NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
substudie "Tweede wereldoorlog"
De Duitse grondtekst van o.a. 
Hoe zal deze oorlog eindigen?, Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558, Nostradamus spådomar om kriget, Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, Sma nai gonosu 1940? en What will happen in the near future? 
(H.-W. Herwarth von Bittenfeld, prof. dr. K. Bömer en L. Gutterer, Berlijn, 1940 [1939])
- T.W.M. van Berkel -

English version

• Informatie over dr. P.J. Goebbels
• Informatie over dr. h.c. Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld

In de dagboeken van dr. Paul Joseph Goebbels, van 1933 tot 1945 minister van Propaganda in nazi-Duitsland, en de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen op het Propagandaministerie komen regelmatig de vermeldingen "Nostradamus-geschrift" en "Nostradamus-brochure" voor. In dit artikel worden deze vermeldingen opgevat als verwijzingen naar een brochure waarvan de Duitse grondtekst in november - december 1939 in opdracht van Goebbels is geschreven. Nadat Goebbels hem in december 1939 had goedgekeurd, werd deze tekst vertaald in acht talen. Vanaf eind maart 1940 werden deze vertalingen in de vorm van brochures in vier maanden tijd in een totale oplage van 83.000 exemplaren verspreid in een aantal landen buiten Duitsland, door Goebbels aangeduid als "neutrale landen". Uit zijn dagboeken en uit de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen blijkt dat hij in hoge mate betrokken was bij de totstandkoming en verspreiding van deze brochures en zeer verheugd was over de successen die ermee werden behaald, mede vanwege de competentiestrijd tussen zijn ministerie en het ministerie van Buitenlandse Zaken met betrekking tot het voeren van propaganda.
In dit artikel komt het ontstaan van deze "Nostradamus-brochure" ter sprake, de vertaling ervan en de verspreiding. Ook wordt aandacht besteed aan de propagandistische boodschap die erin besloten lag, de beoogde en behaalde effecten, het gebruikte bronmateriaal en de verwerking ervan. 

Het ontstaan van de Duitse grondtekst van o.a. Hoe zal deze oorlog eindigen?
Op 23 november 1939, daags nadat hij met Hitler had gesproken over de verbluffende betekenis van de Centuriën voor de actuele situatie in Europa, voerde Goebbels een gesprek met één van zijn ambtenaren, een gepensioneerd officier, in zijn dagboekaantekeningen aangeduid met de naam "Von Herwarth". Deze naam komt ook voor in de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen in het Propagandaministerie. Kritzinger heeft in 1961 in zijn relaas aan Howe dezelfde naam genoemd.[1] De naam "Von Herwarth" is een verwijzing naar Hans-Wolfgang Herwarth von Bittenfeld Oberst a.D. (1871-1942), een gepensioneerd overste die sinds september 1939 in het Propagandaministerie werkzaam was als buitengewoon hoofd van de afdeling Buitenlandse Pers en was belast met bijzondere opdrachten.[2] 
Goebbels heeft over Herwarth von Bittenfeld geschreven dat hij goed op de hoogte was van zijn tegenstanders en als geen ander Engeland haatte. Over zijn gesprek met Herwarth von Bittenfeld geschreven dat hij hem zich over Nostradamus liet buigen. In dit artikel is aangenomen dat Goebbels aan Herwarth von Bittenfeld anti-Engelse Centurie-commentaren heeft laten zien met betrekking tot de toestand in Europa in het najaar van 1939. Goebbels heeft in zijn dagboek eveneens aangetekend dat de wereld vol bijgeloof is, dat zou moeten worden uitgebuit om de tegenstander onderuit te halen.
Met betrekking tot 4 december 1939 heeft Goebbels in zijn dagboek aangetekend dat Herwarth von Bittenfeld Nostradamus opnieuw had vertaald (...hat den Nostradamus neu übersetzt) en dat dit geschrift buitengewoon geschikt was voor de propaganda in het buitenland. Hij zou er meteen werk van maken.[3] In dit artikel wordt aangenomen dat Goebbels hiermee niet heeft bedoeld dat Herwarth von Bittenfeld een nieuwe vertaling had gemaakt van de Centuriën maar een tekst had geschreven, bedoeld voor een brochure. Waarschijnlijk heeft Goebbels hem op 23 november 1939 opdracht gegeven dit te doen.
Op 5 december 1939 kwam Herwarth von Bittenfelds manuscript ter sprake in de geheime dagelijkse propagandabespreking. In die bespreking kreeg prof. dr. Karl Bömer, hoofd in het Propagandaministerie van de afdeling Buitenlandse Pers, de opdracht het nog eens met Herwarth von Bittenfeld door te nemen. In samenwerking met Leopold Gutterer, hoofd in het Propagandaministerie van de afdeling Propaganda, moest een definitieve versie worden opgesteld, die aan Goebbels moest worden voorgelegd na diens terugkeer van een dienstreis naar de Westwall, ook wel Siegfriedlinie genoemd, de Duitse verdedigingslinie langs de grenzen met België en Frankrijk. In de notulen was verder vastgelegd dat de brochure niet wetenschappelijk van aard moest zijn, maar propagandistisch.[4]  
De eerstvolgende aantekening met betrekking tot de Nostradamus-brochure staat in de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 13 december 1939. Daarin staat dat het Nostradamus-manuscript geweldig goed was geschreven.[5] Anders gezegd: de uiteindelijke versie die Herwarth von Bittenfeld, Bömer en Gutterer na de geheime dagelijkse propagandabespreking van 5 december 1939 hadden opgesteld, is uiterlijk daags voorafgaand aan de geheime dagelijkse propagandabespreking van 13 december 1939 goedgekeurd door Goebbels. Deze goedkeuring werd kenbaar gemaakt in de propagandabespreking van 13 december 1939.

