NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
DISCUSSIEPLATFORM
Het millenniummodel versus de Tritheemse cyclus
- T.W.M. van Berkel -

Index DISCUSSIEPLATFORM

English version

Oorspronkelijk gepubliceerd (in het Engels) op Encyclopaedia Hermetica

In An astrological structure in the Centuries werd in het kort het millenniummodel besproken.[1] In dit tijdraam bedraagt de bestaansduur van de wereld 8000 jaar, acht millennia. In de brief aan César staan de namen van de heersers van sommige millennia: de Maan (zesde millennium), de Zon (zevende) en Saturnus (het achtste millennium en een ander millennium). In de brief aan Henri II staat een verwijzing naar Saturnus als zijnde heerser over meer dan één millennium. De planeten hebben de functie van millenniumheerser.
In La revolution anaragonique... besprak dr. Halbronn, naast andere veronderstellingen in het NAB-project, het millenniumodel.[2] Hij refereerde aan de Tritheemse cyclus van perioden van 354 jaar en stelde dat de aangehaalde passage in de brief aan César niet naar het millenniummodel verwijst, maar naar de Tritheemse cyclus, ontwikkeld door Jean Trithème (Johannes von Heidelberg, 1462-1516).
In zijn inleiding riep dr. Halbronn op om zorgvuldigheid te betrachten alvorens aan te nemen dat "Nostradamus dit of dat heeft geschreven" of "dit of dat heeft gelezen", alsof Nostradamus een uniek persoon was die in een twaalftal jaren alles heeft geschreven wat aan hem wordt toegedicht. In de beschrijving van het millenniummodel in An astrological structure… staan geen argumenten vermeld, die aantonen dat de aangehaalde passage in de brief aan César niet refereert aan de Tritheemse cyclus. Dit aantonen is wel noodzakelijk, gezien het feit dat de aangehaalde passage letterlijk overeen schijnt te komen met de ideeën over de Tritheemse cyclus die golden in de tijd van Nostradamus.
Dit artikel is een rectificatie van deze nalatigheid.

De Tritheemse cyclus zoals geformuleerd door Richard Roussat 
Volgens Richard Roussat beschreef Abraham Avenara (Abraham Ibn Ezra), een Joods astroloog, een astrologisch tijdrekenmodel in het laatste hoofdstuk van Liber Rationum.[3] Hij legde uit dat de zeven planeten (zeven engelen) stuk voor stuk de wereld leiden en regeren voor een periode van 354 jaar en 4 maanden. De volgorde van deze planeten (engelen): Saturnus, Venus, Jupiter, Mercurius, Mars, de Maan en de Zon. Roussat legt ook uit waarom Saturnus een nieuwe serie van zeven perioden van 354 jaar en 4 maanden begint: Saturnus regeerde het eerste uur van de dag waarop de Zon en de Maan werden geschapen.[4]
Roussat beschrijft het complete verleden van de wereld. Hij beschrijft de invloeden van de planeten in hun hoedanigheid van heersers van deze perioden van 354 jaar en 4 maanden en specificeert het jaar en de maand waarin iedere periode begint.
Volgens Roussat is de wereld geschapen in "5199", oftewel 5200 vChr.[5] In 1549, het jaar waarin Roussat zijn Livre de l’estat et mutation des temps voltooide, werd de mensheid geleid door de Maan.[6] Het leiderschap van de Maan begon in hetzij 1533, hetzij 1535, en eindigde in 1887. Daarna nam de Zon het leiderschap over. Dit leiderschap duurt tot 2242. In 2242 wordt het leiderschap overgenomen door Saturnus, iets dat volgens Roussat afhangt van het feit of de wereld dan nog bestaat.[7] Hij maakt deze opmerking op basis van het eerste astrologische tijdmodel dat hij beschrijft. In dat model is de bestaansduur van de wereld onderverdeeld in vier perioden van 1750 jaar, zodat de totale bestaansduur 7000 jaar is.[8] Men zou ertoe kunnen neigen te denken dat de Tritheemse cyclus en andere astrologische tijdmodellen in Livre de l’estat… subcycli zijn van de viervoudige cyclus van 1750 jaar, maar Roussat beschrijft een dergelijke hiërarchie niet.
Roussat maakt geen onderscheid tussen het soort jaren vóór de geboorte van Jezus en het soort jaren ná zijn geboorte. Men mag veronderstellen dat hij rekent met zonnejaren.

