Sterrenkundig fenomeen, astrologische rariteit
ZONS- EN MAANSVERDUISTERINGEN

INLEIDING
Zons- en Maansverduisteringen behoren volgens sommigen tot de "ondergeschoven kinderen" in de astrologie. Zij die een uitwerking aan Zons- en Maansverduisteringen toedichten, beroepen zich onder andere op de oude Chinezen, die dat eveneens deden. In dit artikel worden deze hemelfenomenen kritisch onder de loep genomen.

STERRENKUNDIGE OMSCHRIJVING
Zons- en Maansverduisteringen, ook wel eclipsen genoemd, zijn niets anders dan Nieuwe en Volle Manen, waarbij zich aan het firmament een schimmenspel voltrekt. In het geval van een Zonsverduistering bevindt de Maan zich tussen de aarde en de Zon en valt de schaduw van de Maan op de aarde. In het geval van een Maansverduistering bevindt de aarde zich tussen de Zon en de Maan en valt de schaduw van de aarde op de Maan.
U hebt ongetwijfeld wel eens een Maansverduistering gezien. De Maan wordt langzaamaan donkerder, totdat hij nagenoeg verduisterd is. Zonsverduisteringen daarentegen zijn boven Nederland niet zo vaak zichtbaar. Het is overigens zo dat een Zonsverduistering niet vanaf onwillekeurig welke plaats op aarde dan ook kan worden waargenomen. Een Zonsverduistering "beweegt" zich als het ware over een stuk van de aardbol heen. Een Maansverduistering is wel vanaf onwillekeurig welke plaats op aarde dan ook waar te nemen.
Per jaar doen er zich twee, soms drie Zonsverduisteringen voor. Het aantal Maansverduisteringen per jaar bedraagt vier, soms vijf.
De sterrenkundigen hebben de mate van verduistering in gradaties ingedeeld. Een Zonsverduistering kan totaal zijn, gedeeltelijk of ringvormig. In het laatste geval is er een ring van de verduisterde Zon, de zogenaamde corona, zichtbaar. Een Maansverduistering kan eveneens geheel of gedeeltelijk zijn, maar soms is het zo dat vanwege de geringe schaduwval van de aarde op de Maan, de Maan slechts licht verkleurt en bloedrood aan de hemel staat.

DE CHINESE ZIENSWIJZE
Vandaag de dag is er van de oude Chinese astrologie weinig tot niets overgebleven. We weten wel dat het een ingewikkeld en nauwkeurig voorspellingssysteem moet zijn geweest. Het min-één-systeem is uit deze oude astrologie afkomstig.
De Chinese keizers hechtten aan de astrologie veel waarde, zeker als het om de politiek ging. Iedere keizer had een aantal hofastrologen die, als we de detective-schrijver Robert van Gulik (de "rechter Tie romans") mogen geloven, almanakken met dagvoorspellingen uitgaven.
Volgens de verhalen hadden Zons- en Maansverduisteringen een belangrijke betekenis in de politieke astrologie: zij beschikten over het lot van de keizer. Een tweetal astrologen zagen in hun berekeningen een Zonsverduistering over het hoofd. Dit was een zeer ernstige fout, die ze met de dood moesten bekopen.

DE ZIENSWIJZE VAN PTOLEMEUS
In de (door het Astrologisch Adviesbureau "Gieles" vertaalde en uitgegeven) Tetrabiblos beschrijft Ptolemeus in de hoofdstukken 5 tot en met 10 van boek twee zijn visie op de uitwerking van verduisteringen. Zijn informatie is in uiterst beknopte bewoordingen verrassend duidelijk, als het om zijn werkwijze gaat. We zetten het even kort op een rij.
In hoofdstuk 5 benadrukt Ptolemeus het belang van de "eclipticale conjuncties van de Zon en de Maan", oftewel Zonsverduisteringen. Pas in hoofdstuk 8 noemt hij de Maansverduistering, maar behandelt hij dat hemelfenomeen niet.
In hoofdstuk 6 legt hij uit hoe men vast moet stellen welke gebieden de uitwerking van de Zonsverduistering zullen ondervinden.
Hoofdstuk 7 geeft informatie over de duur van de uitwerking.
Hoofdstuk 8 behandelt onder andere de kracht van de uitwerking.
|n hoofdstuk 9 zet Ptolemeus uiteen dat verduisteringen onder invloed van Jupiter en Venus weldadig uitwerken, terwijl ze onder invloed van Mars en Saturnus rampzalig uitwerken. Ook de Vaste Sterren hebben hun invloed op de uitwerking van de verduistering. Mercurius speelt, hoe kan het ook anders, een dubbelrol.
Hoofdstuk 10 tenslotte behandelt de kleur van de verduistering en zegt ook iets over kometen.
Ptolemeus hecht vooral waarde aan de Zonsverduistering in het kader van de politieke astrologie, beter gezegd: de mundane astrologie. Hij spreekt zich niet uit over het al of niet betekenisvol zijn van een verduistering in de geboortehoroscoop. Wel stelt hij, aan het slot van hoofdstuk 9, dat mensen die de Zon en de Maan in hun geboortehoroscoop in een soortgelijke positie hebben als tijdens de verduistering, de uitwerking van die verduistering zullen bemerken.
Wat bij Ptolemeus opvalt, is dat hij verduisteringen in een aantal gevallen als harmonisch beschouwt. Het merendeel van de astrologen, zowel vroeger als nu, vindt ze regelrecht rampzalig.

