NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
FRANS ONDERZOEK
Richtlijnen voor Nostradamus research
- dr. J. Halbronn -

Geachte lezers,

Graag wil ik met betrekking tot Nostradamus de belangrijkste punten samenvatten van de resultaten van het onderzoek dat ik in de afgelopen jaren ernaar heb gevoerd.

1. Gedurende het leven van Nostradamus is in de Présages Merveilleux een Voorwoord aan César gepubliceerd in de vorm van een Brief aan Henri II. Deze documenten zijn gebruikt om begeleidende voorwoorden te vervalsen
   Het Voorwoord aan César verwijst naar een herinnering die Nostradamus na zijn overlijden wil nalaten. Het was niet de bedoeling dat dit document, gedateerd op 1555, in 1555 zou worden gepubliceerd; het was geschreven als een soort testament. Dit document gaat vooraf aan de Centuriën en laat het postume karakter ervan zien. Het lijdt geen twijfel dat in 1555 een Voorwoord aan César in omloop is gekomen, maar dit Voorwoord vormde niet de inleiding op de Centuriën en had ook geen postuum karakter (vgl. het commentaar van Antoine Couillard uit 1556).
    

2. Een aantal kwatrijnen zijn vervaardigd op basis van nagelaten handgeschreven "toeristische" kwatrijnen van Nostradamus in relatie tot reizen die hij heeft gemaakt; oorspronkelijk hadden deze kwatrijnen niet het minste profetische karakter.
    

3. De titel Prophéties die in veel edities van de Centuriën voorkomt, is door Nostradamus voor een bepaald soort publicatie gebruikt die niet bewaard is gebleven maar waarnaar in de archieven van bibliothecarissen verwezen is. Aan de andere kant weten wij dat imitators van Nostradamus gelijktijdig voorspellingen publiceerden die een reeks van jaren bestreken. Waarschijnlijk noemde Nostradamus dit soort voorspellingen zijn Prophéties, voorspellingen van een totaal andere aard dan die in de Centuriën. De eerste Engelse versie heeft als titel Prophecies or Prognostications of Michel Nostradamus, waaruit blijkt dat prophecies een synoniem kan zijn van prognostications.
    

4. De Centuriën verschenen in eerste instantie als een postume uitgave, samengesteld uit documenten die verschillende data lieten zien waarop Nostradamus was verondersteld ze te hebben geschreven (zonder ze te publiceren). In een latere fase werden de data van deze handgeschreven documenten gebruikt om vervalste edities te vervaardigen zoals degene die is gedateerd op 1555. De postume uitgave is niet bewaard gebleven, maar de veronderstelling dat hij in 1568 is vervaardigd lijkt een goede veronderstelling te zijn, omdat in dit jaartal, twee jaar na het overlijden van Nostradamus, in veel edities voorkomt.
    

5. Na deze verloren geraakte postume editie, uitgebracht in de 1580-er jaren, verschenen nieuwe edities met kwatrijnen die veranderd waren en aangepast aan de politieke omstandigheden, gekoppeld aan het overlijden in 1584 van de Hertog van Alençon, het overlijden in 1589 van Henri III, de burgeroorlogen tussen "Parijs" en "Tours", de pogingen van beide strijdende partijen in Frankrijk om een nieuwe koning te kiezen, Henri IV's afzwering in 1593 van het protestantisme en zijn kroning in 1594 in Chartres.
    

6. Een belangrijk document is de editie-Rouen-1588, waarin vier centuriën staan. Deze editie maakt deel uit van de collectie-Ruzo en is beschreven door Benazra. Voor het moment zijn geen exemplaren van deze editie in omloop. In deze editie komt het kwatrijn 04-46, verbonden aan Tours, niet voor. In 1589 dook dit kwatrijn in een andere editie op, uitgegeven in Rouen. Sommigen zeggen dat dit kwatrijn om één of andere reden uit de editie-Rouen-1588 is weggevallen en in een latere editie er weer aan is toegevoegd. Wij echter zijn van mening dat deze kwatrijnen (04-44 t/m 04-47) ten tijde van de editie-Rouen-1588 nog niet bestonden en dat de eerste groep kwatrijnen niet uit 353 kwatrijnen bestond maar uit 349. In centurie 04 stonden derhalve minder dan 50 kwatrijnen, net als in centurie 07, waarin altijd minder dan 50 kwatrijnen hebben gestaan.
    

