NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
Onderzoeksresultaten
De Prognostication for the yeare of our Lorde 1559 en het Recueil des présages prosaïques
- T.W.M. van Berkel -

In zijn artikel over het Recueil des Présages Prosaïques (RPP) tekende dr. Halbronn aan dat Chevignards Présages de Nostradamus geen facsimile bevat van één van de Almanachs van Nostradamus.[1] In Présages de Nostradamus zijn twee Pronostication-facsimiles opgenomen: La grand’ pronostication nouvelle avec portenteuse prediction, pour l’an M.D.LVII [1557] (uitgegeven in 1557 in Parijs door Jacques Kerver) en Pronostication nouvelle, pour l’an Mil cinq cens cinquante & huict (uitgegeven in Parijs door Guillaume le Noir). In het boek van Chevignard is ook een Engelse vertaling opgenomen van de dertien Présages voor 1559, gepubliceerd in An Almanacke for the yeare of our Lorde God, 1559.
Het onderwerp van dit artikel is het boekje The Prognostication of Maister Michael Nostradamus, Doctour in Phisick. In Province for the year of our Lorde, 1559. With the predictions and presages of every moneth.[2]

De inhoud van de 1559-Progno-GB
De 1559-Progno-GB is een Engelse vertaling van de maandvoorspellingen die in de 1559-Almanach-F staan. Het woord "prognostication" dat in de titel van de 1559-Progno-GB staat, betekent "voorspelling". Het verwijst niet naar La Grand Pronostication nouvelle avecques la declaration ample de 1559, een ander boek van Nostradamus met voorspellingen voor 1559.
De 1559-Progno-GB was volgens de titelpagina uitgegeven in Antwerpen. Sommige Engelse schrijvers bestempelen de 1559-Progno-GB als een "piraat-editie" en stellen dat hij in het geheim in Londen is gedrukt, ondanks dat Henry Sutton, die op 20 februari 1559 de Almanacke for the yeare of our Lorde God, 1559 drukte, de uitgeversrechten had.[3]
De 1559-Progno-GB begint met de maandvoorspellingen voor januari 1559 en eindigt met de voorspellingen voor december 1559.
De 1559-Progno-GB bevat geen inleidende brief. Item #2 in de 1559-Commentaires verwijst naar zo'n brief ("Epistre Liminaire"). Deze brief gaat vooraf aan de voorspellingen. De datum van deze brief is in de 1559-Commentaires niet genoemd.[4]
De 1559-Progno-GB bevat niet de dertien Présages voor 1559 of de maandkalenders. Deze kalenders bevatten 12-uurs posities van de Maan voor iedere dag, data en tijd van maanfasen en aforismen met betrekking tot bijvoorbeeld weer of politiek. De Présages en kalenders zijn vertaald vanuit de 1559-Almanach-F en gepubliceerd in de 1559-Almanacke-GB. In de 1559-Almanacke-GB is de Présage voor iedere maand gedrukt boven iedere maandkalender. In de 1557-Almanach-F is de maandkalender van februari 1557 op dezelfde manier samengesteld: de Présage voor februari 1557 is afgedrukt boven de kalender.[5]
In de 1559-Progno-GB ligt de nadruk op voorspellingen die zijn gebaseerd op maanfasen, aangevuld met voorspellingen die zijn gebaseerd op kwartaalhoroscopen en astrologische aspecten. Meestal beginnen deze voorspellingen met weervoorspellingen. Daarna worden religieuze en politieke zaken aan de orde gesteld.
In de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F  zijn de voorspellingen op een andere manier geordend. Eerst is er een algemene voorspelling voor het jaar als geheel, samen met voorspellingen voor elk seizoen, gebaseerd op kwartaalhoroscopen en aangevuld met astrologische aspecten. Daarna, te beginnen met januari, volgen maandvoorspellingen, die zijn gebaseerd op maanfasen. Meestal wordt de tijd van de maanfasen aangegeven en de positie van de Maan. De maanfasen werken meestal uit op weer en milieu, terwijl de kwartaalhoroscopen en astrologische aspecten uitwerken op godsdienstige en politieke aangelegenheden. Beide boeken besluiten met een "Almanach-tabel", welke onder andere de data bevat van Pasen, Hemelvaartsdag, Pinksteren en het begin van de Advent.
Er zijn twee tijdspannen in de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F. De eerste tijdspanne loopt van maart tot maart en heeft te maken met de kwartaalhoroscopen. De tweede tijdspanne loopt van januari tot december en heeft te maken met de maanfasen. In de 1559-Progno-GB is er slechts één tijdspanne. Deze loopt van januari tot december 1559. Er zijn een paar voorspellingen die betrekking hebben op begin 1560.