Het einde van de wereld volgens Roussat
Roussat geeft niet het jaar waarin de wereld ophoudt te bestaan, ondanks het feit dat de subtitel van Livre de l’estat… is: aantonend op gezag van de Heilige Schrift en astrologische argumenten dat het einde van de wereld nabij is.[9]
Volgens Roussat komt de Antichrist in de vierde periode van 1750 jaar. Deze periode is analoog aan Steenbok en wordt geregeerd door de twee malefics: Saturnus (de heerser van Steenbok) en Mars (Mars staat in Steenbok in verhoging).[10]
Roussat schrijft dat alleen God het precieze moment weet waarop de wereld ophoudt te bestaan.[11] Het Laatste Oordeel voltrekt zich tegen het eind van de vierde periode van 1750 jaar. In dit verband verwijst Roussat naar de laatste regel van de katholieke geloofsbelijdenis: expecto resurrectionem mortuorum et vitam ventori saeculi.[12] Dit is ook een verwijzing naar Openbaringen 20,14-15, welke verzen de "tweede opstanding" beschrijven, het Laatste Oordeel en het eeuwige leven voor hen die niet worden veroordeeld. Roussat rekent niet met het bijbelse duizendjarig rijk.

Het Voorwoord aan César 

Dit fragment wordt meestal uitgelegd als een verwijzing naar de Tritheemse cyclus. In het fragment komt eerst Mars ter sprake, daarna de Maan, die de mensheid leidde ten tijde van het schrijven van de brief (1 maart 1555), daarna de Zon, daarna Saturnus. De volgorde van deze planeten komt overeen met de volgorde van de heersers in de Tritheemse cyclus. De argumenten ten gunste van deze interpretatie worden versterk door het vermeld zijn van een periode van 177 jaar, 3 maanden en 11 dagen, iets meer dan de helft van een periode van 345 jaar en 4 maanden.

Dit fragment is vergeleken met een fragment uit Livre de l’estat... :

…& à sa fin, la Lune, qui de present gouverne, a pris le regne, qu’elle debvroit mener, pour parfaire son cours ordinaire de troys cens cinquante quatre ans quatre moys, jusques à l’an sept mil octante six ans & huict moys, et le Souleil après elle iusques à l’an sept mil quatre cens quarante & un: &, après le Souleil, debvroit aussi regner, pour la quatrieme foys, Saturne, si ce pendant le Monde ne se terminoit ou prenoit la fin…[14]

Tussen deze twee fragmenten bestaan belangrijke verschillen. In de brief aan César staat dat het heerserschap van Saturnus terugkeert. Dis is een verwijzing naar één vroeger heerserschap van Saturnus, niet naar twee vroegere heerserschappen. In Livre de l’estat… staat dat Saturnus zijn heerserschap voor de vierde maal gaat bekleden, op voorwaarde dat de wereld tegen die tijd nog bestaat. Een ander opvallend verschil is dat de in de brief aan César de terugkeer van het heerserschap van Saturnus een vaststaand feit is. In Livre de l’estat... is deze terugkeer twijfelachtig, afhankelijk van het voortbestaan van de wereld na 2241.