Acht vertalingen
De eerstvolgende aantekening na 13 december 1939 over de Nostradamus-brochure staat in het dagboek van Goebbels. Met betrekking tot 22 februari 1940 schreef hij dat Nostradamus voltooid was en dat het een schitterende brochure was geworden, bestemd voor de neutralen, geheel en al schijnheilig en braaf.[6] Misschien heeft deze opmerking betrekking op een drukproef. Hij kan ook betrekking hebben op het voltooid zijn van een aantal vertalingen van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. hadden geschreven, die immers niet bestemd was voor Duitsland, maar voor "de neutralen". In een rapport over de werkzaamheden van de afdeling Buitenland van het Propagandaministerie in de periode 1 januari - 31 augustus 1940, opgesteld door dr. Ernst Brauweiler, hoofd van deze afdeling, is het begrip "Nostradamus-geschrift" vermeld in de context van een aantal vertalingen.[7] In dit artikel wordt ervan uitgegaan dat dit de vertalingen zijn van de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. in december 1939 hadden voltooid. Brauweiler, verantwoordelijk voor de verspreiding van deze brochures, had in zijn rapport acht talen genoemd waarin de Nostradamus-brochures waren verschenen: het Engels, Frans, Italiaans, Kroatisch, Nederlands, Roemeens, Servisch en het Zweeds. Hieronder volgen enkele gegevens van zes van deze brochures.

De Nederlandse brochure ("Pasteur")
De Nederlandse brochure is getiteld Hoe zal deze oorlog eindigen? een belangwekkende en actueele beschouwing op grond der voorspellingen van Michel Nostradamus gegeven in "Les vrayes Centuries et Prophéties"; samengesteld uit de nagelaten geschriften van Jean François Pasteur. 
Hoe zal deze oorlog eindigen telt 46 pagina's. In het dagboek van Goebbels staat met betrekking tot 24 april 1940 (ruim twee weken voor de Duitse inval in o.a. Nederland op 10 mei 1940) dat deze brochure inmiddels in Nederland is verschenen en in Zwitserland en het nodige opzien baarde.[8]
De druk en uitgave van Hoe zal deze oorlog eindigen? werd verzorgd door W.J. Ort, drukker en uitgever in Den Haag. De eerste honderd exemplaren waren genummerd 1 t/m 100. Het exemplaar dat in mijn bezit is, is een ongenummerd exemplaar.
Hoe zal deze oorlog eindigen? bevat drie illustraties: een portret van Nostradamus, geschilderd door zijn zoon César; een afbeelding van de gravure op de omslag van de editie-Amsterdam-1668 en een uitsnede van de titel van die editie. Op de omslag van Hoe zal deze oorlog eindigen? staat bovendien een afbeelding van het wapen van Parijs, "aangezien het", zo staat op de achterkant van de titelpagina, "Frankrijks hoofdstad was, waar Maistre Nostradamus zijn grootste triomfen heeft gevierd". 
Hoe zal deze oorlog eindigen? is ingedeeld in een voorwoord, volgens opgave geschreven door de (anonieme) vertaler, twee hoofdstukken en een aanhangsel met Franstalige teksten van de kwatrijnen die zijn besproken en Franstalige teksten van de citaten uit De Fontbrune's Les Prophéties de Maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées (Sarlat, 1939 [1938], vijfde druk). 
Volgens noot 1 op pagina 41 zijn de Franstalige kwatrijnteksten afkomstig uit Texte intégral, reproduction agrandie en phototypie de l'édition d'Amsterdam, 1668 (Parijs). Dit is de fotokopie die in opdracht van de Fransman P.V. Piobb is vervaardigd van de editie-Amsterdam-1668 van de Centuriën, getiteld Les vrayes centuries et propheties de Maistre Michel Nostradamus. Het is de titel van deze editie die deel uitmaakt van de volledige titel van Hoe zal deze oorlog eindigen?. 
Op de titelpagina staat de opmerking Naar een authentieke uitgave uit het jaar 1688 door Jean François Pasteur (+) voorzien van een actueele verklaring mede op grond van een studie van den Franschen Nostradamus-kenner Dr. de Fontbrune. Een dergelijke opmerking komt niet voor in de Engelse, Franse en Zweedse versie. De naam Jean François Pasteur, die ook is genoemd in het voorwoord van Hoe zal deze oorlog eindigen?, is een gefingeerde naam. Wij signaleren eveneens een drukfout: 1688 in plaats van 1668.
De tekst in de twee hoofdstukken van Hoe zal deze oorlog eindigen? is voorzien van 27 voetnoten, die verwijzen naar Franse teksten in het aanhangsel, en twee tekstnoten. Dit geeft aan Hoe zal deze oorlog eindigen? een wetenschappelijk uiterlijk, dat niet goed in overeenstemming kan worden gebracht met de instructie, vastgelegd in de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 5 december 1939, dat de brochure niet wetenschappelijk moest zijn, maar propagandistisch. Misschien had die instructie betrekking op de manier waarop aan de lezers de treffendheid van de voorspellingen van Nostradamus kenbaar moest worden gemaakt en dat ingespeeld moest worden op hun gevoel. Willi A. Boelcke heeft in Wollt Ihr den totalen Krieg? - Die geheimen Goebbels-Konferenzen 1939-1943 zes kenmerken genoemd van de propaganda zoals Goebbels die voerde. Eén ervan was dat propaganda volgens Goebbels de kunst was alleen het instinctieve, het emotionele, het gevoel en de passie in het volk aan te spreken en niet het proberen intellectuelen te overtuigen met rationele argumenten; dat zou van meet af aan tot mislukken zijn gedoemd.[9] Hiermee komt de opmerking van Goebbels overeen dat met het nostradamiek materiaal het alom levende bijgeloof moest worden uitgebuit om op die manier de tegenstander onderuit te halen. 