Een mengeling van teksten in de maandvoorspelling voor januari 1559
In de maandvoorspelling voor januari 1559 staan tien maanfasen. Het gemiddelde aantal maanfasen in één maand is vier. In deze voorspelling is een fout geslopen. Om de oorzaak van deze fout te achterhalen, werden alle maanfasen vergeleken met gegevens van AstroScoop Plus.[6]  
De voorspelling voor januari 1559 begint met het Laatste Kwartier op 1 januari, gevolgd door de Nieuwe Maan op 9 januari, het Eerste Kwartier op 16 januari en de Volle Maan op 23 januari. Deze data kloppen met gegevens van AstroScoop Plus.[7] Na de Volle Maan op 23 januari volgt een Laatste Kwartier, gedateerd op de 21e, met een verwijzing naar de Caput Draconis en een vierkant van Mercurius (the 21. at 5.houres, passing the hed of the dragon wyth a quadryne aspect of Mercury). Deze datum klopt niet, omdat de Volle Maan op 23 januari plaatsvond. Volgens AstroScoop data vond dit Laatste Kwartier plaats op 21 december 1559. De tweede regel van deze voorspelling is geciteerd in item #285 in de decembervoorspelling in de 1559-Commentaires. De derde regel is geciteerd in item #286.[8] Er is een verwijzing naar een uitwerking van Mars in februari a.s. (in February that commeth). Omdat deze verwijzing in een voorspelling staat die betrekking heeft op het Laatste Kwartier op 21 december 1559, is hier sprake van een verwijzing naar februari 1560. In de 1559-Commentaires bevat het afsluitende citaat uit de voorspellingen voor december 1559 ook een verwijzing naar februari 1560.[9]
Hierna volgt een voorspelling die is gebaseerd op Jupiter, in 12, retrograde, beschadigd door een vierkant van Mars in Boogschutter: Iupiter in the 12. in his retrogradation, but yet afflicted by the quadrine aspect of Mars to Sagittarius… Dit Mars-Jupiter vierkant (Mars: 17 Boogschutter, Jupiter retrograde: 17 Vissen, het twaalfde Dierenriemteken) vond plaats op 10 augustus 1559. In de 1559-Commentaires is dit vierkant genoemd in item #168 in de voorspelling voor Augustus.[10] De opmerking over dit vierkant gaat vooraf aan een opmerking over een horoscoop voor het laatste deel van de zomer, waarin Mars in 8 staat en Jupiter in 12 retrograde is: a figure of the last time of the summer, in which Mars is in 8 and Jupiter in 12 is retrograde. In de 1559-Commentaires is deze opmerking geciteerd in item #170 in de voorspelling voor augustus. Het citaat in item #171 (Le Soleil dans la IXe & la Lune dans la XIIe en Virgo, levez le cueur, Seigneurs, quell presage sera ce?) staat niet in de 1559-Progno-GB. Dit item staat ook niet in de resterende voorspellingen voor augustus 1559 in de 1559-Progno-GB. Blijkbaar is het zoekgeraakt gedurende het samenstellen van de 1559-Progno-GB.[11]
De opmerking over het Mars-Jupiter vierkant gaat ook vooraf aan een Eerste Kwartier, gedateerd op de 10e, 4:00 's morgens, door een ander vierkant van de oostelijke Mercurius: the 10.daye at 4. of the clocke in the morninge, by another quadrine aspect of Mercury oriental. Dit is het Eerste Kwartier van 10 augustus 1559 (Zon: 27 Leeuw, Mercurius: 22 Leeuw, Maan: 27 Schorpioen). De voorspelling erna is geciteerd in  items #172-174 van de 1559-Commentaires, in de voorspelling voor augustus.[12] De verwijzing naar een ander Maan-Mercurius vierkant is erg eigenaardig. In de voorspellingen in de voorgaande maanden is er geen enkel Maan-Mercurius vierkant besproken, behalve het vierkant op 21 december 1559. In de 1559-Progno-GB kwam dit vierkant terecht in de voorspellingen voor januari 1559. Het vierkant van 21 december 1559 komt ná het vierkant van 10 augustus 1559. De verwijzing ernaar in termen van een "voorgaand vierkant" klopt chronologisch gezien niet en is het gevolg van de mengeling van teksten.
Een aantal alinea's verder wordt een Volle Maan genoemd, gedateerd op de 18e, 1:45 's morgens: the 18. daye at one of the clocke in the morning. 45 minutes. Dit is de Volle Maan van 18 augustus 1559. Deze voorspelling bevat een uitleg over een Maan-Mercurius oppositie (Zon: 4 Maagd, Mercurius: 7 Maagd, Maan: 4 Vissen). In de 1559-Commentaires is deze uitleg geciteerd in item #177 in de voorspelling voor augustus.[13]
Na deze Volle Maan volgt een Eerste Kwartier, gedateerd op de 6e, 11:00, in Vissen, in de Caput Draconis, door een ander vierkant van Saturnus met Mars: the 6. at 11. houres in Pisces, in the head of the dragon by another quadrine aspect of Saturne to Mars. Dit Eerste Kwartier vond plaats op 6 december 1559 (Zon: 25 Boogschutter, Maan: 25 Vissen, conjunct de Caput Draconis op 26 Vissen, wat de opmerking  in the head of the dragon verklaart. Mars (3 Vissen) staat vierkant met Saturnus retrograde (2 Tweelingen). Saturnus liep in 1559 van 16 Stier tot in het eerste decanaat van Tweelingen. Mars liep van 10 Schorpioen naar 16 Vissen. Alleen op 5 december 1559 stond Mars vierkant Saturnus. Eerder dat jaar deed een dergelijk vierkant zich niet voor. In de 1559-Progno-GB is een eerder Mars-Saturnus vierkant niet besproken. Het woord another heeft dan ook nergens betrekking op.
De voorspelling voor het Eerste Kwartier is dat de vijanden van Frankrijk geruïneerd zullen raken en onderworpen zullen worden aan de Franse Kroon. Mars is tot 1565 gunstig gezind voor Frankrijk. In de 1559-Commentaires is deze voorspelling geciteerd in de items #265 and 266 in de voorspelling voor december.[14] Verder commentaar op de uitwerking van dit Mars-Saturnus vierkant is geciteerd in item #277 in de voorspelling voor december.[15]
Na dit Eerste Kwartier volgt een Volle Maan, gedateerd op de 14e, 7:22, door bepaalde andere duistere opposities: the 14. at 7.houres.22.minutes, by certayne other sinister oppositions. Dit is de Volle Maan op 14 december 1559 (Zon: 3 Steenbok, Maan: 3 Kreeft). De andere opposities (de Maan is in volle oppositie met de Zon) zijn een Maan-Mercurius oppositie (Mercurius: 29 Boogschutter) en een Maan-Venus retrograde oppositie (Venus retrograde: 11 Steenbok). De voorspellingen die erop volgen, zijn niet geciteerd in de 1559-Commentaires.
Daarna komt een Laatste Kwartier, gedateerd op de 30e van de maand rond het middaguur: the 30 of the moneth at noone. Dit Laatste Kwartier was op 30 januari 1559.

In de 1559-Commentaires staan de voorspellingen voor 10 augustus, 18 augustus, 6 december en 14 december op hun geëigende plaats. Samen met de resultaten, verkregen door AstroScoop Plus, betekent dit dat het samenstellen van het januarihoofdstuk in de 1559-Progno-GBresulteerde in een mengeling van teksten, die gedeeltelijk tot augustus en december 1559 horen. Een deel van de voorspelling voor augustus is zoekgeraakt. Om continuïteit te handhaven, werd in één geval de tekst aangepast.
In de 1559-Progno-GB zijn de hoofdstukken die de voorspellingen voor augustus en december bevatten, kort. Grote delen van de tekst van deze hoofdstukken staan in het hoofdstuk over januari 1559.

Verwijzingen naar schrijfdata
In de 1559-Progno-GB staan vier verwijzingen naar schrijfdata. De eerste verwijzing staat in de voorspelling voor het Laatste Kwartier van 30 januari 1559. De schrijfdatum: 23 mei 1558:

In tabel 2 zijn de verwijzingen naar schrijfdata geordend op basis van deze data. Als zij juist zijn en er geen zetfouten in staan, betekenen ze dat de voorspellingen niet chronologisch zijn uitgewerkt. Het "Faciebat", geschreven op 27 april 1558, schijnt dan geschreven te zijn vóórdat de voorspellingen waren voltooid. Vanuit astrologisch oogpunt is dit zeer ongewoon. De meest logische en efficiënte manier om maandvoorspellingen te schrijven is de aspecten te interpreteren in de volgorde waarin ze zich voordoen in de loop van een jaar, te beginnen met de aspecten in januari.
Theoretisch kan het noemen van de maand mei in de 1559-Progno-GB het gevolg zijn van een zetfout, maar er is geen exemplaar van de 1559-Almanach-F beschikbaar om dat te verifiëren. Als in de 1559-Almanach-F de tekst in de voorspellingen voor 30 januari en 24 september naar maart verwijst, kan worden aangenomen dat het schrijven van de 1559-Almanach-F op of kort voor 23 maart 1558 begon, de datum waarop de voorspelling voor het Laatste Kwartier van 30 januari 1558 werd geschreven. Dan, los van de introductiebrief, is 27 april 1558 de dag waarop het schrijven van de voorspellingen werd voltooid.
De overeenkomst met de verwijzing naar 17 maart 1558 in de 1559-Prono-F lijkt de veronderstelling van een zetfout meer waarschijnlijk te maken.
Het privilege voor de 1559-Almanach-F werd toegekend op 7 oktober 1558.[22]

