|
In zijn artikel over het Recueil
des Présages Prosaïques (RPP) tekende dr. Halbronn aan dat Chevignards Présages
de Nostradamus geen
facsimile bevat van één van de Almanachs
van Nostradamus.[1]
In Présages de Nostradamus
zijn twee Pronostication-facsimiles
opgenomen:
La grand’ pronostication
nouvelle avec portenteuse prediction, pour l’an M.D.LVII [1557]
(uitgegeven in 1557 in Parijs door Jacques Kerver) en Pronostication
nouvelle, pour l’an Mil cinq cens cinquante & huict (uitgegeven
in Parijs door Guillaume le Noir). In het boek van Chevignard is ook een
Engelse vertaling opgenomen van de dertien Présages voor 1559,
gepubliceerd in An Almanacke for the yeare of
our Lorde God,
1559.
Het onderwerp van dit artikel
is het boekje The
Prognostication of Maister Michael Nostradamus, Doctour in Phisick. In Province
for the year of our Lorde,
1559. With the predictions and
presages of every moneth.[2]
De inhoud van de
1559-Progno-GB
De 1559-Progno-GB is een Engelse
vertaling van de maandvoorspellingen die in de 1559-Almanach-F
staan. Het woord "prognostication" dat in de titel van de 1559-Progno-GB
staat, betekent "voorspelling". Het verwijst niet naar La
Grand Pronostication nouvelle avecques la declaration ample de 1559,
een ander boek van Nostradamus met voorspellingen voor 1559.
De 1559-Progno-GB was volgens de titelpagina uitgegeven in
Antwerpen. Sommige Engelse schrijvers bestempelen de 1559-Progno-GB
als een "piraat-editie" en stellen dat hij in het geheim in
Londen is gedrukt, ondanks dat Henry Sutton, die op
20 februari 1559 de Almanacke for
the yeare of our Lorde God,
1559 drukte, de uitgeversrechten had.[3]
De 1559-Progno-GB begint met de
maandvoorspellingen voor januari 1559 en eindigt met de voorspellingen
voor december 1559.
De 1559-Progno-GB bevat geen inleidende brief. Item #2 in de 1559-Commentaires
verwijst naar zo'n brief ("Epistre
Liminaire"). Deze brief gaat vooraf aan de voorspellingen. De datum
van deze brief is in de 1559-Commentaires niet genoemd.[4]
De 1559-Progno-GB bevat niet de dertien Présages
voor 1559 of de maandkalenders. Deze kalenders bevatten 12-uurs posities
van de Maan voor iedere dag, data en tijd van maanfasen en aforismen met
betrekking tot bijvoorbeeld weer of politiek. De Présages en kalenders
zijn vertaald vanuit de 1559-Almanach-F en gepubliceerd in de 1559-Almanacke-GB.
In de 1559-Almanacke-GB is de Présage voor iedere maand gedrukt
boven iedere maandkalender. In de 1557-Almanach-F is de
maandkalender van februari 1557 op dezelfde manier samengesteld: de
Présage voor februari 1557 is afgedrukt boven de kalender.[5]
In de 1559-Progno-GB
ligt de nadruk op voorspellingen die zijn gebaseerd op maanfasen,
aangevuld met voorspellingen die zijn gebaseerd op kwartaalhoroscopen en
astrologische aspecten. Meestal beginnen deze voorspellingen met
weervoorspellingen. Daarna worden religieuze en politieke zaken aan de
orde gesteld.
In de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F zijn de
voorspellingen op een andere manier geordend. Eerst is er een algemene
voorspelling voor het jaar als geheel, samen met voorspellingen voor elk
seizoen, gebaseerd op kwartaalhoroscopen en aangevuld met astrologische
aspecten. Daarna, te beginnen met januari, volgen maandvoorspellingen,
die zijn gebaseerd op maanfasen. Meestal wordt de tijd van de maanfasen
aangegeven en de positie van de Maan. De maanfasen werken meestal uit op
weer en milieu, terwijl de kwartaalhoroscopen en astrologische aspecten
uitwerken op godsdienstige en politieke aangelegenheden. Beide boeken
besluiten met een "Almanach-tabel", welke onder andere de data
bevat van Pasen, Hemelvaartsdag, Pinksteren en het begin van de Advent.
Er zijn twee tijdspannen in de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F.
De eerste tijdspanne loopt van maart tot maart en heeft te maken met de
kwartaalhoroscopen. De tweede tijdspanne loopt van januari tot december
en heeft te maken met de maanfasen. In de 1559-Progno-GB is er
slechts één tijdspanne. Deze loopt van januari tot december 1559. Er
zijn een paar voorspellingen die betrekking hebben op begin 1560.
Een mengeling van
teksten in de maandvoorspelling voor januari 1559
In de maandvoorspelling voor
januari 1559 staan tien maanfasen. Het gemiddelde aantal maanfasen in
één maand is vier. In deze voorspelling is een fout geslopen. Om de
oorzaak van deze fout te achterhalen, werden alle maanfasen vergeleken
met gegevens van AstroScoop Plus.[6]
De voorspelling voor januari 1559 begint met het Laatste Kwartier op 1
januari, gevolgd door de Nieuwe Maan op 9 januari, het Eerste Kwartier
op 16 januari en de Volle Maan op 23 januari. Deze data kloppen met
gegevens van AstroScoop Plus.[7]
Na de Volle Maan op 23 januari volgt
een Laatste Kwartier, gedateerd op de 21e, met een verwijzing naar de
Caput Draconis en een vierkant van Mercurius (the 21. at
5.houres, passing the hed of the dragon wyth a quadryne aspect of
Mercury). Deze datum klopt niet, omdat
de Volle Maan op 23 januari plaatsvond. Volgens AstroScoop data vond dit
Laatste Kwartier plaats op 21 december 1559. De tweede regel van deze
voorspelling is geciteerd in item #285 in de decembervoorspelling in de 1559-Commentaires.