De Franse brochure ("Rossier"-1940b) 
[PA AA R 66658; © Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn]
De Franse brochure is getiteld Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? La réponse est donnée par: Les vrayes centuries et prophéties de Maître Michel Nostradamus. In het dagboek van Goebbels staat met betrekking tot 24 april 1940 dat deze brochure in omloop was gebracht in Zwitserland, tegelijk met het in omloop brengen in Nederland van de Nederlandse versie, en het nodige opzien baarde.[10] 
Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? bestaat uit drie grote, dubbelzijdig bedrukte vellen papier en is op naam gesteld van prof. Ant. Rossier, astroloog en grafoloog, gevestigd in Genève. De brochure maakte deel uit van de serie Edition "ANT". De koptekst PRÉDICTIONS is een verwijzing naar een maandblad over toegepaste psychologie en voorspellingen, dat door Rossier vanaf februari 1940 werd uitgegeven. 
In Que passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? staan advertenties, waarin Zwitserse, Belgische en Franse lezers de mogelijkheid wordt geboden een abonnement te nemen op de serie Edition "ANT" en jaarhoroscopen te bestellen. Dit wijst erop dat deze folder niet alleen werd verspreid in Zwitserland, maar ook in Wallonië en Frankrijk en wellicht ook in Luxemburg.
Op deze website wordt ervan uitgegaan dat de Duitsers de Franse vertaling van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. bij Rossier hadden ondergebracht. Of Rossier de Duitse tekst heeft vertaald in het Frans, is niet duidelijk. Wel is duidelijk dat Rossier deze vertaling heeft laten drukken bij A. Mayor in Genève, die ook zijn maandblad Prédictions drukte, en hem heeft uitgegeven in de vorm van een door hemzelf geschreven nieuwe interpretatie van de Centuriën, onder verwijzing naar zijn voorspellingen in Prédictions. 
In de volledige titel van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is, evenals in die van Hoe zal deze oorlog eindigen?, verwezen naar Les vrayes centuries et propheties de Maistre Michel Nostradamus. 
De tekst van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is ingedeeld in elf hoofdstukken. Een deel van de tekst van de paragraaf Un coup d'oeil vers l'avenir, waarin is besproken langs welke wegen de mensen greep willen krijgen op de toekomst, komt niet voor in de  Nederlandse en Servische versie. De titels van de eerste zes hoofdstukken komen overeen met de titels van de eerste zes hoofdstukken van Wat brengt 1940?, de Servische versie.
Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? bevat geen afbeeldingen, geen voorwoord en geen aanhangsel. De tekst is afgesloten met een ongetiteld nawoord waarin Zwitserse, Belgische en Franse belangstellenden de mogelijkheid werd geboden zich te abonneren op nieuwe uitgaven in de serie Edition "ANT".
Wat opvalt, is dat volgens één van de paragraaftitels Frankrijk gevrijwaard zou blijven van de oorlog. Dit komt in geen andere beschikbare vertaling voor en wijst erop dat de inhoud van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? op sommige punten is aangepast met het oog op verspreiding in Frankrijk.