Onvergelijkbare astrologische bronnen
In de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB staan data en tijdstippen van maanfasen. De tijdnotatie verschilt van die in de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F.[23]
In de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F zijn de tijdstippen in termen van 24 uur, tellend vanaf het middaguur (12:00 uur) tot het middaguur. In het geval van bijvoorbeeld het Eerste Kwartier op 5 mei 1557 betekent de aanduiding "2heu" 2 p.m., dwz. 14:00 uur, tellend vanaf middernacht. In het geval van bijvoorbeeld de Volle Maan op 12 mei 1557, betekent de aanduiding "22 heu" 22 uur na het middaguur van 12 mei 1557, dwz. 13 mei 1557, 10:00 uur, tellend vanaf middernacht.[24]
In de kalenders van de 1559-Almanacke-GB is er geen 24-uurs notatie. Tijdstippen tussen het middaguur en middernacht zijn gemarkeerd met de letter a. Tijdstippen tussen middernacht en het middaguur zijn gemarkeerd met de letter b. In sommige gevallen zijn er aanvullende opmerkingen zoals "in the morning" of "before noon". De Maanfasen zijn voorzien van symbolen.
De tijdnotatie in de 1559-Progno-GB is hetzelfde als die in de 1559-Almanacke-GB, maar tijden tussen het middaguur en middernacht hebben geen markering en de Maanfasen zijn niet voorzien van symbolen.
In de kalenders van de 1559-Almanacke-GB staat voor iedere dag de middagpositie van de Maan. De positie van de Maan tijdens de Maanfasen staat er niet in. In de 1559-Progno-GB staat geen enkele positie van de Maan, uitgezonderd die van de Volle Maan van 23 januari 1559, 17:57 plaatselijke tijd (9:43 Leeuw) en het Eerste Kwartier van 12 juni 1559 (Maan in Maagd). Dit zijn echter middagposities.[25] In plaats van precieze posities te berekenen door middel van interpolatie, werden middagposities overgenomen uit efemeriden.

Tabel 3 laat overeenkomsten en verschillen zien in de Maanfasegegevens in de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB.[26]

a. Overeenkomsten tussen de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB
Het aantal maanfasen in de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB dat met elkaar is vergeleken, is 33. In elf gevallen zijn data en tijdstip gelijk: 1 januari, 30 januari, 16 maart, 30 maart, 7 april, 29 april, 8 september, 24 september, 6 december, 21 december en 29 december. Dit zou kunnen betekenen dat beide datareeksen zijn gebaseerd op dezelfde meridiaan. De meridiaan is niet gespecificeerd.
Het gebruikte symbool voor het Eerste Kwartier op 6 december in de 1559-Almanacke-GB is het symbool voor het Laatste Kwartier. Het gebruikte symbool voor het Laatste Kwartier op 21 december is het symbool voor het Eerste Kwartier. Deze fouten kunnen zetfouten zijn, omdat de tijdstippen van deze Maanfasen in de 1559-Almanacke-GB overeenkomen met die in de 1559-Progno-GB.
In de 1559-Progno-GB  kan het tijdstip 27:48, gegeven voor de Nieuwe Maan op 29 december, ook het gevolg zijn van een zetfout. Oorspronkelijk kan deze tijd 7:48 zijn geweest, wat correspondeert met het tijdstip dat in de 1559-Almanacke-GB staat.

b. Verschillen tussen de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB
The 9.day at five of the clocke, 58 minutes in the morning. Deze vertaling kan alleen maar het resultaat zijn van een letterlijke vertaling van de originele brontekst in de 1559-Almanach-F.
In de overige gevallen varieert het tijdverschil van minuten tot uren.
De verschillen laten zien dat er verschillende astrologische bronnen (bijvoorbeeld efemeriden) zijn gebruikt en dat een belangrijk aantal gegevens onvergelijkbaar zijn.
In de 1557-Prono-F en de 1558-Prono-F zijn de Maanfasen gespecificeerd wat betreft datum, tijd en (op het eerste gezicht) Maanpositie tijdens de Maanfasen. In zijn artikel aangaande het RPP heeft Halbronn de eerste helft afgebeeld van de kalender van februari 1557, gepubliceerd in de 1557-Almanach-F.[27] Hierop zijn twee Maanfasen te zien: een Eerste Kwartier op 6 februari (5 heures a = 17:00) en een Volle Maan op 13 februari (2h.17.mi.a = 14:17). Volgens deze kalender was op 6 februari de middagpositie van de Maan 25 Stier, op 13 februari was dat 3 Maagd. Al deze gegevens staan in onderstaande tabellen, samen met gegevens, berekend met AstroScoop Plus.

Uit de tabellen 4 en 5 blijken twee dingen. Ten eerste: de tijden van de Maanfasen in de  1557-Almanach-F verschillen van die in de 1557-Prono F. Ten tweede: de gegeven Maanposities in de 1557-Prono-F zijn niet die tijdens de Maanfasen, maar die op het middaguur. Deze posities werden overgenomen uit efemeriden in plaats van berekend door middel van interpolatie. De kwartaalhoroscopen (horoscopen voor het tijdstip waarop de Zon op 0 Ram, Kreeft, Weegschaal of Steenbok staat) zijn op dezelfde manier gemaakt: overnemen van middagposities uit de efemeriden voor de datum van de intrede van de Zon in één van deze vier tekens in plaats van berekenen door middel van interpolatie. Videl bekritiseerde dit reeds in 1557, maar hij besprak niet de onvergelijkbaarheid van Maanfasegegevens.[28]

De verschillen in Maanfasegegevens tussen de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F komen overeen met de bevindingen wat betreft de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB, behalve het feit dat de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB vertaald zijn uit één boek (1559-Almanach-F), terwijl de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F twee verschillende boeken zijn. In het geval van de 1559-Almanach-F staan er in één boek twee verschillende series Maanfasegegevens. In het geval van de 1557-Almanach-F en de 1557-Prono-F zijn er in twee boeken twee verschillende series Maanfasegegevens. 

c. De Maansverduistering van september 1559
In de 1559-Almanacke-GB staat in de kalender van september 1559 geen symbool of aantekening waaruit blijkt dat de Volle Maan op 16 september in feite een Maansverduistering is. In de 1559-Progno-GB is deze Volle Maan geclassificeerd als een Maansverduistering.

d. Het gelijktijdig gebruik van onvergelijkbare astrologische bronnen
In het geval van de Almanach pour l’an M.D.LXVI (1566) constateerde Brind’Amour dat de kalenders met middagposities van de Maan in de meeste gevallen overgenomen waren uit efemeriden van Moletius. Soms waren ze overgenomen uit efemeriden van Carellus en Simus. Maanfasegegevens en gegevens wat betreft Eclipsen werden overgenomen uit efemeriden van Carellus, Moletius, Simus en Stadius. Volgens Brind'Amour bezat Nostradamus het merendeel van de efemeriden die in zijn tijd in omloop waren en gebruikte hij ze allemaal.[29]
De bevindingen wat betreft de Maanfasegegevens in de voorspellingen voor 1557 en 1559 bevestigen de bevindingen van Brind'Amour aangaande het gelijktijdig gebruiken van verschillende efemeriden voor 1566. In de opsommingen voor 1557 en 1559 zijn de Maanfasegegevens onvergelijkbaar. De vraag is of Nostradamus deze onvergelijkbaarheid over het hoofd heeft gezien of heeft genegeerd.
Jean Brotot, een uitgever in Lyon, schreef aan Nostradamus op 20 september 1557 dat hij op 19 september 1557 twee voorspellingsreeksen had ontvangen (zie: Dupèbe, p.31). Hij kondigde aan er slechts één van te drukken (Nostradamus moest aangeven welke van de twee dat zou moeten zijn); hij zou er dan materiaal uit de andere reeks aan toevoegen. Brotot schreef ook dat hij er kalenders aan zou toevoegen, waarin feestdagen stonden en gegevens omtrent de Maan. Dit kan betekenen dat de kalenders werden toegevoegd door de uitgevers, zonder dat de Maanfasegegevens in die kalenders werden vergeleken met die in de tekst van de voorspellingen. Het gevolg hiervan was de nu geconstateerde onvergelijkbaarheid van deze gegevens.