De derde regel is geciteerd in item #286.[8]
Er is een verwijzing naar een uitwerking van Mars in februari a.s. (in February that
commeth). Omdat deze verwijzing
in een voorspelling staat die betrekking heeft op het Laatste Kwartier
op 21 december 1559, is hier sprake van een verwijzing naar februari
1560. In de 1559-Commentaires bevat het afsluitende citaat uit de
voorspellingen voor december 1559 ook een verwijzing naar februari 1560.[9]
Hierna volgt een voorspelling die is
gebaseerd op Jupiter, in 12, retrograde, beschadigd door een vierkant
van Mars in Boogschutter: Iupiter in the 12. in his
retrogradation, but yet afflicted by the quadrine aspect of Mars to
Sagittarius… Dit
Mars-Jupiter vierkant (Mars: 17 Boogschutter, Jupiter retrograde: 17
Vissen, het twaalfde Dierenriemteken) vond plaats op 10 augustus 1559.
In de 1559-Commentaires is dit vierkant genoemd in item #168 in
de voorspelling voor Augustus.[10]
De opmerking over dit vierkant gaat vooraf aan een opmerking over een
horoscoop voor het laatste deel van de zomer, waarin Mars in 8 staat en
Jupiter in 12 retrograde is: a
figure of the last time of the summer, in which Mars is in 8 and Jupiter
in 12 is retrograde. In de 1559-Commentaires
is deze opmerking geciteerd in item #170 in de voorspelling voor augustus. Het citaat in item #171
(Le Soleil dans
la IXe & la Lune dans la XIIe en Virgo, levez le cueur, Seigneurs,
quell presage sera ce?) staat niet in
de 1559-Progno-GB. Dit item staat ook niet in de resterende
voorspellingen voor augustus 1559 in de 1559-Progno-GB. Blijkbaar
is het zoekgeraakt gedurende het samenstellen van de 1559-Progno-GB.[11]
De opmerking over het Mars-Jupiter vierkant gaat ook vooraf aan een
Eerste Kwartier, gedateerd op de 10e, 4:00 's morgens, door een ander
vierkant van de oostelijke Mercurius: the 10.daye at 4. of the clocke in
the morninge, by another quadrine aspect of Mercury oriental.
Dit is het Eerste Kwartier van 10 augustus 1559 (Zon: 27 Leeuw, Mercurius: 22
Leeuw, Maan: 27 Schorpioen). De voorspelling erna is geciteerd in items #172-174
van de 1559-Commentaires, in de voorspelling voor augustus.[12]
De verwijzing naar een ander Maan-Mercurius vierkant is erg eigenaardig.
In de voorspellingen in de voorgaande maanden is er geen enkel
Maan-Mercurius vierkant besproken, behalve het vierkant op 21 december
1559. In de 1559-Progno-GB kwam dit vierkant terecht in de
voorspellingen voor januari 1559. Het vierkant van 21 december 1559 komt
ná het vierkant van 10 augustus 1559. De verwijzing ernaar in termen
van een "voorgaand vierkant" klopt chronologisch gezien niet
en is het gevolg van de mengeling van teksten.
Een aantal alinea's verder
wordt een Volle Maan genoemd, gedateerd op de 18e, 1:45 's morgens:
the
18. daye at one of the clocke in the morning. 45 minutes.
Dit is de Volle Maan van 18 augustus 1559. Deze voorspelling bevat een
uitleg over een Maan-Mercurius oppositie (Zon: 4 Maagd, Mercurius: 7
Maagd, Maan: 4 Vissen). In de 1559-Commentaires is deze uitleg
geciteerd in item #177 in de voorspelling voor augustus.[13]
Na deze Volle Maan volgt een
Eerste Kwartier, gedateerd op de 6e, 11:00, in Vissen, in de Caput
Draconis, door een ander vierkant van Saturnus met Mars: the 6.
at 11. houres in Pisces, in the head of the dragon by another quadrine
aspect of Saturne to Mars. Dit
Eerste Kwartier vond plaats op 6 december 1559 (Zon: 25 Boogschutter, Maan: 25
Vissen, conjunct de Caput Draconis op 26 Vissen, wat de opmerking in the head of the dragon
verklaart. Mars
(3 Vissen) staat vierkant met Saturnus retrograde (2 Tweelingen).
Saturnus liep in 1559 van 16 Stier tot in het eerste decanaat van
Tweelingen. Mars liep van 10 Schorpioen naar 16 Vissen. Alleen op 5
december 1559 stond Mars vierkant Saturnus. Eerder dat jaar deed een
dergelijk vierkant zich niet voor. In de 1559-Progno-GB is een
eerder Mars-Saturnus vierkant niet besproken. Het woord another
heeft dan ook nergens
betrekking op.
De voorspelling voor het
Eerste Kwartier is dat de vijanden van Frankrijk geruïneerd zullen
raken en onderworpen zullen worden aan de Franse Kroon. Mars is tot 1565
gunstig gezind voor Frankrijk. In de 1559-Commentaires is deze
voorspelling geciteerd in de items #265 and 266 in de voorspelling voor
december.[14]
Verder commentaar op de uitwerking van dit Mars-Saturnus vierkant is
geciteerd in item #277 in de voorspelling voor december.[15]
Na dit Eerste Kwartier volgt
een Volle Maan, gedateerd op de 14e, 7:22, door bepaalde andere duistere
opposities: the
14. at 7.houres.22.minutes, by certayne other sinister oppositions.