Het struikelblok is het jaar 3797, het eindjaar van de tijdspanne van de Centuriën, gegeven in het Voorwoord. In het NAB-project is aangenomen dat dit jaar een AD-jaar is. Bij de analyse van het Voorwoord heeft dit zo zijn consequenties.
Volgens Roussat begint het heerserschap van Saturnus in 2242. Het eindjaar van de Centuriën is het jaar 3797. Toepassing van de Tritheemse cyclus op het Voorwoord, onder aanname van de veronderstelling dat het jaar 3797 een AD-jaar is, wijst uit dat Saturnus regeert van ± 2242 tot ± 2596, gevolgd door Venus (± 2596-± 2950), Jupiter (± 2950-± 3304), Mercurius (± 3304-± 3658) en tenslotte Mars (± 3658-± 4012). Een dergelijke tijdsindeling vindt geen weerklank in de Centuriën, de brief aan Henri II of andere delen van het Voorwoord.
In het Voorwoord staan verwijzingen naar een zesde millennium (waarin Nostradamus leeft), een zevende millennium en een achtste: verwijzingen naar drie millennia. Er staan ook de namen in van drie planeten in hun hoedanigheid van heersers. De conclusie die in het NAB-project is getrokken, is dat zij de hoedanigheid van millenniumheersers hebben; Saturnus meer dan één keer. Misschien regeert Saturnus twee millennia: het achtste en het eerste, terwijl de overige planeten ieder één millennium regeren.
Wat betreft Mars in het fragment in het Voorwoord is de veronderstelling in het NAB-project dat Mars niet is genoemd in de hoedanigheid van millenniumheerser, maar als een planeet, die op het punt staat zijn rondloop in de Dierenriem te voltooien ten tijde van een "laatste verbranding". Deze "laatste verbranding" verwijst naar een conjunctie van de Zon met een planeet (de Maan uitgezonderd) in Vissen, waarbij tussen deze conjunctie en de eerste graad van Ram geen planeten staan. Dit betekent dat Mars in Vissen achter de Zon staat. Dit was het geval op 27 februari 1554. Het impliceert het gebruik van een progressiesysteem.[15]
Een interpretatie ten gunste van de Tritheemse cyclus vereist een uitleg van de betekenis van het jaar 3797.

De Brief aan Henri II
Volgens Roussat is de wereld geschapen in 5200 vChr. Dit is gebaseerd op berekeningen van Eusebius van Caesarea, een bisschop uit de 4e eeuw, bijgenaamd de "Vader van de kerkgeschiedenis". Volgens Roussat viel de schepping van de wereld samen met de schepping van Adam.[16] De “epoch” van de Tritheemse cyclus is de schepping van Adam.
In de brief aan Henri II staan twee tijdtafels aangaande het Oude Testament.[17] De “epoch” van de eerste tijdtafel is de schepping van Adam. De "epoch" van de tweede tijdtafel is de schepping van de wereld.
De epochen van de Tritheemse cyclus en de tijdtafels in de brief aan Henri II vallen min of meer samen. Echter, het feit dat 1555, het jaar waarin de brief aan César is geschreven, geregeerd wordt door de Maan, is vanuit een Tritheemse interpretatie gebaseerd op het feit dat het jaar 5200 vChr het epoch-jaar is van de Tritheemse cyclus. De eerste tijdtafel in de brief aan Henri II bestrijkt een tijdspanne van 4757 of 4758 jaar. Dit bekent dat het jaar 4756 vChr het epoch-jaar is van de eerste tijdtafel. Volgens de Tritheemse cyclus begint de eerste periode van 354 jaar en 4 maanden, geregeerd door Saturnus, in 4756 vChr. In het model dat Roussat beschrijft, valt het jaar 4756 onder het heerserschap van Venus (4846 vChr - 4492 vChr). Tellend vanaf 4756 vChr, wordt het jaar 1555 AD niet geregeerd door de Maan, maar door Mercurius (± 1265-1619).
De tweede tijdtafel in de brief aan Henri II is meer gecompliceerd, omdat daarin een drukfout staat wat betreft de periode Schepping-Noach (mil cinq cens et six in plaats van mil cinquante et six) en de periode Tempel-Jezus is onjuist berekend, vergeleken met bijbelse gegevens. Aangaande deze tijdtafel is in het NAB-project de veronderstelling gemaakt dat het totaal van 4173 jaar en 8 maanden het totaal van deze tweede tijdtafel is.[18] Het epoch-jaar van de tweede tijdtafel is 4174 vChr. In het model dat Roussat beschrijft, valt dit jaar onder Jupiter (4492 BC - 4138 BC). Tellend vanaf 4174 vChr, wordt het jaar 1555 niet geregeerd door de Maan, maar door Jupiter (± 1494-1848).
De conclusie is dat de epoch-jaren van de eerste en tweede tijdtafel in de brief aan Henri II de theorie over de verwijzing in de brief aan César naar de Tritheemse cyclus niet ondersteunen.