Astrologische aspecten en kwartaalhoroscopen
In de 1559-Progno-GB staan een aantal aspecten en kwartaalhoroscopen beschreven. Deze gegevens zijn vergeleken met gegevens, berekend met AstroScoop Plus. Het zal duidelijk zijn dat hedendaagse software nooit de gegevens kan uitwijzen die in de efemeriden van de 16e eeuw hebben gestaan. Echter, hedendaagse software kan tot op zekere hoogte de aard van de astrologische opmerkingen uitwijzen en in sommige gevallen is er een samenhang tussen opeenvolgende astrologische gegevens.

a. Januari 1559
the 21. at 5.houres, passing the hed of the dragon wyth a quadryne aspect of Mercury (Zon conjunct Mercurius op 10 Steenbok, vierkant de Maan op 10 Weegschaal). De opmerking over the hed of the dragon is onbegrijpelijk. De Caput Draconis (Drakenkop) staat op 26 Vissen en heeft geen enkel aspect met de Zon, de Maan of één van de planeten.[30]
Het Mars-Jupiter retrograde vierkant op 10 augustus 1559 met Mars in Boogschutter kwam ook terecht in de voorspellingen voor januari 1559 (Mars: 16 Boogschutter, Jupiter retrograde: 16 Vissen). Saturnus is beschreven als "vexed" (verstoord), wat kan verwijzen naar de Maan-Saturnus oppositie op 10 augustus 1559 (Maan: 7 Boogschutter, Saturnus: 6 Tweelingen).
Saturnus is ook bestempeld als "combust". Het woord "combust" betekent dat een planeet (uitgezonderd de Maan) binnen een afstand van 3 tot 8 graden conjunct staat met de Zon. Op 10 augustus 1559 was dit niet het geval (Zon: 27 Leeuw, Saturn: 6 Tweelingen). In 1557 bekritiseerde Videl het misbruik van het woord "combust" tijdens het bespreken van de door Nostradamus gemaakte kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1557. In deze horoscoop stond de Zon op 0 Kreeft en Saturnus op 6 Stier. In de kwartaalhoroscoop voor de winter van 1557 (Zon: 0 Steenbok, Saturnus retrograde: 2 Stier) was Saturnus eveneens bestempeld als zijnde combust. In beide gevallen stond ook de Caput Draconis in Stier, wat de schrijver van dit artikel ertoe bracht te veronderstellen dat het woord "combust" werd gebruikt om een situatie te beschrijven waarin een planeet en de Caput Draconis in hetzelfde Dierenriemteken staan. Dit fenomeen kon ook worden afgeleid uit astrologische gegevens die in kwatrijn 04-67 staan.[31] Op 10 augustus 1559 stond Saturnus op 6 Tweelingen, terwijl de Caput Draconis op 3 Ram stond. Het is niet duidelijk waarom Saturnus in dit geval is bestempeld als combust.
In de verwijzing naar de kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1559 was Mars geplaatst in the 8 en Jupiter retrograde in the 12. In item #170 in de 1559-Commentaires luidt de tekst: Mars dans la VIIIe & icy dans la XIIe Jupiter…[32] Dit betekent dat Mars in Schorpioen staat, het achtste Dierenriemteken, en Jupiter in Vissen, het twaalfde teken. Op 13 juni 1559 stond de Zon op 0 Kreeft en Mars retrograde op 8 Boogschutter. In de 1559-Progno-GB noch in item #170 is de retrogradatie van Mars vermeld. Vervolgens zou Jupiter volgens de 1559-Progno-GBretrograde zijn. Hierover staat niets vermeld in item #170. Gezien het feit dat de items in het RPP niet altijd pure citaten zijn, maar vaak samenvattingen of verkorte weergaven, betekent het onvermeld zijn van de retrogradatie van Jupiter niet per definitie dat hij volgens de tekst in de 1559-Almanach-F direct zou zijn. Het probleem is interessant omdat Jupiter direct liep tot aan 27 juni 1559, twee weken na de intrede van de Zon in Kreeft.
Een opmerking over Saturnus, Jupiter en Venus is moeilijk te begrijpen. Het is niet duidelijk of dit is gerelateerd aan het Eerste Kwartier op 21 december 1559 of aan de kwartaalhoroscoop voor de zomer van 1559.
In de voorspelling voor het Eerste Kwartier op 6 december 1559 staat dat Mars tot aan 1565 Frankrijk gunstig gezind is. Er is geen tijdsleutel gegeven op grond waarvan deze voorspelling kan worden begrepen. Er staat ook dat Mars in 1560 in eigen huis staat, dat wil zeggen in het teken Ram. Mars zou het teken Ram betreden op 13 januari 1560.

b. Februari 1559
Samen met het Laatste Kwartier op 28 februari 1559 waren een aantal - niet nader aangeduide - vierkanten vermeld. Het gaat om Maan vierkant Venus (Maan: 20 Boogschutter, Venus: 19 Vissen), Mercurius retrograde vierkant Mars (Mercurius retrograde: 8 Vissen, Mars: 7 Boogschutter) en Mars vierkant Jupiter (Mars: 7 Boogschutter, Jupiter: 1 Vissen). Er werd ook een sextiel van de Zon met Saturnus genoemd (28 februari 1559: Zon: 20 Vissen, Saturnus: 19 Stier).

c. Maart 1559
De voorspelling voor maart 1559 begint met een verwijzing naar de kwartaalhoroscoop van 11 maart 1559. De middagpositie van de Zon: 0:02 Ram. Er is ook een verwijzing naar the Sunne at 21. from Pisces. Dit schijnt een verwijzing naar 1 maart 1559 te zijn, toen de Zon op 21 Vissen stond.
Bij het bespreken van de Nieuwe Maan op 9 maart 1559 was er een verwijzing naar the opposite of Mars. Bij de bespreking van het Eerste Kwartier op 16 maart werd ook een oppositie met Mars genoemd. Volgens AstroScoop gegevens was er op beide data van een dergelijke oppositie geen sprake.

d. April 1559
In de voorspelling voor april 1559 is a revolution of 9.circles of Venus and seven of the Sunnegenoemd. De betekenis van deze woorden is niet duidelijk. De woorden the constitution with in Aquarius schijnen te verwijzen naar 18 Waterman, de positie van de Maan tijdens het Laatste Kwartier van 29 april 1559. Er is ook een verwijzing naar de vierkanten van de Maan: the quadrine aspectes of the Moon. De Maan (18 Waterman) staat vierkant de Zon (18 Stier), Mercurius (16 Stier) en Saturnus (25 Stier).
Er wordt een Venus-Saturnus conjunctie genoemd. De tekst in de 1559-Progno-GB luidt als volgt:

… which shalbe ended and broughte to passe the 25.of this present in the conjunction of Saturne with Venus…

Item #98 in de 1559-Commentaires luidt als volgt:

… qui se parachevera dans le 23 du present, en la conjonction de Saturne à Venus.[33]

In de 1559-Progno-GB staat 25 april; in de 1559-Commentaires staat 23 april. In dit geval moeten 16e eeuwse efemeriden uitwijzen om welke datum het gaat. De Venus-Saturnus conjunctie werd exact op 22 april 1559.
Er is ook een verwijzing naar een verbintenis van Mercurius en Jupiter in april 1559. Dit kan een verwijzing zijn naar Mercurius op14 Stier sextiel Jupiter op 13 Vissen, rond 28 april 1559.

e. Mei 1559
In de voorspelling voor mei 1559 staat een verwijzing naar een kwartaalhoroscoop (figure Vernale) en naar de 1559-Prono-F:

And that because of the figure Vernale erected, and the middle of the aire.25.degrees. 28.minutes of Libra, the Moone, the Sunne, Venus and the dragons head, at 21.degrees by the.12. In the revolution of the thirde, and the rest as men shal see by the revolutions in my Prognostication…

Het woord vernale betekent: lente. Deze regels verwijzen naar een kwartaalhoroscoop, misschien die van 11 maart 1559, toen de Zon het teken Ram betrad. Deze horoscoop is beschreven in de voorspellingen voor maart 1559, maar het tijdstip waarop de Zon het teken Ram betrad, is daarin niet vermeld.
Als de woorden and the middle of the aire.25.degrees. 28.minutes of Libra verwijzen naar de positie van het MC in deze horoscoop (middle of the aire: het midden van de lucht, de hemel), betekenen ze dat de Zon op 11 maart 1559 rond middernacht het teken Ram betrad. Echter, volgens AstroScoop gegevens betrad de Zon het teken Ram rond het middaguur op 11 maart 1559. Hierbij hoort een MC op de laatste graden van Vissen.
In deze regels staat een andere verwijzing: de verwijzing naar kwartaalhoroscopen in de 1559-Prono-F. Men vraagt zich af hoe daarin de gegevens zijn wat betreft de kwartaalhoroscoop voor de lente van 1559.
Bij de bespreking van de Nieuwe Maan op 7 mei 1559 is er een verwijzing naar een vierkant van Mars en een vierkant van Venus. Beide planeten staan vierkant Jupiter op 18 Vissen (Mars retrograde: 18 Boogschutter, Venus: 15 Tweelingen). De opmerking over vele conjuncties van de goedgunstige, aangename planeten: many and diverse conjunctions of the good and pleasant planets is moeilijk te begrijpen. De Maan, Venus en Jupiter zijn de "benefics" (good and pleasant planets). De Nieuwe Maan op 26 Stier staat conjunct Saturnus op 26 Stier en Mercurius op 2 Tweelingen. In de weken erna zijn er conjuncties van de Zon en Venus, de Maan en Venus en Mercurius en Venus, allen in Tweelingen, maar al deze planeten maken ook vierkanten met Jupiter in Vissen.
Bij de bespreking van de Nieuwe Maan werd Saturnus aangeduid met de woorden "oostelijkheid van de koude Saturnus": Occidentalitie of colde Saturne. Daarmee lijkt geen Zon-Maan-Saturnus conjunctie te zijn bedoeld.
Vervolgens is er een verwijzing naar een Maan-Jupiter conjunctie in 12, de "begeleider" is Weegschaal: in the 12, the attendant is Libra. Deze Maan-Jupiter conjunctie vond veel later plaats: op 29 mei 1559 op 17 Vissen.
Vervolgens wordt het Eerste Kwartier op 14 mei 1559 besproken met een verwijzing naar een Venus-Mars oppositie met Mars in 9 (Venus: 21 Tweelingen, Mars retrograde: 17 Boogschutter). In de uitleg van de werking van Mars in Boogschutter staat een verwijzing naar de Arabische astroloog Albumasar.[34]
Bij de bespreking van de Volle Maan van 21 mei staan Mercurius en Venus in 4, dat wil zeggen in Kreeft. Volgens AstroScoop staan deze planeten op de laatste graad van Tweelingen. Saturnus is beschreven als duidend op wind, wat kan wijzen op een stand in Tweelingen. Tweemaal is een Zon-Saturnus conjunctie vermeld, beide malen in Tweelingen. Dit wordt niet bevestigd door AstroScoop gegevens (21 mei: Zon: 9 Tweelingen, Saturnus: 28 Stier). De Zon-Saturnus conjunctie vond plaats samen met de Nieuwe Maan op 7 mei 1559 op 26 Stier, maar bij de bespreking van deze Nieuwe Maan werd niet gesproken over de Zon-Maan-Saturnus conjunctie. Een astrologische tekst hoeft niet noodzakelijkerwijs alle voorkomende aspecten te bevatten, maar deze drievoudige conjunctie is te belangrijk om onvermeld te laten. Een soortgelijk geval doet zich voor in de voorspellingen voor november 1559.
Bij de bespreking van het Laatste Kwartier van 29 mei is een Zon-Mars oppositie genoemd (Zon: 17 Tweelingen, Mars retrograde: 12 Boogschutter).

f. Juni 1559
Bij de bespreking van de Nieuwe Maan op 5 juni 1559 wordt een Mercurius-Jupiter driehoek genoemd (Mercurius: 19 Kreeft, Jupiter, 18 Vissen). Venus stond op 18 Kreeft conjunct Mercurius, driehoek Jupiter. Dit is niet vermeld in de 1559-Progno-GB.
Het Eerste Kwartier is gedateerd op 12 juni 1559, 15:35, Maan in Maagd. Op deze dag was de middagpositie van de Maan 29 Maagd. Het Eerste Kwartier vond plaats om 15:04 Ware Plaatselijke Tijd voor Venetië met de Maan op 1 Weegschaal. Er was ook een verwijzing naar de drakenstaart, de Cauda Draconis. Diens positie was 6 Weegschaal, conjunct de Maan, vierkant Zon. Samen met het Eerste Kwartier is een Mercurius-Venus conjunctie genoemd (Mercurius: 23 Kreeft, Venus: 26 Kreeft).
Bij de bespreking van het Laatste Kwartier op 27 juni 1559 wordt ook een vierkant van Venus besproken. Dit vierkant komt volgens AstroScoop Plus berekeningen niet voor. Venus, op 15 Leeuw, staat driehoek de Maan op 15 Ram en maakt geen andere aspecten. Het enige vierkant in deze configuratie is Maan vierkant Mercurius retrograde (Mercurius retrograde: 20 Kreeft).

g. Juli 1559
De Nieuwe Maan van 5 juli 1559 staat samen met Mercurius (joined with Mercury oriental, Nieuwe Maan: 22 Kreeft, Mercurius retrograde: 15 Kreeft. De opmerking dat Zon, Maan, Mercurius en Jupiter in watertekens staan, is correct. Er zijn geen andere planeten in watertekens.
Rond de Volle Maan van 19 juli 1559 staat Mars vierkant Venus (Mars: 8 Boogschutter, Venus: 10 Maagd).