Dit is de Volle Maan op 14 december 1559 (Zon: 3 Steenbok, Maan: 3
Kreeft). De andere opposities (de Maan is in volle oppositie met de Zon)
zijn een Maan-Mercurius oppositie (Mercurius: 29 Boogschutter) en een
Maan-Venus retrograde oppositie (Venus retrograde: 11 Steenbok). De
voorspellingen die erop volgen, zijn niet geciteerd in de 1559-Commentaires.
Daarna komt een Laatste Kwartier, gedateerd op de 30e van de maand rond
het middaguur: the
30 of the moneth at noone. Dit
Laatste Kwartier was op 30 januari 1559.
Tabel
1. Maanfasen in de 1559-Progno-GB
|
1559-Progno-GB |
Softwaregegevens |
|
Dag |
Maanfase |
Andere
genoemde aspecten |
Status |
Ware datum |
|
01 |
LK |
- |
Juist |
nvt |
|
09 |
NM |
- |
Juist |
nvt |
|
16 |
EK |
- |
Juist |
nvt |
|
23 |
VM |
- |
Juist |
nvt |
|
21 |
LK |
Maan 90 Mercurius.
Caput Draconis? |
Fout |
21 december 1559 |
|
- |
- |
Mars 90 Jupiter
retrograde |
Fout |
10 augustus 1559 |
|
10 |
EK |
Maan 90
Mercurius |
Fout |
10 augustus 1559 |
|
18 |
VM |
- |
Fout |
18 augustus 1559 |
|
06 |
EK |
Maan 0 Caput
Draconis, Mars 90 Saturnus |
Fout |
6 december 1559 |
|
14 |
VM |
Maan 180 Mercurius,
Maan 180 Venus |
Fout |
14 december 1559 |
|
30 |
LK |
- |
Juist |
nvt |
In de
1559-Commentaires staan de voorspellingen voor 10 augustus, 18 augustus, 6 december en
14 december op hun geëigende plaats. Samen met de resultaten, verkregen
door AstroScoop Plus, betekent dit dat het samenstellen van het januarihoofdstuk
in de 1559-Progno-GBresulteerde in een mengeling van
teksten, die gedeeltelijk tot augustus en december 1559 horen. Een deel
van de voorspelling voor augustus is zoekgeraakt. Om continuïteit te
handhaven, werd in één geval de tekst aangepast.
In de 1559-Progno-GB zijn de hoofdstukken die de voorspellingen
voor augustus en december bevatten, kort. Grote delen van de tekst van
deze hoofdstukken staan in het hoofdstuk over januari 1559.
Verwijzingen naar
schrijfdata
In de 1559-Progno-GB
staan vier verwijzingen naar schrijfdata. De eerste verwijzing staat in
de voorspelling voor het Laatste Kwartier van 30 januari 1559. De
schrijfdatum: 23 mei 1558:
And therefore this
daie the 23.of May 1558.making suppotation of this present
Ephemeris.
De tweede verwijzing
staat in de voorspelling voor de Nieuwe Maan van 5 juli 1559. Deze
voorspelling was geschreven in maart 1558:
…from the houre
that I make suppotation hereof, which is the first houre of midnight
of the moneth of Marche 1558.for the yeare.1559.
De derde verwijzing
staat in de voorspelling voor het Laatste Kwartier van 24 september
1559. Deze voorspelling was geschreven in mei 1558:
Some great matter
shalbefall, as well for this present yeare 1559 of for the rest of
the yeare.1558.making supputation of this in May, it shalbe Salue
victor Imperator, men shall returne into their proper place.
De vierde verwijzing
staat in de slotzinnen van de voorspelling voor decembe 1559. De laatste
regels van deze voorspelling bevatten een gebed, dat wordt besloten met
een verwijzing (in Engels en Latijn) naar 27 april 1558. Daarom kan deze
verwijzing, het "Faciebat", worden geïnterpreteerd als een verwijzing naar het voltooien
van de 1559-Progno-GB
op 27 april 1558:
… but we will
make an ende, praying continually the almighty and eternal god, to
geve us grace to passe this yere that we wryte and the yere
following 1560, that, if of his goodness he put not to his hand, we
are like to see that whiche it maye please hym to defend us from,
and that we may lyve in his favour and wyll.
From Salon of
Craux in Provence, the 27.of Aprill. 1558.
Faciebat Michael
Nostradamus Solonae petreae Provinciae. 27 Aprilis. 1558.
In de voorspelling
voor mei 1559 is een ongedateerde verwijzing naar het schrijven ervan
gegeven:
… and from the
time that I cast this present calculation long before I take daie
and time as six monethes shall be strange and terrible matters.
In item #2 in de
1559-Commentaires
staat een citaat uit een introductiebrief ("Epistre liminaire").[16]
De datum van deze brief is niet gegeven. Nostradamus schreef deze
brieven meestal in de lente.[17]
In de 1559-Progno-GB
is deze brief niet opgenomen.
In de 1559-Commentaires staat geen enkele schrijfdatum
vermeld die in de 1559-Progno-GB staat.Wat betreft 23 mei 1558 in
de 1559-Progno-GB: de voorgaande zin is letterlijk geciteerd in
item #18 en de volgende zin letterlijk in item #19.[18]
De verwijzing zelf is niet geciteerd.
Een deel van de voorspelling voor het
Laatste Kwartier van 24 september 1559 in de 1559-Progno-GB luidt
als volgt:
Some great matter
shalbefall, as well for this present yeare 1559 of for th rest of
the yeare.1558.making supputation of this in May, it shalbe Salue
victor Imperator, men shall returne into their proper place.