De Servische brochure ("Belgrado")
[PA AA R 66658; © Politischen Archiv Auswärtigen Amt, Berlijn]
De Servische brochure is getiteld Sma nai gonosu 1940? Odgovara nam cuveni fransuski astrolog Nostradamus u svome depu "Les vrayes Centuries et Propheties" en is uitgegeven in Belgrado door Mecunarodna knjizarnica. Deze brochure bestaat uit 16 pagina's.[11] 
De in het cyrillisch schrift gedrukte tekst van Sma nai gonosu 1940? is ingedeeld in zeven hoofdstukken en een ongetiteld nawoord. De titels van de eerste zes hoofdstukken corresponderen met de titels van de eerste zes paragrafen van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941?, de Franse versie. 
Sma nai gonosu 1940? is gepubliceerd op anonieme basis en bevat geen afbeeldingen, voorwoord of aanhangsel. Van een aantal kwatrijnen is naast de Servische vertaling ook de Franse kwatrijntekst gegeven. De Franse kwatrijnteksten zijn weergegeven in Latijns schrift, niet in het cyrillisch schrift.
In de volledige titel van Sma nai gonosu 1940? is, evenals in die van Hoe zal deze oorlog eindigen?, verwezen naar Les vrayes centuries et propheties de Maistre Michel Nostradamus.

De Zweedse brochure ("Norab"-1940a)
De Zweedse brochure is getiteld Nostradamus spådomar om kriget. Deze  brochure, die 52 pagina's telt, is in 1940 hoogstwaarschijnlijk verschenen bij Neutrala Institutets Förlag, Stockholm, en gedrukt bij Stockholms bokindustri AB. Een exemplaar van deze brochure is in het bezit van ondergetekende. Op de titelpagina van Nostradamus spådomar om kriget staat de naam Norab. Volgens de Svensk Bok-Katalog 1936-1940 is de naam "Norab", een vrij gangbare Zweedse familienaam, een pseudoniem van de Zweedse baron Lage Fabian Wilhelm Staël von Holstein (1886-1946).[12] Staël von Holstein heeft vanaf 1911 veel gepubliceerd over Zweedse en internationale maatschappelijke, militaire en politieke aangelegenheden en schreef nationaal-socialistische propaganda.[13]
In Nostradamus spådomar om kriget staan drie afbeeldingen: een portret van Nostradamus, geschilderd door zijn zoon César, een deel van de eerste pagina van de eerste Centurie en de onderste helft van de gravure van de editie-Amsterdam-1668. Op de omslag is een brandende wereldbol afgebeeld en sterren aan het firmament, een verwijzing naar Nostradamus in zijn hoedanigheid van astroloog.
Op p.50 is aandacht besteed aan de Altmark-affaire, de bevrijding door de bemanning van de Britse torpedobootjager Cossack in de nacht van 16 op 17 februari 1940 van Britse krijgsgevangenen uit het Duitse marineschip Altmark, dat in de haven van Jössingfjord (Noorwegen) lag. Goebbels heeft met betrekking tot 11 maart 1940 in zijn dagboek geschreven dat geprobeerd zou worden "Nostradamus" onder te brengen in Zweden.[14] Dit betekent dat de Zweedse vertaling tussen 17 februari 1940 en 11 maart 1940 is voltooid.
Nostradamus spådomar om kriget is ingedeeld in achttien hoofdstukken. De tekst van de hoofdstukken I, XVII en XVIII komt niet voor in de Engelse, Nederlandse en Franse versie. In de hoofdstukken XVII en XVIII komen twee Deense Centurie-commentaren ter sprake; in hoofdstuk XVII zijn twee kwatrijnen besproken die in de Engelse, Nederlandse en Franse versie niet voorkomen. 
Nostradamus spådomar om kriget heeft geen aanhangsel waarin de Franstalige teksten staan van de kwatrijnen die zijn besproken of de Franstalige tekst van de citaten uit De Fontbrune's Les Prophéties... Van vier kwatrijnen is de tekst weergegeven in het Frans, van de overige kwatrijnen zijn meestal enkele regels weergegeven in het Zweeds.
Noch in de titel van Nostradamus spådomar om kriget, noch in de tekst is verwezen naar Les vrayes centuries et propheties de Maistre Michel Nostradamus.