DE ZIENSWIJZE VAN NOSTRADAMUS
De meest bekende onheilsprofeet aller tijden mag in dit verband niet ongenoemd blijven. In één van zijn profetieën vergezellende brief aan Hendrik II schrijft hij dat een bepaald jaar "vredig zal zijn, geheel zonder eclipsen". De analyse van dit zinnetje staat uitgebreid beschreven in Sagittarius 6-1987 en komt er in het kort op neer dat Frankrijk daarom vrij van oorlogsgeweld zou blijven in het jaar 1606 AD, omdat de Zons- en Maansverduisteringen van dat jaar zich niet in het Franse teken Leeuw voor zouden doen. We kunnen er eveneens uit afleiden dat Zons- en Maansverduisteringen volgens Nostradamus rampzalig zijn, in ieder geval bepaald niet vredig.
Toevallig was Frankrijk in dat jaar niet in oorlog met een ander land. Maar het astrologisch argument van Nostradamus klopt niet. In dat jaar liep de Draconis, in de astrologie betrokken bij Zons- en Maansverduisteringen, door de tekens Weegschaal en Maagd. Daarin, en in de tegenoverliggende tekens Ram en Vissen, vonden de Zons- en Maansverduisteringen plaats. Engeland (Ram): niet in oorlog. Portugal (Vissen): niet in oorlog. Het huidige Zwitserse gebied (Maagd): niet in oorlog. En het huidige Oostenrijkse gebied (Weegschaal): evenmin in oorlog. Wie was met wie in oorlog? De Nederlanden (Kreeft) tegen Spanje (Boogschutter). Tekens waardoor de Draconis in het jaar 1606 AD niet liep. Een goede voorspelling of een toevalstreffer?

DE ZIENSWIJZE VAN TIJDGENOTEN
De zienswijze van hedendaagse astrologiebeoefenaren loopt sterk uiteen. Sommigen zijn van mening dat een Zons- of Maansverduistering vaak voorafgaat aan de geboorte van een voor de mensheid belangrijk persoon. Uit het voorgaande kunt u afleiden dat we dan vijf tot zeven perioden per jaar hebben waarin belangrijke personen geboren worden. Sterker, voor uw geboorte vond ook een Zons- of Maansverduistering plaats. Dus laten we onszelf maar een schouderklopje geven en aan deze visie verder geen waarde hechten.
De meeste astrologiebeoefenaren die zich over Zons- of Maansverduisteringen uitspreken, bestempelen de uitwerking ervan als disharmonisch. 
J.B. Gieles tenslotte gaf in een radio-interview te kennen geen bewijsbare uitwerking aan Zons- of Maansverduisteringen bemerkt te hebben in zijn 30-jarige astrologische praktijk, noch in het geval van de geboortehoroscoop, noch in het geval van de actuele planeetstanden die aan de voorspellingen in "De Wereldsituatie" ten grondslag liggen.

ZONS- EN MAANSVERDUISTERINGEN IN DE ASTROLOGIE
Uit de sterrenkundige omschrijving van een Zons- dan wel Maansverduistering bleek dat de aarde betrokken was bij het "schimmenspel". In een horoscooptekening is de planeet aarde echter nergens te vinden; in de efemeride evenmin. Toch geeft de efemeride en dus de horoscooptekening informatie over het al dan niet sprake zijn van een verduistering.
Wil er sprake zijn van een Zons- of Maansverduistering, dan moet de Nieuwe of Volle Maan zich vrijwel conjunct of oppositie Draconis bevinden. In het "aspectarian" van de American Ephemeris wordt de verduistering aangegeven met een zwart gemaakte conjunctie of oppositie. Maar is er wel van een dergelijke conjunctie of oppositie sprake?