In de 1559-Commentaires luidt
item
#202 als volgt:
Et sera quelque
grand cas tant pour l’année presente 1559 que pour le residu de
l’an 1558.[19]
Item #202 sluit het commentaar op de
voorspellingen voor september 1559. Hierin is de maand mei niet gegeven,
evenmin als de rest van de zin.
In item #390 in de 1559-Commentaires
is in een voorspelling voor juli 1559 een verwijzing naar 17 maart 1558
geciteerd:
Une famille qui
(comptant
du temps que je suppute ceci, qu’est le 17 de Mars 1558)…[20]
Op deze datum, 17 maart 1558, werden
in de 1559-Prono-F voorspellingen geschreven voor juli 1559.[21]
De voorspelling voor 5 juli 1559 in de 1559-Progno-GB, de
vertaling van de 1559-Almanach-F, is ook geschreven in maart
1558.
Tabel
2. Verwijzingen naar schrijfdata
|
Brontekst |
Schrijfdatum |
Voorspelling
voor |
|
1559-Progno-GB |
maart 1558 |
5 juli 1559 |
|
1559-Progno-GB |
27 april 1558 |
"Faciebat" |
|
1559-Progno-GB |
23 mei 1558 |
30 januari 1559 |
|
1559-Progno-GB |
mei 1558 |
24 september 1559 |
|
1559-Commentaires |
17 maart 1558 |
juli 1559 |
In tabel 2 zijn de
verwijzingen naar schrijfdata geordend op basis van deze data. Als zij
juist zijn en er geen zetfouten in staan, betekenen ze dat de
voorspellingen niet chronologisch zijn uitgewerkt. Het "Faciebat",
geschreven op 27 april 1558, schijnt dan geschreven te zijn vóórdat de
voorspellingen waren voltooid. Vanuit astrologisch oogpunt is dit zeer
ongewoon. De meest logische en efficiënte manier om maandvoorspellingen
te schrijven is de aspecten te interpreteren in de volgorde waarin ze
zich voordoen in de loop van een jaar, te beginnen met de aspecten in
januari.
Theoretisch kan het noemen van de maand mei in de 1559-Progno-GB
het gevolg zijn van een zetfout, maar er is geen exemplaar van de 1559-Almanach-F
beschikbaar om dat te verifiëren. Als in de 1559-Almanach-F de
tekst in de voorspellingen voor 30 januari en 24 september naar maart
verwijst, kan worden aangenomen dat het schrijven van de 1559-Almanach-F
op of kort voor 23 maart 1558 begon, de datum waarop de voorspelling
voor het Laatste Kwartier van 30 januari 1558 werd geschreven. Dan, los
van de introductiebrief, is 27 april 1558 de dag waarop het schrijven
van de voorspellingen werd voltooid.
De overeenkomst met de verwijzing naar 17 maart 1558 in de 1559-Prono-F
lijkt de veronderstelling van een zetfout meer waarschijnlijk te maken.
Het privilege
voor de 1559-Almanach-F werd toegekend op 7 oktober 1558.[22]
Onvergelijkbare
astrologische bronnen
In de 1559-Almanacke-GB
en de 1559-Progno-GB staan data en tijdstippen van maanfasen. De
tijdnotatie verschilt van die in de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F.[23]
In de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F
zijn de tijdstippen in termen van 24 uur, tellend vanaf het middaguur
(12:00 uur) tot het middaguur. In het geval van bijvoorbeeld het Eerste
Kwartier op 5 mei 1557 betekent de aanduiding "2heu"
2 p.m., dwz. 14:00 uur, tellend vanaf
middernacht. In het geval van bijvoorbeeld de Volle Maan op 12 mei 1557,
betekent de aanduiding "22 heu" 22 uur na het middaguur van 12
mei 1557, dwz. 13 mei 1557, 10:00 uur, tellend vanaf middernacht.[24]
In de kalenders van
de 1559-Almanacke-GB is er geen 24-uurs notatie. Tijdstippen
tussen het middaguur en middernacht zijn gemarkeerd met de letter a.
Tijdstippen tussen middernacht en het middaguur zijn gemarkeerd met de
letter b. In sommige gevallen zijn er aanvullende opmerkingen
zoals "in the morning" of "before noon". De
Maanfasen zijn voorzien van symbolen.
De tijdnotatie in de 1559-Progno-GB is hetzelfde als die in de 1559-Almanacke-GB,
maar tijden tussen het middaguur en middernacht hebben geen markering en
de Maanfasen zijn niet voorzien van symbolen.
In de kalenders van de 1559-Almanacke-GB staat voor iedere dag de middagpositie van de Maan. De positie van
de Maan tijdens de Maanfasen staat er niet in. In de 1559-Progno-GB
staat geen enkele positie van de Maan, uitgezonderd die van de Volle
Maan van 23 januari 1559, 17:57 plaatselijke tijd (9:43 Leeuw) en het
Eerste Kwartier van 12 juni
1559 (Maan in Maagd). Dit zijn echter middagposities.[25]
In plaats van precieze posities te berekenen door middel van
interpolatie, werden middagposities overgenomen uit efemeriden.