De Engelse brochure ("Norab"-1940b)
De Engelse brochure is getiteld What will happen in the near future? For an answer, we must turn to "Les vrayes Centuries et Prophéties de Maistre Michel Nostradamus" - The prophecies of the ancient French astrologer Michel Nostradamus and the present war - by Norab. Deze brochure, die 63 pagina's telde, is in 1940 gedrukt bij Stockholms bokindustri AB. Ondergetekende is in het bezit van de inhoudsopgave van deze brochure, de pagina's 5 t/m 17 en de pagina's 52 t/m 63. What will happen in the near future? staat op naam van Norab, het pseudoniem van Staël von Holstein.
What will happen in the near future? is ingedeeld in 14 hoofdstukken. Hoofdstuk I is een inleidend hoofdstuk, met daarin de tekst die Goethe in Faust, akte 1, scene 1, heeft gewijd aan Nostradamus en de astrologie. Een dergelijke inleiding komt niet voor in de overige beschikbare brochures, evenmin als de tekst van hoofdstuk XIII, waarin Italië's deelname aan de oorlog is besproken. Dit ingevoegde hoofdstuk doet veronderstellen dat de tekst van What will happen in the near future is voltooid na 10 juni 1940, de datum waarop Italië de oorlog verklaarde aan Engeland en Frankrijk.
Op p.10 staat een afbeelding van de eerste pagina van de eerste Centurie. Deze afbeelding komt ook voor op p.10 in Nostradamus spådomar om kriget. Het is niet uitgesloten dat in What will happen in the near future? nog andere afbeeldingen staan. 
Op een paar plaatsen in What will happen in the near future? staat nostradamiek materiaal dat niet is opgenomen in de Franse, Nederlandse en Zweedse brochure.
In What will happen in the near future is een aantal kwatrijnteksten in het Engels en het Frans weergegeven. In tegenstelling tot de Nederlandse brochure is er geen aanhangsel met Franse kwatrijnteksten of de Franse tekst van citaten uit De Fontbrunes Les Prophéties...
In de volledige titel van What will happen in the near future? is, evenals in die van Hoe zal deze oorlog eindigen?, verwezen naar Les vrayes centuries et propheties de Maistre Michel Nostradamus.

De Italiaanse brochure ("Genua")
De Italiaanse brochure is getiteld Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558. Deze brochure, die 24 pagina's telde, is in 1940 verschenen bij Goffi, Via Gradisca 6, Genua, tel. 56.631.
Le profezie del Maestro Michel Nostradamus is ingedeeld in elf hoofdstukken. In de meeste gevallen komen de hoofdstuktitels overeen met de titels in Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? en met een deel van de titels in Sma nai gonosu 1940?
Op pagina 3 van Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 staat een afbeelding van de gravure van de editie-Amsterdam-1668. Op pagina 4 staat een afbeelding van de eerste pagina van de eerste Centurie uit die editie.
In het hoofdstuk Dalla guerra mondiala alle S.d.N. all'impresa etiopica is aandacht besteed aan de Ethiopische kwestie aan de hand van kwatrijn 02-64. De bespreking van deze kwestie maakt geen deel uit van de tekst van de andere vertalingen en kwatrijn 02-64 komt in de andere vertalingen niet voor. Dit kan betekenen dat de tekst van Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 enigszins is aangepast om een zo groot mogelijke uitwerking te hebben op de Italiaanse lezers. In tegenstelling tot What will happen in the near future? is in Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 niets geschreven over de deelname van Italië aan de oorlog.
In Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 staan Franstalige kwatrijnteksten. De weergave van deze kwatrijnteksten in het Italiaans is vaak voorafgegaan door de woorden libra traduzione (vrije vertaling). Er is geen aanhangsel met Franstalige kwatrijnteksten of teksten uit De Fontbrunes Les Prophéties... 
In de titel van Le profezie del Maestro Michel Nostradamus anno 1558 is de titel Les vrayes Centuries et Propheties niet opgenomen. Wel is het jaartal 1558 opgenomen in de titel. Dit jaartal verwijst naar het jaar dat onder de Brief aan Henri II is vermeld, welke brief deel uitmaakt van de kopie-Piobb-1927, waaruit bij het samenstellen van de Duitse tekst materiaal is overgenomen. Op p.17 zijn in een voetnoot de gegevens vermeld van De Fontbrunes Les Prophéties... 

Noch uit de dagboeken van Goebbels, noch uit de notulen van de geheime dagelijkse propagandabesprekingen blijkt dat er een vertaling van de tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. is gemaakt ten behoeve van verspreiding in Engeland. Uit punt 4 van de notulen van de geheime dagelijkse propagandabespreking van 22 juli 1940 blijkt dat via de geheime radiozender een op Engeland gerichte Nostradamus-campagne zou worden gevoerd. Deze Nostradamus-campagne zou uit twee delen bestaan. In het eerste deel zou worden uiteengezet wat Nostradamus voor vroeger tijden juist had voorspeld. In het tweede deel zouden voorspellingen worden besproken in het kader van een vernietiging van Londen. In de geheime dagelijkse propagandabespreking van 10 september 1940 werd aan lord Haw-Haw (bijnaam van William Joyce, commentator van de dienst Engeland van de Duitse omroep) opgedragen om in het kader van een aanvalsgolf op Londen te wijzen op de mogelijke vervulling van de voorspellingen van Nostradamus, als onderdeel van een grotere propagandacampagne (Boelcke-1966, p.410 en 498). De tekst van Herwarth von Bittenfeld c.s. kan ook worden ingedeeld in twee delen: in het eerste deel worden voorspellingen besproken die reeds zijn vervuld, in het tweede deel worden de actuele situatie en de toekomstperspectieven uiteengezet.