EEN TEVEEL AAN ORB
U weet dat de verschillende planeten elk hun orb hebben, hun speling in de mate van exactheid van een aspect. Zon en Maan hebben doorgaans een orb van 5 tot soms 7 graden in het geval van grote aspecten als een conjunctie of oppositie. Maar als de Zon of de Maan een aspect met Draconis maken, wordt deze orb veel kleiner. Draconis immers is het snijpunt van de ecliptica (Dierenriemcirkel) met de baan van de Maan. Draconis is geen planeet, heeft dus geen "straling", en krijgt dus weinig orb, hooguit 2 graden. Dezelfde regel geldt ook voor de cuspen en het Pars Fortunae.
Nu wil het geval dat de afstand tussen Draconis en de Nieuwe dan wel Volle Maan bijna altijd groter is dan 3 booggraden. Deze afstand kan soms tegen de 12 booggraden lopen. Astrologisch gezien, we beoefenen immers astrologie, is er dan geen sprake van een conjunctie of oppositie van Draconis en de Nieuwe dan wel Volle Maan. In astrologisch opzicht is er dan ook geen sprake van een Zons- of Maansverduistering. Immers, het contact met Draconis is er in bijna de meeste gevallen niet.
Ondergetekende is om alleen al deze reden van mening dat een Zons- of Maansverduistering zich wel aan het firmament, maar niet in de horoscoop afspeelt.

ONHEILSPROFETEN
Helaas zijn er veel beoefenaren die allerlei onheilspellende uitspraken doen over de door hen veronderstelde uitwerking van Zons- en Maansverduisteringen. Zij trappen daarmee de mensen behoorlijk op hun ziel. Rond kometen zien we hetzelfde verschijnsel, terwijl die evenmin werkzaam zijn in de astrologie. Wat is er van dit alles waar?
Alle aan de hand van verduisteringen voorspelde rampen, verschrikkelijke ziekten enzovoort kunt u naar het rijk der fabelen verwijzen. Iedere horoscoop is uniek, moet apart bekeken worden. Dus ook in het geval van een Nieuwe of Volle Maan, eveneens als deze zich binnen 3 graden van Draconis afspeelt. De uitwerking van deze Nieuwe of Volle Maan is verder afhankelijk van de huizen waarin de Zon en de Maan staan, de huizen waarover ze heersen en de aspecten met andere planeten en Vaste Sterren.
Het zou misschien kunnen zijn dat tijdens de geboorte van een kind de vader (de Zon geeft in het algemeen de vader aan) afwezig was. Of misschien waren er problemen in of rond de woning (samenstand met Draconis), of in het huwelijk van de ouders (de Maan geeft in het algemeen de moeder aan). Maar dit alles is geen wet van Meden en Perzen.
We kunnen deze onheilsprofeten altijd het beste toetsen aan de grootste rampen waar wij kennis van hebben. De atoombom op Hiroshima bijvoorbeeld zou toch op zijn minst van een Zonsverduistering vergezeld moeten zijn geweest. Een blik in de efemeride laat zien dat er in augustus 1945 geen sprake was van een Zons- of Maansverduistering. En zo zouden we kunnen doorgaan.

ASTROLOGISCH BIJGELOOF
Dat Zons- of Maansverduisteringen onheilspellende rampen of dood en verderf met zich meebrengen, kan ondergetekende nergens in bevestigd zien. Het lijkt mij dan ook een vorm van bijgeloof, dat dezelfde wortels heeft als de waarde die men hecht aan conjuncties tussen Jupiter en Saturnus in het geval van Amerikaanse presidenten (welke theorie niet opgaat) en als de veronderstelling dat de meeste kinderen tijdens Volle Maan geboren worden. Dit zou namelijk moeten betekenen dat in het merendeel van de geboortehoroscopen er van een Volle Maan sprake moet zijn. Welnu, dat is nimmer geconstateerd.
Een astrologisch bijgeloof, zou men kunnen zeggen. Een bijgeloof dat in ieder geval in de hand wordt gewerkt door de literatuur. De eerder genoemde Robert van Gulik bijvoorbeeld had de gewoonte om de oplossing van de misdaad samen te laten vallen met een radicale verandering in de weersgesteldheid of met het zich voordoen van een hemelfenomeen. In het Oude Testament wordt een dergelijke beschrijvingswijze weleens in het geval van een oorlog toegepast en we vinden de bloedrode Volle Maan terug in het boek Openbaringen.
Op deze manier ontstaat er een kringloop, die niet gemakkelijk te doorbreken is. In dit artikel is een poging ondernomen deze kringloop te doorbreken. Toegegeven, het wordt er wel minder romantisch op in de astrologie... maar astrologie is nu eenmaal geen schimmenspel aan het firmament.