Tabel 3 laat overeenkomsten en verschillen zien in de Maanfasegegevens
in de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB.[26]
Tabel
3. Maanfasen in de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB
|
Maanfase
|
1559-Almanacke-GB |
1559-Progno-GB |
Softwaregegevens |
|
Datum |
Tijd |
Datum |
Tijd |
Datum |
Tijd |
|
1. |
LK |
1 januari 1559 |
10:00 |
1 januari 1559 |
10:00 |
31 december 1558 |
22:01 |
|
2. |
NM |
8 januari |
16:19 |
9 januari |
05:58 |
8 januari 1559 |
16:37 |
|
3. |
EK |
16 januari |
23:00 |
16 januari |
21:00 |
16 januari |
21:26 |
|
4. |
VM |
23 januari |
17:57 |
23 januari |
17:57 |
23 januari |
17:26 |
|
5. |
LK |
30 januari |
12:00 |
30 januari |
12:00 |
30 januari |
10:42 |
|
6. |
NM |
7 februari |
11:50 |
7 februari |
12:00 |
7 februari |
11:42 |
|
7. |
EK |
15 februari |
12:00 |
15 februari |
20:00 |
15 februari |
11:52 |
|
8. |
VM |
22 februari |
03:30 |
22 februari |
15:27 |
22 februari |
03:25 |
|
9. |
LK |
1 maart |
02:00 |
28 februari |
--:-- |
1 maart |
01:32 |
|
10. |
NM |
9 maart |
05:58 |
9 maart |
17:38 |
9 maart |
05:56 |
|
11. |
EK |
16 maart |
22:00 |
16 maart |
22:00 |
16 maart |
22:10 |
|
12. |
VM |
23 maart |
12:41 |
23 maart |
12:44 |
23 maart |
13:02 |
|
13. |
LK |
30 maart |
19:00 |
30 maart |
19:00 |
30 maart |
18:05 |
|
14. |
NM |
7 april |
21:33 |
7 april |
21:33 |
7 april |
21:57 |
|
15. |
EK |
15 april |
06:00 |
15 april |
18:00 |
15 april |
05:13 |
|
16. |
VM |
21 april |
10:15 |
21 april |
22:15 |
21 april |
22:41 |
|
17. |
LK |
29 april |
12:00 |
29 april |
12:00 |
29 april |
11:39 |
|
18. |
NM |
7 mei |
10:01 |
7 mei |
22:06 |
7 mei |
11:10 |
|
19. |
EK |
14 mei |
23:06 |
14 mei |
23:00 |
14 mei |
10:22 |
|
20. |
VM |
21 mei |
20:20 |
21 mei |
20:37 |
21 mei |
08:51 |
|
21. |
LK |
29 mei |
03:00 |
29 mei |
17:00 |
29 mei |
05:25 |
|
22. |
NM |
3 augustus |
23:12 |
3 augustus |
13:22 |
3 augustus |
12:57 |
|
23. |
EK |
10 augustus |
16:00 |
10 augustus |
04:00 |
10 augustus |
04:28 |
|
24. |
VM |
18 augustus |
12:47 |
18 augustus |
01:45 |
18 augustus |
00:48 |
|
25. |
LK |
26 augustus |
11:00 |
26 augustus |
02:00 |
26 augustus |
03:06 |
|
26. |
NM |
1 september |
13:42 |
1 september |
21:42 |
1 september |
20:51 |
|
27. |
EK |
8 september |
16:00 |
8 september |
16:00 |
8 september |
15:23 |
|
28. |
VM |
16 september |
17:09 |
16 september |
17:17 |
16 september |
17:51 |
|
29. |
LK |
24 september |
15:00 |
24 september |
15:00 |
24 september |
14:18 |
|
30. |
EK |
6 december |
23:00 |
6 december |
23:00 |
6 december |
22:46 |
|
31. |
VM |
14 december |
19:20 |
14 december |
19:22 |
14 december |
18:58 |
|
32. |
LK |
21 december |
17:00 |
21 december |
17:00 |
21 december |
16:42 |
|
33. |
NM |
29 december |
19:48 |
29 december |
27:48 |
29 december |
19:12 |
a. Overeenkomsten tussen de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB
Het aantal maanfasen in de 1559-Almanacke-GB en de
1559-Progno-GB dat met elkaar is
vergeleken, is 33. In elf gevallen zijn data en tijdstip gelijk: 1
januari, 30 januari, 16 maart, 30 maart, 7 april, 29 april, 8 september,
24 september, 6 december, 21 december en 29 december. Dit zou kunnen
betekenen dat beide datareeksen zijn gebaseerd op dezelfde meridiaan. De
meridiaan is niet gespecificeerd.
Het gebruikte symbool voor het Eerste Kwartier op 6 december in de 1559-Almanacke-GB
is het symbool voor het Laatste Kwartier. Het gebruikte symbool voor het
Laatste Kwartier op 21 december is het symbool voor het Eerste Kwartier.
Deze fouten kunnen zetfouten zijn, omdat de tijdstippen van deze
Maanfasen in de 1559-Almanacke-GB overeenkomen met die in de 1559-Progno-GB.
In de 1559-Progno-GB kan het tijdstip 27:48, gegeven
voor de Nieuwe Maan op 29 december, ook het gevolg zijn van een zetfout.
Oorspronkelijk kan deze tijd 7:48 zijn geweest, wat correspondeert met
het tijdstip dat in de 1559-Almanacke-GB staat.
b. Verschillen tussen
de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB
The 9.day at five of the clocke, 58 minutes in the morning.
Deze vertaling kan alleen maar
het resultaat zijn van een letterlijke vertaling van de originele
brontekst in de 1559-Almanach-F.
In de overige gevallen varieert het tijdverschil van minuten tot uren.
De verschillen laten zien dat er verschillende astrologische bronnen
(bijvoorbeeld efemeriden) zijn gebruikt en dat een belangrijk aantal
gegevens onvergelijkbaar zijn.