De ordening van de tekst in de diverse vertalingen
In de diverse vertalingen is de tekst op zeer uiteenlopende manieren ingedeeld in hoofdstukken. Er zijn veel overeenkomsten tussen de hoofdstuktitels van de Franse en de Italiaanse versie. De titels van de eerste zes hoofdstukken van de Servische versie komen in veel gevallen overeen met de titels van de eerste zes hoofdstukken van de Franse en Italiaanse versie. Dit wijst erop dat Herwarth von Bittenfeld c.s. hun tekst hadden ingedeeld in hoofdstukken. In een aantal versies komen afwijkende hoofdstuktitels en/of tekstindelingen voor. Misschien werd hiermee een bepaald propagandistisch effect beoogd of wilde men aansluiten bij de "volksaard". 
De hoofdstuktitels van de Nederlandse versie zijn uiterst neutraal. In de titel van het eerste hoofdstuk is verwezen naar uitgekomen voorspellingen van Nostradamus; in de titel van het tweede hoofdstuk is de vraag aan de orde gesteld hoe de oorlog zou eindigen, zonder dat daarin tot uiting komt dat Duitsland zou overwinnen, iets dat ook niet tot uiting komt in de titels in de Franse versie. Volgens de titels in die versie zou Frankrijk er zonder kleerscheuren van af komen en werd de vraag gesteld wat het lot zou zijn van Duitsland. In de Engelse en Zweedse versie daarentegen, beide verzorgd door Staël von Holstein, kwam in de hoofdstuktitels wel tot uiting dat Duitsland zou overwinnen. In de Engelse versie - niet in de Zweedse - kwam ook tot uiting dat Italië zou gaan meedoen aan de oorlog. Daarentegen kwam in de Zweedse versie - niet in de Engelse - tot uiting dat Duitsland en Rusland een vriendschapsverdrag hadden gesloten (het Molotov - Von Ribbentrop pact). Terzijde de opmerking dat Frankrijk in de Engelse versie werd bestempeld als een doodsvijand van Duitsland en net als Engeland de oorlog dramatisch zou verliezen.[15] In de Italiaanse versie werd deelname van Italië aan de oorlog niet in het vooruitzicht gesteld.
De Servische versie heeft zeven hoofdstukken. De titels van de eerste zes hoofdstukken in deze versie stemmen overeen met de titels van de eerste zes hoofdstukken in de Franse versie. Het zevende hoofdstuk in de Servische versie is getiteld "Het heden en de toekomst". Het lijkt erop alsof in de titels in de Servische versie de nadruk is gelegd op het verschijnsel "voorspellingen" en dat op die manier is geprobeerd de belangstelling te wekken van de doelgroep.

Het bronmateriaal
In Hoe zal deze oorlog eindigen? Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558, Nostradamus spådomar om kriget, Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? en Sma nai gonosu 1940? is in alle openheid geschreven dat gebruik is gemaakt van De Fontbrunes Les Prophéties..., een commentaar dat de Duitser Loog in 1921 op kwatrijn 03-57 had gegeven en The political prophecy in England (New York, 1911) van dr. Rupert Taylor, een Engelsman. De Nostradamus-brochures wekken de indruk dat commentaren op kwatrijnen, waarbij niet is verwezen naar reeds gepubliceerde Centurie-commentaren, afkomstig zijn van de schrijver van de brochure. De literatuurstudie die aan dit artikel ten grondslag ligt, heeft uitgewezen dat vrijwel geen enkel commentaar in de Duitse grondtekst van de Nostradamus-brochures afkomstig is van Herwarth von Bittenfeld c.s. Zij hebben uit een aantal Centurie-commentaren passages overgenomen, soms inclusief Duitstalige kwatrijnteksten, meestal letterlijk, soms paginagroot, en hebben deze passages aan elkaar geschreven met verbindende teksten.
De boeken die Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben gebruikt, zijn:

• Dr. de Fontbrune: Les Prophéties de Maistre Michel Nostradamus - Expliquées et commentées (Sarlat, 1939 [1938], vijfde druk).

• Kritzinger, dr. H.-H.: Mysterium von Sonne und Seele - psychische Studien zur Klärung der okkulten Problemen (Berlijn, 1922 [1921]).   

• Loog, C.: Die Weissagungen des Nostradamus: erstmalige Auffindung des Chiffreschlüssels und Enthüllung der Prophezeiungen über Europas Zukunft und Frankreichs Glück und Niedergang, 1555-2200 (Pfullingen in Württemberg, 1921 [1920], in deze studie is gewerkt met de zesde druk).

• Noah, B.: Nostradamus - prophetische Weltgeschichte von 1547 bis gegen 3000 (Berlijn, 1928; in deze studie is gewerkt met een heruitgave [Keulen, 2005]).