TENSLOTTE
De "Larousse encyclopedia of astrology", waar veel gegevens voor dit artikel aan ontleend zijn, tekent aan dat er een aantal dieren zijn die bij een Zonsverduistering plotseling in slaap vallen. Zij reageren dan op het verdwijnen van het daglicht. Deze encyclopedie spreekt zich niet uit over het al of niet werkzaam zijn van een Zons- of Maansverduistering in de horoscoop van een mens, maar meldt dat sterrenkundigen die tijdens een Zonsverduistering een foto ervan willen maken, maar niet de juiste lens bij zich hebben, een acute depressie kunnen oplopen. En zo belanden we weer bij de astrologie om daar een remedie tegen te vinden.

OVER SAGITTARIUS EN J.B. GIELES
Het astrologisch tijdschrift Sagittarius is opgericht in oktober 1973 door Jan Bernard Gieles, geboren in Halsteren op 2 juni 1918, overleden in Den Haag op 23 september 2007. Gieles, die aan huis een astrologische praktijk voerde en lezingen en cursussen gaf, was hoofdredacteur en uitgever. Verreweg de meeste artikelen in Sagittarius zijn van zijn hand. Het laatste nummer van Sagittarius is verschenen in de zomer van 2002.
Vaste rubrieken in Sagittarius waren onder andere de beschrijvingen van de Dierenriemtekens, de lessen in astrologie en numerologie, boekbesprekingen, voorspellingen over de toestand in de wereld aan de hand van de actuele planeetstanden, de rubriek "bezwaren tegen astrologie" en horoscoopanalyses van bekende persoonlijkheden in binnen- en buitenland (artiesten, politici, geestelijk leiders enz). 
In de lessen in astrologie en de horoscoopanalyses liet Gieles zien hoe met het door hem ontwikkelde min-één-systeem van primaire en secundaire directies voorspellingen op datum kunnen worden gedaan bij een horoscoop waarvan de geboortetijd goed is gecorrigeerd aan de hand van gebeurtenissen die zich in het verleden hebben voorgedaan. Zo voorspelde hij de val van de Amerikaanse president Richard Nixon. 
Gieles heeft de geschriften van Ptolemeus als uitgangspunt genomen voor zijn astrologische denkwijze en dit aangevuld met materiaal, afkomstig uit de Griekse mythologie. Hij heeft gebruik gemaakt van de zeven klassieke planeten (Zon, Maan, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus), de drie transsaturnale planeten (Uranus, Neptunus en Pluto), de Draconis (middelbare Noordelijke Maansknoop), het Pars Fortunae, het Placidus-huizensysteem, de Vaste Sterren volgens de opsomming van Vivian Robson in Fixed Stars and constellations in astrology, de majeure aspecten (conjunctie, sextiel, vierkant, driehoek en oppositie), de mineure aspecten (halfsextiel, halfvierkant, anderhalfvierkant en inconjunct) en de declinatie. Hij heeft geen gebruik gemaakt astrologische systemen uit andere culturen en ook niet van astrologische systemen waarvan het gebruik niet resulteert in concrete voorspellingen die op datum nauwkeurig uitkomen.

In de jaren dat ik als freelancermedewerker werkzaam was bij Sagittarius, heb ik geleerd hoe artikelen te schrijven en te redigeren. De heer Gieles heeft mij enorm veel bijgebracht, niet alleen wat betreft astrologische kennis, maar ook wat betreft het voortdurend kritisch benaderen van astrologische fenomenen en het handhaven van het uitgangspunt dat een astrologiebeoefenaar zich aan zijn cliënten, lezers of gehoor moet bewijzen in de vorm van concrete voorspellingen, op datum nauwkeurig. Wie niet op datum nauwkeurig kan voorspellen of voortdurend uitspraken doet over de toekomst zonder data te noemen, diskwalificeert zichzelf. Het is vanuit deze overtuiging dat ik vanaf 1980 de Centuriën ben gaan onderzoeken. Aan de heer Gieles heb ik in dit opzicht heel veel te danken.