In de 1557-Prono-F en
de 1558-Prono-F zijn de Maanfasen gespecificeerd wat betreft
datum, tijd en (op het eerste gezicht) Maanpositie tijdens de Maanfasen.
In zijn artikel aangaande het RPP heeft Halbronn de eerste helft
afgebeeld van de kalender van februari 1557, gepubliceerd in de
1557-Almanach-F.[27]
Hierop zijn twee Maanfasen te zien: een Eerste Kwartier op 6 februari (5 heures a
=
17:00) en een Volle Maan op 13 februari (2h.17.mi.a
= 14:17). Volgens deze kalender was op 6 februari de middagpositie van
de Maan 25 Stier, op 13 februari was dat 3 Maagd. Al deze gegevens staan
in onderstaande tabellen, samen met gegevens, berekend met AstroScoop
Plus.
Tabel
4. Maanfasegegevens in de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F
Maanfase
|
1557-Almanach-F |
1557-Prono-F |
Softwaregegevens |
|
Datum
|
Tijd
|
Datum
|
Tijd
|
Positie Maan |
Datum
|
Tijd
|
Positie
Maan |
EK |
6
februari |
17:00 |
6 februari |
12:12 |
25:43 Ta |
6 februari |
15:42 |
27:44 Ta |
|
VM |
13 februari |
14:17 |
13 februari |
14:08 |
03:54 Vi |
13 februari |
13:48 |
04:41 Vi |
Tabel 5. Maanposities in de 1557-Almanach-F
en de 1557-Prono-F
|
Datum
|
Positie
Maan 12:00 u 1557-Almanach-F |
Positie
Maan 1557-Prono-F |
Positie Maan 12:00
u
softwaregegevens |
|
06-02-1559 |
25:00 Ta |
25:43 Ta |
25:34 Ta |
|
13-02-1559 |
03:00 Vi |
03:54 Vi |
03:41 Vi |
Uit de tabellen
4 en 5 blijken twee dingen. Ten eerste: de tijden van de Maanfasen in
de 1557-Almanach-F
verschillen van die in de 1557-Prono F. Ten tweede: de gegeven
Maanposities in de 1557-Prono-F zijn niet die tijdens de
Maanfasen, maar die op het middaguur. Deze posities werden overgenomen
uit efemeriden in plaats van berekend door middel van interpolatie. De
kwartaalhoroscopen (horoscopen voor het tijdstip waarop de Zon op 0 Ram,
Kreeft, Weegschaal of Steenbok staat) zijn op dezelfde manier gemaakt:
overnemen van middagposities uit de efemeriden voor de datum van de
intrede van de Zon in één van deze vier tekens in
plaats van berekenen door middel van interpolatie. Videl bekritiseerde
dit reeds in 1557, maar hij besprak niet de onvergelijkbaarheid van
Maanfasegegevens.[28]
De verschillen in
Maanfasegegevens tussen de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F
komen overeen met de bevindingen wat betreft de 1559-Almanacke-GB
en de 1559-Progno-GB, behalve het feit dat de 1559-Almanacke-GB
en de 1559-Progno-GB vertaald zijn uit één boek (1559-Almanach-F),
terwijl de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F twee
verschillende boeken zijn. In het geval van de 1559-Almanach-F
staan er in één boek twee verschillende series Maanfasegegevens. In het geval van de
1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F
zijn er in twee boeken twee verschillende series Maanfasegegevens.
c. De
Maansverduistering van september 1559
In de 1559-Almanacke-GB
staat in de kalender van september 1559 geen symbool of aantekening
waaruit blijkt dat de Volle Maan op 16 september in feite een
Maansverduistering is. In de 1559-Progno-GB is deze Volle Maan
geclassificeerd als een Maansverduistering.
d. Het gelijktijdig
gebruik van onvergelijkbare astrologische bronnen
In het geval van de Almanach
pour l’an M.D.LXVI (1566) constateerde Brind’Amour dat de
kalenders met middagposities van de Maan in de meeste gevallen
overgenomen waren uit efemeriden van Moletius. Soms waren ze overgenomen
uit efemeriden van Carellus en Simus. Maanfasegegevens en gegevens wat
betreft Eclipsen werden overgenomen uit efemeriden van Carellus,
Moletius, Simus en Stadius. Volgens Brind'Amour bezat Nostradamus het
merendeel van de efemeriden die in zijn tijd in omloop waren en
gebruikte hij ze allemaal.[29]
De bevindingen wat
betreft de Maanfasegegevens in de voorspellingen voor 1557 en 1559
bevestigen de bevindingen van Brind'Amour aangaande het gelijktijdig
gebruiken van verschillende efemeriden voor 1566. In de opsommingen voor
1557 en 1559 zijn de Maanfasegegevens onvergelijkbaar. De vraag is of
Nostradamus deze onvergelijkbaarheid over het hoofd heeft gezien of
heeft genegeerd.
Jean Brotot, een uitgever in Lyon, schreef aan Nostradamus op 20
september 1557 dat hij op 19 september 1557 twee voorspellingsreeksen had
ontvangen (zie: Dupèbe, p.31). Hij kondigde aan er slechts één van te
drukken (Nostradamus moest aangeven welke van de twee dat zou moeten
zijn); hij zou er dan materiaal uit de andere reeks aan toevoegen.
Brotot schreef ook dat hij er kalenders aan zou toevoegen, waarin
feestdagen stonden en gegevens omtrent de Maan. Dit kan betekenen dat de
kalenders werden toegevoegd door de uitgevers, zonder dat de
Maanfasegegevens in die kalenders werden vergeleken met die in de tekst
van de voorspellingen.