• Piobb, P.V.: Texte intégral, reproduction agrandie en phototypie de l'édition d'Amsterdam, 1668: Lettre à Henri II, centuries, présages et sixains; précédée de la réimpression de la Lettre à César, son fils, d'après l'édition de Lyon, 1558, avec une préface de P.V. Piobb (Parijs, 1927).
  Volgens Hoe zal deze oorlog eindigen? heeft deze editie van de Centuriën gediend als Franse brontekst.

• Winkler, dr. B.: Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert (Görlitz, 1939 [1938). 

Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben in het commentaar op kwatrijn 03-57 ook verwezen naar de Fransen Amiaux en Rochetaillée. Van hen zijn de volgende publicaties in boekvorm bekend:

• Amiaux, M.: Nostradamus - L'homme qui au XVI siècle avait prévu Napoléon (Parijs,1939);

• Rochetaillée, P.: Prophéties de Nostradamus - clef des Centuries - son application à l'histoire de la 3e République (Parijs, 1939).

Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben ook de titel vermeld van dr. Rupert Taylors The political prophecy in England (New York, 1911), maar het is niet waarschijnlijk dat zij dit boek hebben geraadpleegd. De passage in Hoe zal deze oorlog eindigen? waarin dit boek ter sprake is gebracht, hebben zij namelijk overgenomen uit Kritzingers Mysterien von Sonne und Seele.

In onderstaande tabel De koppelingen en hun bronnen zijn de kwatrijnen opgesomd in de volgorde waarin ze staan in de beschikbare vertalingen. Op geleide van de indeling van de tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? zijn deze kwatrijnen ingedeeld in twee groepen: één groep met kwatrijnen die volgens de brochures reeds zijn vervuld en een tweede groep met kwatrijnen die met de actuele situatie en de toekomst hebben te maken. Het merendeel van de kwatrijnen komt in alle versies voor; een klein aantal slechts in één versie. 
In deze tabel zijn de koppelingen vermeld die zijn gelegd tussen kwatrijnen en de loop van de geschiedenis, de actuele omstandigheden of toekomstige gebeurtenissen. Deze koppelingen zijn in alle versies identiek, met uitzondering van het commentaar op kwatrijn 08-37 in de Engelse versie. Wat betreft de kwatrijnen die in alle versies voorkomen, is er sprake van vier Duitse bronnen en één Franse bron. Dit wijst op het feit dat aan deze versies een Duitse brontekst ten grondslag ligt, te weten de tekst die Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben geschreven. Dezen hebben de kwatrijnen niet vertaald vanuit het Frans in het Duits, maar hebben Duitse kwatrijnteksten overgenomen uit Loog-1921, Kritzinger-1922, Noah-1928 en Winkler-1939 en deze teksten voorzien van Franstalige kwatrijnteksten, overgenomen uit de kopie-Piobb-1927. Het citeren van de corresponderende Franse kwatrijnen uit de kopie-Piobb-1927 wekt de onterechte indruk dat deze kopie als bron heeft gediend van waaruit het commentaar tot stand is gekomen. Van De Fontbrune-1939 hebben Herwarth von Bittenfeld c.s. Franstalige kwatrijnteksten overgenomen en zijn commentaren, en deze gepresenteerd in de context van hun boodschap dat Engeland ten onder zou gaan.
Kwatrijn 08-60, dat is gekoppeld aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, is een goed voorbeeld van de manier waarop Herwarth von Bittenfeld c.s. te werk zijn gegaan. De "vrije vertaling" van kwatrijn 08-60 op p.4 van Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? ("Rossier"-1940b) komt overeen met de Nederlandse vertaling op p.22 van Hoe zal deze oorlog eindigen? ("Pasteur") en de Zweedse vertaling in Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a). Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben de Duitse grondtekst van deze "vrije vertaling" overgenomen uit Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert (dr. B. Winkler, Görlitz, 1939 [1938]) en enigszins bewerkt. Winklers vertaling in de eerste regel van het woord Romanie in Italien en zijn vertaling in de vierde regel van het woord NORLARIS in lothringer Land keren terug in de Franse, Nederlandse en Zweedse vertaling. Het woord Parijs, door Winkler overgenomen uit de oorspronkelijke Franse tekst, is in de Franse, Nederlandse en Zweedse vertaling vertaald in de zin van de Franse bevolking. In Que se passera-t-il entre le printemps 1940 et le printemps 1941? is de oorspronkelijke tekst van kwatrijn 08-60 niet weergegeven. Deze tekst staat wél in het aanhangsel van Hoe zal deze oorlog eindigen?, de Nederlandse vertaling.