h. Augustus 1559
Delen van de voorspelling voor augustus 1559 zijn beland in de voorspellingen voor januari 1559. De tekst van het hoofdstuk over augustus 1559 is incompleet.
Er is een vermelding van een sextiel, gevoegd aan Saturnus: a sextile aspect ioyned to Saturne, maar AstroScoop gegevens laten de betekenis van deze woorden niet zo duidelijk zien. Ze kunnen betrekking hebben op Mercurius sextiel Saturnus (Mercurius: 4 Leeuw, Saturnus: 6 Tweelingen).

i. September 1559
Samen met de Nieuwe Maan op 1 september 1559 wordt een oppositie besproken met Mars in het tiende huis: in the tenth house. Normaal gesproken duiden dit soort aanwijzingen op Dierenriemtekens. Mars zou dus in Steenbok staan. Mars blijkt echter op 27 Boogschutter te staan, vierkant Mercurius in Weegschaal en de Caput Draconis en Ram, en sextiel Venus op 2 Schorpioen. De Nieuwe Maan (19 Maagd) stond oppositie Jupiter retrograde (13 Vissen). In de horoscoop van deze Nieuwe Maan staat Jupiter in het tiende huis. Uit de onderzochte gegevens is echter niet gebleken dat voor de Maanfasen volledige horoscopen werden berekend. In de voorspelling voor oktober 1559 is er een verwijzing naar Venus, die aan het eind van de maand in het tiende huis zou staan: at the ende of this moneth in the 10.house. Venus begon vanaf 29 oktober 1559 door Steenbok te lopen.
In de voorspelling voor 1 september 1559 staat een verwijzing naar 12 februari 1559, waarop één van de meest vooraanstaande personen zou vallen. Dit kan zijn gebaseerd op Mars (29 Schorpioen) vierkant Venus (28 Waterman), Jupiter (27 Waterman) en - in mindere mate - Zon (4 Vissen).
Samen met het Eerste Kwartier op 8 september 1559 is er een conjunctie met Mars vermeld (Maan: 25 Boogschutter, Mars: 1 Steenbok).

j. Oktober 1559
Samen met de Nieuwe Maan van 1 oktober 1559 wordt een vierkant van mars genoemd (Nieuwe Maan: 18 Weegschaal, Mars: 15 Steenbok).
Samen met het Eerste Kwartier van 8 oktober 1559 wordt een conjunctie met Mars genoemd (Maan: 25 Steenbok, Mars, 15 Steenbok). Er wordt ook "een aspect" van Venus en Jupiter genoemd. Het blijkt te gaan om een vierkant: Venus: 11 Boogschutter, Jupiter retrograde: 9 Vissen. Er is een correcte verwijzing naar het retrograde gaan lopen van Mercurius tussen dit Eerste Kwartier en de opvolgende Volle Maan.
Samen met de Volle Maan van 16 oktober 1559 wordt een vierkant van Mars genoemd (Zon: 3 Schorpioen, Maan: 3 Stier, Mars: 26 Steenbok, de orb van dit vierkant: 7 graden).
Samen met de Nieuwe Maan van 30 oktober 1559 wordt een Mars-Jupiter driehoek genoemd. Volgens AstroScoop gegevens doet een dergelijke driehoek zich niet voor. Mars staat op 6 Waterman, Jupiter op 9 Vissen. Wel is er een driehoek van Mercurius retrograde op 2 Schorpioen met Jupiter en een driehoek van Mars met Saturnus retrograde op 5 Tweelingen.

k. November 1559
In het begin van dit hoofdstuk staat een verwijzing naar de kwartaalhoroscoop van de herfst van 1559. Volgens de tekst van de 1559-Progno-GB is de horoscoopdatum 13 september 1559, op 1 graad Boogschutter, Leeuw in het eerste huis, het merendeel van de planeten in wintertekens, de twee in Steenbok: in the first point of Sagittarius. Leo in the first house, and the moste parte of the planets constituted in signes of winter the two in Capricorn… Het lijkt erop dat het om een horoscoop gaat met een Leeuw ascendant, maar dit wordt niet bevestigd door AstroScoop gegevens. De verwijzing naar de 1e graad Boogschutter is onduidelijk. Wat betreft de verwijzing naar planeten in wintertekens (Steenbok, Waterman en Vissen): de Maan staat in Waterman, Mars in Steenbok en Jupiter in Vissen. Mars is de enige planeet in Steenbok.In de voorspelling voor het Eerste Kwartier van 7 november 1559 is er een verwijzing naar de samenstand van Jupiter en Mars met enkele Vaste Sterren. Jupiter op 9 Vissen stond conjunct Achernar; Mars op 11 Waterman stond conjunct Castra en Nashira, en dichtbij Sadalsuud en Deneb Algedi.[35] Er was ook een Mars-Jupiter sextiel genoemd. Volgens AstroScoop gegevens deed een dergelijk sextiel zich rond 7 november 1559 niet voor. Mars stond in oktober 1559 sextiel Jupiter en vanaf 4 december 1559 liepen beide planeten in Vissen, zoals beschreven in de voorspelling voor december 1559.
De Volle Maan van 15 november 1559 is bestempeld als zijnde voyde of any aspect, zonder enig aspect.

l. December 1559
Mars is bestempeld als in 12 in verbanning (in the 12.in exile) in het begin van december 1559. Vanaf 4 december 1559 liep Mars door Vissen.

Astrologische verwijzingen in de 1559-Commentaires
De 1559-Progno-GB en de 1559-Commentaires geven indirect toegang tot de inhoud van de 1559-Almanach-F. De 1559-Progno-GB is waarschijnlijk het dichtst bij de inhoud van de 1559-Almanach-F, terwijl de 1559-Commentaires een soort uittreksel lijken te zijn.
In de 1559-Commentaires wordt de soort Maanfase zelden gegeven en de datum van de Maanfasen vrijwel nooit. Weerstandigheden die door de Maanfasen worden aangegeven, zijn niet becommentarieerd.

De voorspelling voor de Nieuwe Maan van 9 maart 1559 in de 1559-Progno-GB begint als volgt:

The newe mone the 9.day at 5.of the clocke.38.minutes, redownding to the opposite of Mars, shalbe rainy and windy, and having lefte the evill weather, shall tende somewhat to moderation and temperatness. Yet this mone maketh apparance of privy conspiracies against some rulers.The practicing and machination shalbe great. Some that willingly would absent themselves shalbe discovered. The knowledge of the losse shalbe perceived.

In item #58 in de 1559-Commentaires luidt deze alinea als volgt:

Ceste Lune fait apparance de clandestines conspirations alencontre de quelques Prefectes. La machination sera grande, seront decouvers aucuns qui volontairement s’absenteront. La congnoissance de la perte sera apperceuë.[36]

Item #58 is de vertaling van de tweede zin in het citaat uit de 1559-Progno-GB. In de 1559-Commentaires is de eerste zin, waarin de soort Maanfase staat, de datum, het tijdstip en zijn uitwerking op het weer, niet geciteerd. De meeste andere Maanfasen zijn op dezelfde manier becommentarieerd.