Het gevolg hiervan was de nu geconstateerde onvergelijkbaarheid van deze
gegevens.
Astrologische aspecten
en kwartaalhoroscopen
In de 1559-Progno-GB
staan een aantal aspecten en kwartaalhoroscopen beschreven. Deze
gegevens zijn vergeleken met gegevens, berekend met AstroScoop Plus. Het
zal duidelijk zijn dat hedendaagse software nooit de gegevens kan
uitwijzen die in de efemeriden van de 16e eeuw hebben gestaan. Echter,
hedendaagse software kan tot op zekere hoogte de aard van de
astrologische opmerkingen uitwijzen en in sommige gevallen is er een
samenhang tussen opeenvolgende astrologische gegevens.
a. Januari 1559
the
21. at 5.houres, passing the hed of the dragon wyth a quadryne aspect of
Mercury (Zon conjunct Mercurius
op 10 Steenbok, vierkant de Maan op 10 Weegschaal). De opmerking over the
hed of the dragon is
onbegrijpelijk. De Caput Draconis (Drakenkop) staat op 26 Vissen en
heeft geen enkel aspect met de Zon, de Maan of één van de planeten.[30]
Het Mars-Jupiter retrograde
vierkant op 10 augustus 1559 met Mars in Boogschutter kwam ook terecht
in de voorspellingen voor januari 1559 (Mars: 16 Boogschutter, Jupiter
retrograde: 16 Vissen). Saturnus is beschreven als "vexed"
(verstoord), wat kan verwijzen naar de Maan-Saturnus oppositie op 10
augustus 1559 (Maan:
7 Boogschutter, Saturnus: 6 Tweelingen).
Saturnus is ook bestempeld
als "combust". Het woord "combust" betekent dat een
planeet (uitgezonderd de Maan) binnen een afstand van 3 tot 8 graden
conjunct staat met de Zon. Op 10 augustus 1559 was dit niet het geval (Zon: 27
Leeuw, Saturn: 6 Tweelingen).
In 1557 bekritiseerde Videl het misbruik van het woord
"combust" tijdens het bespreken van de door Nostradamus
gemaakte kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1557. In deze horoscoop
stond de Zon op 0 Kreeft en Saturnus op 6 Stier. In de kwartaalhoroscoop
voor de winter van 1557 (Zon: 0 Steenbok, Saturnus retrograde: 2 Stier)
was Saturnus eveneens bestempeld als zijnde combust. In beide gevallen
stond ook de Caput Draconis in Stier, wat de schrijver van dit artikel
ertoe bracht te veronderstellen dat het woord "combust" werd
gebruikt om een situatie te beschrijven waarin een planeet en de Caput
Draconis in hetzelfde Dierenriemteken staan. Dit fenomeen kon ook worden
afgeleid uit astrologische gegevens die in kwatrijn 04-67 staan.[31]
Op 10 augustus 1559 stond Saturnus op 6 Tweelingen, terwijl de Caput
Draconis op 3 Ram stond. Het is niet duidelijk waarom Saturnus in dit
geval is bestempeld als combust.
In de verwijzing naar de kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1559 was
Mars geplaatst in the 8 en
Jupiter retrograde in the 12. In
item #170 in de 1559-Commentaires luidt de tekst: Mars
dans la VIIIe & icy dans la XIIe Jupiter…[32]
Dit betekent dat Mars in Schorpioen staat, het achtste Dierenriemteken,
en Jupiter in Vissen, het twaalfde teken. Op 13 juni 1559 stond de Zon
op 0 Kreeft en Mars retrograde op 8 Boogschutter. In de 1559-Progno-GB noch in item #170 is de retrogradatie van Mars vermeld. Vervolgens
zou Jupiter volgens de 1559-Progno-GBretrograde zijn.
Hierover staat niets vermeld in item #170. Gezien het feit dat de items
in het RPP niet altijd pure citaten zijn, maar vaak
samenvattingen of verkorte weergaven, betekent het onvermeld zijn van
de retrogradatie van Jupiter niet per definitie dat hij volgens de tekst
in de 1559-Almanach-F direct zou zijn. Het probleem is
interessant omdat Jupiter direct liep tot aan 27 juni 1559, twee weken
na de intrede van de Zon in Kreeft.
Een opmerking over
Saturnus, Jupiter en Venus is moeilijk te begrijpen. Het is niet
duidelijk of dit is gerelateerd aan het Eerste Kwartier op 21 december
1559 of aan de kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1559.
In de voorspelling voor het Eerste Kwartier op 6 december 1559 staat dat
Mars tot aan 1565 Frankrijk gunstig gezind is. Er is geen tijdsleutel
gegeven op grond waarvan deze voorspelling kan worden begrepen. Er staat
ook dat Mars in 1560 in eigen huis staat, dat wil zeggen in het teken
Ram. Mars zou het teken Ram betreden op 13 januari 1560.
b. Februari 1559
Samen met het Laatste Kwartier
op 28 februari 1559 waren een aantal - niet nader aangeduide -
vierkanten vermeld. Het gaat om Maan vierkant Venus (Maan: 20
Boogschutter, Venus: 19 Vissen), Mercurius retrograde vierkant Mars (Mercurius
retrograde: 8 Vissen, Mars: 7 Boogschutter) en Mars vierkant Jupiter (Mars: 7
Boogschutter, Jupiter: 1 Vissen). Er werd ook een sextiel van de Zon met
Saturnus genoemd (28 februari 1559: Zon: 20 Vissen, Saturnus: 19 Stier).
c. Maart 1559
De voorspelling voor maart
1559 begint met een verwijzing naar de kwartaalhoroscoop van 11 maart
1559. De middagpositie van de Zon: 0:02 Ram. Er is ook een verwijzing
naar the Sunne at 21. from Pisces.
