler la nature coléreuse et violente d'une personne que l'on rencontre pour la première fois?

• Courbe des influences magnétiques pour Mars 1940

De voorspellingen over omwentelingen in China en Europa waarnaar is verwezen in Que sera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, staan in het artikel Mai 1940, dat twee en een halve pagina beslaat. In Mai 1940 besprak Rossier aan de hand van door hem berekende magnetische invloeden de toestand in de wereld. Mei 1940 zou een beslissend keerpunt worden in de geschiedenis van Europa. In 75% van andere voorspellingen werd volgens Rossier vrede in het vooruitzicht gesteld dan wel vredesonderhandelingen; in 25% het begin in mei van een totale oorlog die meer dan zes jaar zou duren. 
Aangaande Hitler had Rossier geschreven dat deze tussen april 1940 en maart 1943 de belangrijkste periode van zijn leven zou hebben, om daarna voor een paar jaar van het toneel te verdwijnen en misschien als gevolg van ziekte zou overlijden. Hitler zou zijn kaarten uitspelen in april-mei 1940. De escalaties zouden vooral in de noordelijke wateren plaatsvinden. Volgens Rossier zou er een geweldige worsteling ontstaan tussen de oude wereld en de nationaalsocialistische doctrine. Hij wilde zich niet uitspreken over wie de oorlog zou winnen, maar stelde dat de geallieerden 75% kans maakten en Duitsland 25%, ondanks haar gebrekkige bewapening. De grafiek van Hitler, die ook de grafiek was van Duitsland, wees uit dat er rond die tijd sprake was van gevaar, evenals in de periode 1917-1919. Tussen 20 april en 19 mei zou Hitler wat betreft zijn gezondheid en zijn politiek voorzichtigheid in acht moeten nemen, anders zou het met zijn geluk zijn gedaan.
Voor Frankrijk en haar minister-president Edouard Daladier zou het een stormachtig jaar worden, dat uiteindelijk met tevredenheid zou kunnen worden afgesloten. De grafiek van Frankrijk liep tegengesteld aan die van Duitsland. Volgens Rossier betekende dat niet dat Frankrijk Duitsland zou overwinnen, maar dat Frankrijk uiteindelijk superieur aan Duitsland zou zijn.
Het Duits-Engels-Franse conflict zou een hoogtepunt bereiken in juni 1940. Mussolini zou in mei 1940 gevaar lopen; Rusland zou in de zomer van 1940 een gunstige periode hebben en wellicht vrede sluiten met Finland, haar grote buurman. In mei 1940 zouden ook België en Nederland bij de oorlog betrokken raken. Wat betreft de oorlog tussen China en Japan zou april 1940 een keerpunt vormen, met 75% kans op vrede.
De prognoses in Mai 1940 verschillen van de prognoses in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, waarin weliswaar in een paragraaftitel is benadrukt dat Frankrijk buiten de oorlog zou blijven, maar waarin in tegenstelling tot Mai 1940 wordt gesteld dat Engeland haar heerschappij in de wereld totaal zou verliezen en dat Duitsland de nieuwe heerser zou worden in Europa. Een vanzelfsprekend verschil. Immers, Mai 1940 is geschreven door Rossier terwijl Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? de vertaling is van een nationaalsocialistische propagandatekst. Wie het eerste nummer van Prédictions niet kent, maakt uit Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? ten onrechte op dat deze brochure qua inhoud van de voorspellingen in het verlengde ligt van de voorspellingen in Prédictions, dat is gebruikt om gewicht te geven aan Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?.
Of Rossier de Duitse grondtekst van Herwarth von Bittenfeld in het Frans heeft vertaald, is vooralsnog niet te achterhalen. Brauweiler heeft in zijn rapport over de werkzaamheden van zijn afdeling in de periode januari-augustus 1940 geschreven dat de druk, de uitgifte en de handel in de vertaalde Nostradamus-brochures in het buitenland plaatsvond. Dit suggereert dat de vertaling in Duitsland plaatsvond. Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is, zo blijkt uit pagina 6, gedrukt bij A. Mayor in Genève. Bij Mayor werd eveneens het maandblad Prédictions gedrukt, zoals blijkt uit pagina 6 van het eerste nummer. Mayor heeft zijn bedrijf tot na de oorlog voortgezet, getuige het proefschrift Le véto legislatif du chef de l'Etat: étude du droit constitutionnel comparé, dat in 1947 bij hem werd gedrukt.

De lotgevallen van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?
In punt 4 van de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 24 mei 1940 is aangetekend dat Goebbels verordende om in de propaganda die via de geheime radiozender werd uitgezonden, gebruik te maken van de Nostradamus-brochure, iets dat ook lijkt te zijn aangegeven in punt 1 van de notulen van 26 mei 1940.[10] In dit artikel wordt aangenomen dat deze opmerkingen betrekking hebben op het gebruik van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? 

De positie van dr. De Fontbrune
In hun propaganda over de op handen zijnde ondergang van Engeland hebben Herwarth von Bittenfeld c.s. veelvuldig geciteerd uit De Fontbrunes Les prophéties de Maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées (Sarlat, vijfde druk, 1939 [1938]). In Que se passera-t-il... is op pagina 4 zijn naam genoemd, de titel van zijn boek, de uitgever ervan en het feit dat de citaten afkomstig waren uit de vijfde druk. Het is mij niet bekend of De Fontbrune op enig moment in 1940 op de hoogte was van het feit dat zijn boek uitvoerig werd geciteerd in Que se passera-t-il... en hoe in dat geval zijn reactie erop was.

Noten bij het kwatrijnoverzicht

1. Kwatrijn 05-28 is foutief genummerd als kwatrijn 05-26. [tekst]

2. Kwatrijn 03-58 is foutief genummerd als kwatrijn 02-58. [tekst]

De Meern, 21 januari 2007
T.W.M. van Berkel
bijgewerkt op 6 oktober 2009

Met dank aan de Bibliothèque publique et universitaire, Genève, voor het toezenden van een fotokopie van het eerste nummer van de eerste jaargang van Prédictions.

© Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn
Ten behoeve van dit artikel zijn fotokopieën bestudeerd van de brochures Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? (Genève, 1940, aangeduid met "Rossier"-1940b) en haar Servische pendant (Sta nam donosi 1940?, Belgrado, 1940, aangeduid met "Belgrado"). 
De originele documenten bevinden zich in het Politischen Archiv Auswärtigen Amt (ref: PA AA R 66658). 
Voor iedere kopie, druk, vermenigvuldiging of anderssoortige verwerking van delen van de inhoud van deze brochures die zijn gepubliceerd op www.nostradamusresearch.org, is schriftelijke toestemming vereist van het Politischen Archiv Auswärtigen Amt, D-11013 Berlijn.