In sommige gevallen zijn de inspanningen om verwijzingen naar Maanfasen te schrappen erg groot geweest, zoals uit het volgende voorbeeld blijkt. Een deel van de tekst in de 1559-Progno-GB van de voorspelling voor het Laatste Kwartier van 29 april 1559 luidt als volgt:

The first inventours and conspiratours shalbe those that shal first repent. Their fantasies shall passe away within the 12.17 Than the first day of the ful of this present Moone, they shalbe made frendes: but the greatest trouble of all shalbe toward the clercke…

Deze zinnen zijn geciteerd in de items #100 en 101 in de 1559-Commentaires:

Item #100: Les premiers inventeurs & conspirateurs serond ceux qui premierement s’en repentiront, leurs fantasies se passeront dans la XIIe, le jour descouvrira le tout, puis le 21 de ce mois seront faits amis.[37]

Item #101: Mais le plus grand trouble que soit sera envers le Clerc…[38]

In de 1559-Progno-GB is het nummer 12 in arabische cijfers gedrukt in plaats van in romeinse cijfers. Het nummer 17 komt in de tekst van de 1559-Commentaires niet voor. De woorden le jour descouvrira le tout zijn in de 1559-Progno-GB niet vertaald.
Het laatste deel van item #100 (puis le 21 de ce mois seront faits amis) verwijst naar 21 april 1559. Op die dag was er sprake van Volle Maan. In de 1559-Progno-GB luidt de tekst: Than the first day of the ful of this present Moone they shalbe made frendes. Voorafgaand was de datum van deze Volle Maan gegeven: 21 augustus. In de 1559-Commentaires was de Volle Maan van 21 april 1559 niet genoemd, zodat de verwijzing ernaar in item #100 moest worden omgezet in de datum ervan.
Chevignard veronderstelt dat de meeste astrologische verwijzingen niet in de Commentaires zijn opgenomen om op die manier de zwakke rekenkundige kwaliteiten van Nostradamus te verbergen.[39] Er is op deze kwestie echter ook een andere visie mogelijk, niet ten gunste van Nostradamus, maar ten gunste van de schrijver van het RPP. De subtitel van het RPP luidt:

Oeuvre qui se peut dire a la verité, Les merveilles de nostre temps, ou se verra à l’oeil tout l’histoire de noz’troubles et guerres civiles de la France dez le temps qu’elles ont commence iusques à leur extiere fin et periode non seulement, mais aussi plusieurs choses rares et singulieres advenues et à venir en l’estat des plus puissans empires, royaumes et principautez qui aujourd’hui levent le chef sur la terre.

Deze subtitel geeft aan dat het RPP over de geschiedenis gaat van oorlogen en moeilijkheden in Frankrijk, vanaf hun ontstaan tot hun einde, en over uitzonderlijke gebeurtenissen die zich in de belangrijke landen en koninkrijken hebben voorgedaan. Het bespreken van weersomstandigheden maakt dan ook geen deel uit van dit rapport. De subtitel geeft verder aan dat het vertrekpunt niet de Almanachs and Pronostications waren, maar de geschiedenis (burgeroorlogen etc.) in een poging de geschiedenis te verbinden aan verscheidene reeksen voorspellingen. Het RPP is geen bloemlezing. Het RPP is het resultaat van het koppelen van geschiedenis aan voorspellingen. Deze werkwijze maakt het mogelijk verscheidene politieke doelen te realiseren zoals het legitimeren van iemands politieke voorkeuren. Elders op deze Site is aangetoond dat De Chavigny, de vermoedelijke schrijver van het RPP, alles in het werk heeft gesteld om aan te tonen dat Nostradamus de dood van koning Henri II en de omstandigheden daarvan correct heeft voorspeld.[40]
Een tweede belangrijk aspect van de Commentaires is dat de meeste data en tijden van Maanfasen er niet in staan vermeld. Hierdoor werd het mogelijk om voorspellingen te koppelen aan gebeurtenissen die op een andere datum plaatsvonden, soms veel later. Een voorbeeld hiervan staat in het commentaar op item #17. De tekst van dit item luidt:

Après, non loin de ce dernier quart seront de si subites mutations que ceux qui seront hauts seront bas, & ceux qui seront bas & moyens seront hautement elevez.[41]

Het commentaar staat in Ianus Francois, p.126:

En 1563, grands changements après la paix d’Amboise.[42]

Het dernier quart (Laatste Kwartier) was het Laatste Kwartier van 30 januari 1559. Zou deze Maanfase gedetailleerd en wel zijn genoemd, dan was het nodig geweest om uit te elggen waarom de uitwerking van deze Maanfase zich vier jaar later zou voltrekken.
In een aantal gevallen tonen de 1559-Commentaires een soort samenvatting, die zonder de originele tekst moeilijk als zodanig kan worden bestempeld. Een voorbeeld hiervan staat in item #130 aangaande de voorspellingen voor juni 1559:

Le mal aux Ecclesiastiques presagé par l’eclipse est plus tost icy, & en plusieurs lieux provenir par mutination en la religion. DIEU pacifiera le tout.[43]

In de 1559-Progno-GB, luidt de volledige tekst:

Wherefore the presage of prophecie of the euvll unto the priestes and bysshoppes by the Eclipse presageth, rather here and in many other places to comme by mutation in religion than in sickness, although there shalbe of both. Well nowe we must remitte all unto God, who wil pacifie all. I would here declare mervaylous great pointes:but it is better to leave them out than to write them.

De samenvatting in item #130 introduceert een tijdpad (le mal […] est plus tost icy), dat niet in de 1559-Progno-GB staat. De verwijzing naar ziekte en naar het feit dat Nostradamus afziet van verdere uitleg, is in item #130 niet geciteerd.

Lay-outverschillen tussen de 1559-Progno-GB en de 1559-Commentaires
The tekst van de 1559-Progno-GB is in één lettertype gedrukt. In het geval van Latijnse citaten, zoals het citaat in item #141 in de 1559-Commentaires, is er in de 1559-Progno-GB geen gebruik gemaakt van bijvoorbeeld een cursieve letter of een afwijkende spatiëring.[44] Een ander verschil is het het woord God gedrukt is als "God" of "god", terwijl dit woord in de 1559-Commentaires meestal is gedrukt in hoofdletters (DIEU), zoals valt te zien in item #141.

Londen versus Antwerpen
Volgens een aantal Engelse schrijers was de 1559-Progno-GB gedrukt in Londen in plaats van in Antwerpen. In deze context noemen we een opmerkelijk verschil in vertaling tussen item #205 in de voorspelling voor oktober 1559 in de

…Mars dans ce mois favorisera à plusieurs païs d’Allemagne, d’Hirlande, & autres: à Brandebourg, Ausbourg,…[45]

In de 1559-Progno-GB luidt de vertaling als volgt:

… Mars in this mone shal favour many countreis of Germany, and some places of Irlande and Flaunders, Brandeburge, Ausburg…

De Maansverduistering van september 1559
In de 1559-Progno-GB staan veel verwijzingen naar de Maansverduistering van 16 september 1559, zowel wat betreft de uitwerking als de tijdspanne. Deze verwijzingen worden behandeld in "Les Significations de l'Eclipse 1559" en de "Prognostication for 1559".