Dit schijnt een verwijzing naar 1 maart 1559 te zijn, toen de Zon op 21
Vissen stond.
Bij het bespreken van de Nieuwe Maan op 9 maart 1559 was er een
verwijzing naar the
opposite of Mars. Bij de
bespreking van het Eerste Kwartier op 16 maart werd ook een oppositie
met Mars genoemd. Volgens AstroScoop gegevens was er op beide data van
een dergelijke oppositie geen sprake.
d. April 1559
In de voorspelling voor april
1559 is a revolution of 9.circles of Venus and seven of the
Sunnegenoemd.
De betekenis van deze woorden is niet duidelijk. De woorden the
constitution with in Aquarius
schijnen te verwijzen naar 18 Waterman, de positie van de Maan tijdens
het Laatste Kwartier van 29 april 1559. Er is ook een verwijzing naar de
vierkanten van de Maan: the
quadrine aspectes of the Moon.
De Maan (18 Waterman) staat vierkant de Zon (18 Stier), Mercurius (16
Stier) en Saturnus (25 Stier).
Er wordt een Venus-Saturnus conjunctie genoemd. De tekst in de 1559-Progno-GB
luidt als volgt:
… which shalbe
ended and broughte to passe the 25.of this present in the
conjunction of Saturne with Venus…
Item #98 in de
1559-Commentaires
luidt als volgt:
… qui se
parachevera dans le 23 du present, en la conjonction de Saturne à
Venus.[33]
In de 1559-Progno-GB
staat 25 april; in de 1559-Commentaires staat 23 april. In dit
geval moeten 16e eeuwse efemeriden uitwijzen om welke datum het gaat. De
Venus-Saturnus conjunctie werd exact op 22 april 1559.
Er is ook een verwijzing naar een verbintenis van Mercurius en Jupiter
in april 1559. Dit kan een verwijzing zijn naar Mercurius op14 Stier
sextiel Jupiter op 13 Vissen, rond 28 april 1559.
e. Mei 1559
In de voorspelling voor mei
1559 staat een verwijzing naar een kwartaalhoroscoop (figure Vernale)
en naar de 1559-Prono-F:
And that because
of the figure Vernale erected, and the middle of the aire.25.degrees.
28.minutes of Libra, the Moone, the Sunne, Venus and the dragons
head, at 21.degrees by the.12. In the revolution of the thirde, and
the rest as men shal see by the revolutions in my Prognostication…
Het woord
vernale
betekent: lente. Deze regels verwijzen naar een kwartaalhoroscoop,
misschien die van 11 maart 1559, toen de Zon het teken Ram
betrad. Deze horoscoop is beschreven in de voorspellingen voor maart
1559, maar het tijdstip waarop de Zon het teken Ram betrad, is daarin
niet vermeld.
Als de woorden and the middle of
the aire.25.degrees. 28.minutes of Libra verwijzen
naar de positie van het MC in deze horoscoop (middle of the aire: het
midden van de lucht, de hemel), betekenen ze dat de Zon op
11 maart 1559 rond middernacht het teken Ram betrad. Echter, volgens
AstroScoop gegevens betrad de Zon het teken Ram rond het middaguur op 11
maart 1559. Hierbij hoort een MC op de laatste graden van Vissen.
In deze regels staat een andere verwijzing: de verwijzing naar
kwartaalhoroscopen in de 1559-Prono-F. Men vraagt zich af hoe
daarin de gegevens zijn wat betreft de kwartaalhoroscoop voor de lente
van 1559.
Bij de bespreking van de Nieuwe Maan op 7 mei 1559 is er een verwijzing
naar een vierkant van Mars en een vierkant van Venus. Beide planeten
staan vierkant Jupiter op 18 Vissen (Mars retrograde: 18 Boogschutter,
Venus: 15 Tweelingen). De opmerking over vele conjuncties van de
goedgunstige, aangename planeten: many and
diverse conjunctions of the good and pleasant planets is
moeilijk te begrijpen. De Maan, Venus en Jupiter zijn de "benefics"
(good and pleasant planets).
De Nieuwe Maan op 26 Stier staat conjunct Saturnus op 26 Stier en
Mercurius op 2 Tweelingen. In de weken erna zijn er conjuncties van de
Zon en Venus, de Maan en Venus en Mercurius en Venus, allen in
Tweelingen, maar al deze planeten maken ook vierkanten met Jupiter in
Vissen.
Bij de bespreking van de Nieuwe Maan werd Saturnus aangeduid met de
woorden "oostelijkheid van de koude Saturnus": Occidentalitie
of colde Saturne. Daarmee
lijkt geen Zon-Maan-Saturnus conjunctie te zijn bedoeld.
Vervolgens is er een verwijzing naar een Maan-Jupiter conjunctie in 12,
de "begeleider" is Weegschaal: in the 12,
the attendant is Libra. Deze
Maan-Jupiter conjunctie vond veel later plaats: op 29 mei 1559 op 17
Vissen.
Vervolgens wordt het Eerste Kwartier op 14 mei 1559 besproken met een
verwijzing naar een Venus-Mars oppositie met Mars in 9 (Venus: 21
Tweelingen, Mars retrograde: 17 Boogschutter). In de uitleg van de
werking van Mars in Boogschutter staat een verwijzing naar de Arabische
astroloog Albumasar.[34]
Bij de bespreking van de
Volle Maan van 21 mei staan Mercurius en Venus in 4,
dat wil zeggen in Kree |