Eenheid of verscheidenheid
Toepassing van de Tritheemse cyclus op het Voorwoord en de brief aan Henri II leidt in beide gevallen tot chaos. In het geval van het Voorwoord moet men een oplossing vinden voor de betekenis van het jaar 3797. In het geval van de brief aan Henri II tast de toepassing de kwalificatie aan dat het jaar 1555 wordt geregeerd door de Maan. Er ontstaat ook verwarring door het verschil in epoch-jaren.
De eerste tijdtafel in de brief aan Henri II bevat twee opmerkingen wat betreft geschiedkundige achergrond. De berekeningen van Marcus Terentius Varro en Eusebius van Caesarea zijn er niet in verwerkt.[19] Dit is een belangrijke opmerking, omdat het epoch-jaar, zoals gebruikt door Roussat, gebaseerd is op berekeningen van Eusebius. Verder is het zo dat de eerste tijdtafel is gebaseerd op de Bijbel, astrologie en de ideeën van Nostradamus. De tweede tijdtafel is louter en alleen gebaseerd op de Bijbel.[20] Ook dit is een belangrijke opmerking, omdat de berekeningen van Eusebius opnieuw niet verwerkt zijn. In het NAB-project is aangetoond dat deze opmerking over de tweede tijdtafel correct is.[21] 
De hoekstenen van het millenniummodel zijn de veronderstellingen dat dit model uit acht millennia bestaat, zoals aangegeven in het Voorwoord, en dat het jaar 3797 een AD-jaar is. Het Voorwoord en de brief aan Henri II worden geacht te zijn geschreven door één en dezelfde persoon. Dit leidt tot tellen vanaf 25 april 4174 vChr als zijnde het epoch-jaar van het millenniummodel. In di model wordt het jaar 1555 geregeerd door de Maan, die de periode 827-1827 regeert. Daarna volgt de Zon (1827-2827), daarna Saturnus (2828-3827). 

Dit alles vindt zijn weerklank in kwatrijn 10-74: 

De eerste regel verwijst naar de overgang van het zevende millennium in het achtste. Deze uitleg hangt samen met de derde regel, waarin de "grote duizendjarige tijd" staat vermeld. Een dergelijk tijdperk is betekenisloos als zich dat voordoet na 2241, op basis van het model dat is beschreven door Roussat.

Tenslotte, maar dit is een thema dat in dit verband buiten de orde valt, moet men zich realiseren dat het bijbelse duizendjarige rijk geen rol speelt in de modellen die Roussat beschrijft. In het millenniummodel valt dit tijdperk samen met het achtste millennium.

De Meern, 6 juni 2003
T.W.M. van Berkel

Noten 

1. Van Berkel: An astrological structure in the Centuries.  [tekst] 

2. Halbronn: Les Centuries comme commentaire des textes en prose. [tekst]

3. Roussat, p.88. Liber Rationum dateert uit de 12e eeuw. Volgens Brind’Amour heeft Ibn Ezra als eerste dit raamwerk beschreven (Brind’Amour 1996, p. 34).  [tekst]

4. Roussat, p.91-92. Brind’Amour schrijft dat Ibn Ezra deze volgorde baseerde op de omgekeerde volgorde van de dagen van de week, terugtellend vanaf zaterdag (Brind’Amour 1996, p.34).  [tekst]

5. Roussat, p.68.  [tekst]

6. Roussat, p.95.  [tekst]

7. “... après le Soleil, devroit aussi regner, pour la quatrième fois, Saturne, si cependant le Monde ne se terminoit ou prenoit la fin...” (Roussat, p.95).  [tekst]

8. Roussat, p.44-87.  [tekst]

9. “Prouvant par authoritez de l’Escripture Saincte, & par raisons astrologales, la fin du Monde estre prochaine“.  [tekst]

10. Roussat, p.63.  [tekst]

11. Roussat, p.162.  [tekst] 

12. Ik verwacht de opstanding van de doden en het eeuwige leven (Roussat, p. 83).  [tekst] 

13. Nostradamus 1568, p.34. [tekst]

14. Roussat, p.95.  [tekst]

15. Van Berkel: A time schedule in the Prophecies; An astrological structure in the Centuries.  [tekst]

16. “... Adam, Prothoplauste & homme premier, fut crée du costé de Mydi avec toute la machine du Monde...” (Roussat, p.47).  [tekst]

17. Nostradamus 1568, pp.157 en 166-167.  [tekst]

18. Van Berkel: A time schedule in the Prophecies.  [tekst]

19. Nostradamus 1568, p.157.  [tekst]

20. Nostradamus 1568, p.167.  [tekst]

21. Van Berkel, lezing, p.3-5.  [tekst]