Samenvatting en conclusies
De 1559-Progno-GB is een vertaling van de maandvoorspellingen die in de 1559-Almanach-F staan. Deze vertaling is incompleet. De dertien Présages, de kalenders en de introductiebrief zijn er niet in opgenomen.
Er is aangetoond dat delen van de voorspellingen voor augustus en december 1559 zijn beland in de voorspelling voor januari 1559. Eén deel van de voorspelling voor augustus 1559 is zoekgeraakt. In één geval is gebleken dat de vertaling stilzwijgend gewijzigd is om continuïteit in de tekst te waarborgen. Dit betekent dat, hoewel tijdens het productieproces de mengeling van tekst was opgemerkt, er niets is ondernomen om de vertaling in zijn oorspronkelijke staat te herstellen.
Verwijzingen naar schrijfdata doen een reeks vragen rijzen over de manier waarop de astrologische aspecten die zich in 1559 voordeden werden uitgewerkt: chronologisch of in willekeurige volgorde, zoals de verwijzingen lijken aan te geven.
Onderzoek van de astrologische inhoud toonde het gelijktijdig gebruiken van onvergelijkbare bronnen aan. Dit doet zich ook voor in andere Almanachs and Pronostications. De oorzaak hiervan kan schuilen in het feit dat de kalenders niet door Nostradamus zijn toegevoegd, maar door de uitgevers, zonder dat verificatie van Maanfasedata heeft plaatsgevonden.
Veel citaten in de 1559-Commentaires zijn dichtbij de tekst in de 1559-Progno-GB. Men moet zich echter bedenken dat de 1559-Commentaires (i.c. het RPP) geen reeks van becommentarieerde citaten is. Het doel van het RPP is een serie specifieke gebeurtenissen (burgeroorlogen in Frankrijk) te koppelen aan Almanachs and Pronostications, soms door de context van deze voorspellingen te veranderen of te negeren. Soms zijn astrologische gegevens weggelaten met het doel astrologische configuraties te koppelen aan gebeurtenissen die in andere jaren plaatsvonden. Soms zijn samenvattende aanhalingen in het RPP gedeeltelijk het resultaat van interpretatie van de context.

Dankbetuiging
De schrijver spreekt zijn dank uit aan dr. J. Halbronn voor het toezenden van kopieën van de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB.

De Meern, 30 oktober 2003
T.W.M. van Berkel

Noten

1. Halbronn: Pour une relecture du Recueil des Présages Prosaïques.  [tekst]

2. De titel The Prognostication of Maister Michael Nostradamus […] 1559 is afgekort in 1559-Progno-GB. Op dezelfde manier is de Almanach pour 1559 afgekort in 1559-Almanach-F, La Grande Pronostication […] 1559 in 1559-Prono-F, de Almanacke for the year […] 1559 in 1559-Almanacke-GB, etc. [tekst]

3. Benazra, p.30 en Les Pronostications et Almanachs de Nostradamus  [tekst]

4. Chevignard, p.326. In dit artikel zijn het Extrait des commentaires sur l’an 1559 en D’un autre presage sur la mesme année afgekort in 1559-Commentaires. In het RPP vormen deze twee werken de delen 1 en 2 van boek 4. Het commentaar op de Maansverduistering van september 1559 is het derde deel van dit boek. [tekst]

5. Halbronn: Pour une relecture du Recueil des Présages Prosaïques. [tekst]

6. Alle berekeningen met AstroScoop Plus zijn gedaan voor Ware Plaatselijke Tijd, Venetië. Dit is gebaseerd op de aanname van Videl dat de efemeriden, waaruit Nostradamus middagposities kopieerde, berekend waren voor de meridiaan van Venetië (Videl, sectie B1). Tenzij anders aangegeven, zijn alle astrologische data berekend met AstroScoop Plus. [tekst]

7. Volgens AstroScoop data vond het Laatste Kwartier plaats op 31 december 1558 en de Nieuwe Maan op 8 januari 1559. Wat in deze twee gevallen telt, zijn de veronderstelde data in de 1559-Progno-GB. [tekst]

8. Chevignard, p.358. [tekst]

9. Chevignard, p.360. [tekst]

10. Chevignard, p.345. [tekst]

11. Chevignard, p.346. [tekst]

12. Chevignard, p.346. [tekst]

13. Chevignard, p.346. [tekst]

14. Chevignard, p.357. [tekst]

15. Chevignard, p.357. [tekst]

16. Chevignard, p.326. [tekst]

17. Benazra, privé-correspondentie. [tekst]

18. Chevignard, p.328. [tekst]

19. Chevignard, p.349. [tekst]

20. Chevignard, p.371. [tekst]

21. D’un autre presage sur la mesme année [1559] bevat commentaren op de 1559-Prono-F. [tekst]

22. Benazra, p.29. Volgens Dupèbe werd het privilege voor de 1559-Almanach-F en de 1559-Prono-F op 11 oktober 1558 verleend aan Guillaume Merlin. Merlin autoriseerde Brotot en LeNoir voor uitgave (Dupèbe, p.32). [tekst]

23. Chevignard, p.393-417 en 418-442. [tekst]

24. Deze maanfasen zijn ontleend aan Chevignard, p.415. [tekst]

25. Volgens softwaregegevens stond de Maan op 23 januari 1559 op 14 Leeuw en op 12 juni 1559 op 1 Weegschaal. [tekst]

26. De gebruikte fotokopie van de 1559-Almanacke-GB bevat de kalenders van januari, februari, maart, april, mei, augustus, september en december 1559. In de tabel in dit artikel zijn alle gegeven tijden in de 1559-Almanacke-GB en de 1559-Progno-GB omgezet in 24-uurs notatie, tellend van middernacht tot middernacht, met uitzondering van de tijd van de Nieuwe Maan op 29 december 1559 in de 1559-Progno-GB. De mengeling van maanfasen in de voorspelling voor januari 1559 in de 1559-Progno-GB is gereviseerd. [tekst]

27. Halbronn: Pour une relecture du Recueil des Présages Prosaïques.  [tekst]

28. Videl, sectie B1. [tekst]

29. Brind’Amour, 1993. [tekst]

30. Tenzij anders is aangegeven, zijn alle zodiacale lengten afgerond op de booggraad. [tekst]

31. Van Berkel: Kritiek van collega's (Nostradamus vs. Videl). [tekst]

32. Chevignard, p.346. [tekst]

33. Chevignard, p.337. [tekst]

34. Albumasar: Abu Ma’Shar, 9e eeuw AD. [tekst]

35. De posities van de Vaste Sterren voor de 16e eeuw zijn afgeleid uit de tabellen van Robson (Robson, p.108-115). [tekst]

36. Chevignard, p.333. [tekst]

37. Chevignard, p.337. [tekst]

38. Chevignard, p.338. [tekst]

39. Chevignard, p.71-72. [tekst]

40. Van Berkel: Les Significations de l'Eclipse 1559  [tekst]

41. Chevignard, p.328. [tekst]

42. Chevignard, p.328. [tekst]

43. Chevignard, p.341. [tekst]

44. Chevignard, p.342: L’eclipse equinoctial presage multum excessum frequentem & turbulentem. Aequinoctailia enim signa ea immuniunt quae religionis & aequabilitatis sunt, quia religio medium quiddam est inter nos & DEUM maximumque vinculum conservandae societatis. [tekst]

45. Chevignard, p.349  [tekst]