DE VOORSPELLINGEN VAN NOSTRADAMUS
duizend duistere rijmen met een betekenis die pas achteraf zal blijken 

Een almanak is een jaarboekje met een dagkalender, aangevuld met gegevens als maanstanden en feest-, gedenk- en marktdagen. Astrologische gegevens, astrologische voorspellingen, goede adviezen en weersvoorspellingen kunnen ook deel uitmaken van een almanak. In Europa kwamen almanakken vanaf het midden van de 15e eeuw in omloop. De Enkhuizer Almanak dateert uit het eind van de 16e eeuw.
De Franse arts en astroloog Nostradamus (Michel de Nostredame, 1503-1566) heeft tussen 1556 en 1565 Almanachs geschreven, waarin naast dagkalenders, maanstanden, feest-, gedenk- en marktdagen astrologische gegevens stonden en maandvoorspellingen. De reputatie die hij hiermee verwierf was zodanig, dat tijdens zijn leven en na zijn dood onder zijn naam almanakken werden geproduceerd en propagandistische pamfletten, ook in Nederland.[1]
Tijdgenoten van Nostradamus bekritiseerden hem fel vanwege onder andere de gebrekkige astrologische vaardigheden die hij aan den dag legde. Onderzoek van de astrologische aanwijzingen in de Almanachs laat duidelijk zien dat zijn manier om planeetposities te bepalen een aantal malen tot foutieve posities leidde, waardoor zijn voorspellingen astrologisch gezien onjuist waren.[2]

Vandaag de dag is Nostradamus bekend en verguisd om de Profetieën, een serie van bijna duizend raadselachtige kwatrijnen (vierregelige verzen), vergezeld van twee brieven. Volgens de overlevering is in de Profetieën de toekomst van de wereld beschreven tot het eind der tijden. In de kwatrijnen staan voorspellingen over onder andere oorlog, pest en hongersnood en de opkomst en val van koningen en pausen. Volgens een aantal commentaarschrijvers is in de vorm van anagrammen gezinspeeld op de namen van Hitler en Napoleon. Andere commentaarschrijvers stellen dat in de kwatrijnen de uitvinding is voorspeld van bijvoorbeeld de luchtballon en het langeafstandsgeschut. Ook recente gebeurtenissen als de aanslag op de Twin Towers in september 2001 en de tsunami in Zuidoost-Azië in december 2004 zouden erin zijn beschreven. Sceptici doen de Profetieën af als rijmelarijen, geschreven in een staat van verwarring of dronkenschap, of twijfelen aan hun authenticiteit.  

In de brieven die de Profetieën begeleiden staat dat elk kwatrijn zal uitkomen, voor slechts één uitleg vatbaar is, op de week nauwkeurig uitwerkt en dat pas achteraf de betekenis zal blijken. In de praktijk staat in slechts een handvol kwatrijnen een vervullingdatum. Vaak zijn hun bewoordingen zo raadselachtig, dat ze op allerlei manieren kunnen worden uitgelegd. Hierdoor zijn sommige kwatrijnen in de loop der eeuwen aan tientallen uiteenlopende gebeurtenissen gekoppeld.[3]
Sommige commentatoren redeneren in een cirkel. Zij nemen de reputatie van Nostradamus als astroloog, profeet en ziener als uitgangspunt. Bij een belangrijke gebeurtenis slaan zij de Profetieën erop na of een van de kwatrijnen er in meerdere of mindere mate mee correspondeert. Wordt zo’n kwatrijn gevonden, dan schrijven zij aan Nostradamus toe dat hij de gebeurtenis in kwestie heeft voorspeld. Hij was immers astroloog, profeet en ziener. De kwatrijnen kunnen echter pas worden geanalyseerd als de bedoeling van de schrijver ervan duidelijk is. Met andere woorden: de aard van de gebeurtenissen moet erin staan, de landen, regio’s en/of steden die erbij betrokken zijn en het vervullingmoment met een marge van een week. Als één of meerdere van deze elementen ontbreken, kan een kwatrijn aan geen enkele gebeurtenis worden gekoppeld. De inhoud van kwatrijn 70 van het eerste hoofdstuk van de Profetieën bijvoorbeeld kan zonder al teveel moeite worden gekoppeld aan de val van de Sjah van Iran en de opkomst van Ayatollah Khomeiny. Het probleem is echter dat er geen vervullingdatum in is genoemd. Misschien had Nostradamus een ander moment op het oog dan februari 1979.[4]  

Bij de analyse van de Profetieën moet eerst het voorspellingssysteem worden gevonden dat achter de kwatrijnen schuilgaat. Dit voorspellingssysteem zou het mogelijk moeten maken de kwatrijnen, die volgens de overlevering in willekeurige volgorde te boek zijn gesteld, op volgorde van vervulling te zetten. De dan ontstane serie kwatrijnen kan dan naast de loop van de geschiedenis worden gelegd en het gelijk of ongelijk van Nostradamus zal ondubbelzinnig blijken. Het aantal kwatrijnen dat met een dergelijk systeem kan worden nagetrokken, is echter te klein om betekenisvol te kunnen zijn.  

De vraag naar de voorspellingswaarde van de Profetieën kan worden beantwoord op grond van de begeleidende brieven. In de begeleidende brieven komt een structuur tot uiting waarin aan de wereld een bestaansduur van 7000 tot 8000 jaar is toegekend. Er is gerekend vanaf de schepping, zoals verwoord in Genesis, tot aan de voleinding, zoals verwoord in Openbaringen en in oude astrologische boeken. De mensheid bestaat echter tienduizenden jaren, de aarde miljoenen jaren. De tijdstructuur van de Profetieën is een structuur die niet klopt met de werkelijkheid. In de brieven staat ook dat de kwatrijnen betrekking hebben op West- en Centraal-Europa en de landen rond de Middellandse Zee: de “oude” wereld. Afrika, Amerika, Australië en Azië zijn er niet in genoemd. In de tijd waarin de Profetieën werden opgesteld, waren deze continenten goeddeels onbekend. Ten slotte moet worden opgemerkt dat bijbelverzen in de brieven die het praktiseren van astrologie en het doen van dit soort voorspellingen rechtvaardigen, uit hun verband zijn gerukt. Hierdoor klopt de godsdienstige onderbouwing niet. Om deze drie redenen kúnnen de Profetieën naar mijn idee niet in vervulling gaan.[5]  

Wat de Profetieën interessant maakt, is hoe mensen tegen de toekomst aankijken en proberen de dingen in een bepaald perspectief te zien. Ook is het interessant om te zien hoe mensen de Profetieën gebruiken voor hun eigen gewin. Dat dit niet altijd met goede bedoelingen is gebeurd, is gebleken tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen ambtenaren van Goebbels’ ministerie van Propaganda en het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken teksten uit diverse commentaren op de Profetieën aan elkaar schreven met het doel het alom levende bijgeloof uit te buiten om zo de tegenstander onderuit te halen, wat bij de Geallieerden tot contrapropaganda leidde.[6]

De Meern, 15 mei 2007,
T.W.M. van Berkel