7. De Guide des Chemins de France van Charles Estienne - een soort reisgids uit de 1550-er jaren - is een belangrijke bron van sommige kwatrijnen, die ons in staat stelt vast te stellen welke toevoegingen er aan de oorspronkelijke tekst zijn geweest, in het bijzonder in het geval van kwatrijn 09-86, waarin Chartres is genoemd. Deze reisgids is ook de bron geweest van het fameuze Varennes-kwatrijn" (kwatrijn 09-20, TvB), dat gekoppeld is aan de arrestatie van Louis XVI. Een dergelijke inhoud laat zien dat dit soort elementen en toevoegingen niets met profetie te maken hadden en later tot profetisch element werden verheven.
    

8. De iconografie van de titelpagina's van de Prophéties laat zien dat valse uitgaven (niet van de Centuriën, maar van de Almanachs) de bron van vervalsing was, uitgaven die voor het overlijden van Nostradamus in omloop waren. De gebruikte gravure is duidelijk een andere dan de gravure die is gebruikt voor de officiële uitgave van de Prognostications. Dit soort vervalsingen was mogelijk door het bewaard zijn gebleven van allerlei documenten (manuscripten en documenten in drukvorm), die gecombineerd worden. Het resultaat was dat een dergelijke vervalsing zowel valse als authentieke documenten bevatte, maar de vervalsers waren niet in staat hierin onderscheid aan te brengen en dus gebruikten zij valse elementen bij het vervaardigen van geantedateerde uitgaven van de Centuriën. Zij gingen voorbij aan het feit dat reeds in de 1560-er jaren, terwijl Nostradamus nog leefde, valse Almanachs onder zijn naam werden uitgebracht met een speciale gravure die niet de gravure was die in de authentieke Prognostications van Nostradamus is gebruikt.
    

9. De eerste (postume) "editie" van de Centuriën is waarschijnlijk een manuscript geweest dat in beperkte kring in omloop was. Rond 1570 heeft Jean de Chevigny één van de kwatrijnen ervan aangeboden aan Larcher, welk aanbod zinloos zou zijn geweest als er ten tijde van dat aanbod al een boek in omloop was. In 1572 prensenteerde Antoine Crespin in zijn Prophéties dédiées à la Puissance Divine en in andere publicaties bewerkingen van deze kwatrijnen, wat ons in dezelfde richting leidt. De aanduiding  n'ont encore iamais esté imprimées in de titels van aanvullingen op de eerste centuriën (vert.: die nog nooit eerder zijn gedrukt) bevestigt het feit dat in eerste instantie alleen manuscripten in omloop waren.
    

10. Het katholieke kamp in Frankrijk manipuleerde de eerste zeven centuriën, terwijl het kamp van Henri IV de laatste drie ten eigen bate aanwendde. In de vier kwatrijnen die aan de editie-Rouen-1588 ontbreken maar die deel uitmaken van de editie-Rouen-1589, zal men in kwatrijn 04-46 aanvallen vinden op Tours, de hoofdstad van Henri IV. De tekst van kwatrijn 07-24 is ten gunste van de Marquis du Pont, een katholieke troonpretendent. Het gebruik van de Guide des Chemins de France is beperkt tot de laatste drie centuriën. De laatste drie centuriën werden in Parijs en Rouen tijdens de godsdienstoorlogen niet gepubliceerd omdat daarin de overwinning van de Bourbons (Vendome, Mendosus) op de Guises - Lorraines (Norlaris, het kamp van Henri IV) werd aangekondigd.
     

11. De geantedateerde edities bevatten elementen die er in de jaren 1580-1950 aan toegevoegd zijn of die verdraaid zijn, zoals het Voorwoord aan César. Wij beschikken over exemplaren van de eerste versies van het Voorwoord aan César die niet op een dergelijke wijze zijn verdraaid (zie de eerste zinnen van het Voorwoord) en die niet eerder dan in de tweede helft van de zeventiende eeuw zijn gepubliceerd (zie de Engelse vertaling en de Franse uitgave van Antoine Besson). In de editie-Besson (1690-er jaren) is het Voorwoord aan César aangekondigd als addressée à son filz Cesar Nostradamus pour luy donner une idée des Centuries de ses Propheties, wat betekent: "om hem een idee te geven over de Centuriën en Profetieën, terwijl dit volgens ons in een latere periode werd gewijzigd in de heden ten dage canonieke aanduiding Preface de M. Michel Nostradamus à ses Propheties.

Parijs, 16 november 2009
dr. J. Halbronn

Noten

1. Zie op deze website:
   - Brief over Nostradamus 17 juli 2003;
   - Le Dominicain Giffré de Réchac et la naissance de la critique nostradamique au XVIIème siècle (May 26, 2007);
   - Les deux quatrains "86" du couronnement (September 14, 2008). [text]