In de meeste gevallen is de bron gevonden waaruit de koppeling en/of de Duitse kwatrijntekst is overgenomen. De bron van het commentaar op de kwatrijn 01-36 is niet gevonden; het commentaar sluit echter aan bij dat van Noah en Winkler. Kwatrijn 02-64 komt alleen voor in de Italiaanse versie en is gekoppeld aan de kwestie-Ethiopië die in 1936 speelde.
Herwarth von Bittenfeld c.s. hebben zich niet met het eerste het beste commentaar tevreden gesteld. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de kwatrijnen 09-18, 09-34 en 05-57. Dit is de volgorde van behandeling die Kritzinger heeft aangehouden in Mysterien von Sonne und Seele. Echter, alleen het commentaar op kwatrijn 09-18 is overgenomen uit het boek van Kritzinger; de commentaren op de kwatrijnen 09-34 en 05-57 zijn overgenomen uit het boek van Loog. Om die reden staat bij de kwatrijnen 09-34 en 05-57 het boek van Kritzinger tussen haken. Het commentaar op kwatrijn 05-28 bevat elementen die afkomstig zijn uit de boeken van Loog en Winkler; de commentaren op de kwatrijnen 01-47 en 06-20 bevatten elementen die afkomstig zijn uit de boeken van Noah en Winkler.

Uit bovenstaand overzicht kan wat betreft de koppelingen van kwatrijnen aan de loop van de geschiedenis worden afgeleid welke bron voor welk doel (verleden of toekomst) het meest werd benut en welke bron in zijn totaliteit het meest werd benut, met uitzondering van die kwatrijnen die alleen voorkomen in de Engelse en Zweedse versie.
Van de kwatrijnen die volgens alle brochures in het verleden zijn uitgekomen, is van 20 koppelingen de bron achterhaald. Meestal zijn deze koppelingen overgenomen uit Winklers Nostradamus und seine Prophezeiungen für das zwanzigste Jahrhundert. Van de kwatrijnen die volgens alle brochures over de actualiteit en de toekomst gaan, is van 11 koppelingen de bron achterhaald; meestal De Fontbrunes Les Prophéties... Met een totaal van 12 koppelingen voor beide thema's is Winklers Nostradamus und seine Prophezeiungen... het boek dat het meest intensief is gebruikt, gevolgd door Loogs Die Weissagungen des Nostradamus. De Fontbrunes Les Prophéties... is alléén gebruikt voor de actualiteit en de toekomst; de boeken van Kritzinger en Noah zijn alleen gebruikt voor het verleden.

In het hieronder volgende overzicht Vergelijking van de besproken kwatrijnen in de beschikbare vertalingen is weergegeven welke kwatrijnen in de beschikbare vertalingen zijn behandeld en of de commentaren in de beschikbare vertalingen eensluidend zijn of niet. Op geleide van de indeling van tekst in Hoe zal deze oorlog eindigen? zijn deze kwatrijnen ingedeeld in twee groepen. In de eerste groep staan de kwatrijnen die volgens de brochures reeds zijn vervuld. In de tweede groep staan de kwatrijnen die volgens de brochures betrekking hebben op de actualiteit en/of de toekomst.
Van "Norab"-1940b zijn niet alle pagina's beschikbaar, waardoor in een groot aantal gevallen geen categorisering kon plaatsvinden.
In de groep kwatrijnen die volgens de brochures reeds zijn vervuld, zijn de vertalingen vrijwel eensluidend in de besproken kwatrijnen en het commentaar. Uitzonderingen zijn kwatrijn 01-01, dat in Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a) niet is weergegeven, kwatrijn 01-36, dat in What will happen in the near future? ("Norab"-1940b) niet is besproken, waarschijnlijk omdat Staël von Holstein dit kwatrijn gewoon achterwege heeft gelaten, en kwatrijn 02-64 in Le profezie del Maestro Michele Nostradamus anno 1558 ("Genua"), dat aan deze vertaling is toegevoegd met het oog op de kwestie-Ethiopië die in 1936 speelde.
In de groep kwatrijnen die volgens de brochures betrekking hebben op de actualiteit en de toekomst, zijn er veel verschillen. Met name What will happen in the near future? neemt een opvallende plaats in. Het commentaar op kwatrijn 08-37 verschilt van het commentaar in de andere vertalingen en ten opzichte van de andere vertalingen zijn er vijf kwatrijnen toegevoegd en zes weggelaten. Deels heeft dit te maken met de propagandistische boodschap, onder andere met het "voorspellen" van de deelname van Italië aan de oorlog. In Nostradamus spådomar om kriget ("Norab"-1940a) zijn er, vergeleken met de andere vertalingen, twee kwatrijnen toegevoegd met het oog op het in omloop komen van deze brochure in Zweden.
Uit dit overzicht kan worden afgeleid dat in de verschillende versies de oorlogspropaganda op verschillende manieren is uitgewerkt en in een aantal gevallen is toegespitst op de landen waarin de brochures in omloop zouden komen. De vraag is hoe deze verschillen zijn ontstaan. Het antwoord hierop kan vooralsnog niet worden gegeven. De mogelijkheid bestaat dat Herwarth von Bittenfeld c.s. voor iedere vertaling de inhoud van de tekst hebben aangegeven. Er is ook een mogelijkheid dat vertalers in samenvattende zin vertalingen hebben gemaakt en/of materiaal hebben toegevoegd dan wel weggelaten.