NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
DISCUSSIEPLATFORM
De datum 14 maart 1557 in de brief aan Henri II
- T.W.M. van Berkel -

Diverse opvattingen over de functie van de datum 14 maart 1557
Ter inleiding worden in het hiernavolgende een aantal opvattingen beschreven over de functie van de datum 14 maart 1557.

1. Het begin van de looptijd van een serie voorspellingen
In Nostradamus, astrologie en de Bijbel is verondersteld dat op 14 maart 1557 de looptijd begint van de voorspellingen die samenhangen met de eerste bijbelse chronologie in de Brief aan Henri II. Deze voorspellingen lopen door tot het begin van het zevende duizendtal, een moment dat in Nostradamus, astrologie en de Bijbel is opgevat als het begin van het zevende millennium in 1827 AD.[2] 
De Franse Centurie-onderzoeker Robert Benazra heeft in Une influence de la Kabbale dans l'oeuvre de Nostradamus? (2002) geschreven dat de datum 14 maart 1557 samenvalt met een maanfase van Ram in het jaar 5317 van de Joodse kalender en het begin is van de looptijd van de Centuriën. Tussen het jaartal 1557 en het jaartal 3797, genoemd in het Voorwoord aan César, liggen 2240 jaar. Met dit verschil is volgens Benazra verwezen naar het jaar 2240 AD, dat in de Joodse kalender het jaar 6000 is, het begin van het zevende millennium, genoemd in de passage in de Brief aan Henri II, hierboven weergegeven.[3]

2. Een verwijzing naar een schrijfdatum
Volgens de Centurie-onderzoekers Edgar Leoni (1961) en prof. Pierre Rodrigue Brind'Amour (1993) heeft Nostradamus met de datum 14 maart 1557 naar een schrijfdatum verwezen. Leoni is van mening dat Nostradamus op 14 maart 1557 is begonnen met het schrijven van de Brief aan Henri II en dat hij deze Brief op 27 juni 1558, de datum die aan het eind ervan staat, heeft voltooid, 15 maanden later.[4] Brind'Amour is van mening dat Nostradamus het eerste deel van de Brief aan Henri II op 14 maart 1557 heeft geschreven en het tweede deel op 27 juni 1558.[5] 
Verwijzingen naar een schrijfdatum komen ook voor in onder andere The prognostication of maister Michael Nostredamus, Doctour in Phisick. In Province for the yeare of our Lorde, 1559. With the predictions and presages of every moneth, een Engelse vertaling/bewerking van een Almanach/Pronostication van Nostradamus, uitgegeven in Antwerpen. De voorspelling voor het Laatste Kwartier van 30 januari 1559 bijvoorbeeld is volgens opgave geschreven op 23 mei 1558: And therefore this daie the 23.of May 1558.making suppotation of this present Ephemeris.[6] Het verschil tussen de verwijzingen in The prognostication of maister Michael Nostredamus... en de datum 14 maart 1557 in de Brief aan Henri II is dat uit de context van de Brief niet blijkt dat het om een schrijfdatum gaat.
Of een auteur bij het verwijzen naar een schrijfdatum de waarheid heeft gesproken of dat hij op zeker moment díé datum heeft gekozen om de schijn te wekken dan wel te benadrukken dat het stuk dat hij heeft geschreven, op die datum is geschreven, is iets dat zich aan onze waarneming onttrekt. Verder zijn er soms andere onduidelijkheden. In The prognostication of maister Michael Nostredamus... bijvoorbeeld staat aan het einde van de voorspellingen voor december 1559 het volgende:

From Salon of Craux in Provence, the 27.of Aprill. 1558.
Faciebat Michael Nostradamus Solonae petreae Provinciae. 27 Aprilis. 1558.

Het oogt niet logisch dat de voltooiingdatum 27 april 1558 voorafgaat aan de datum 23 mei 1558, waarop de voorspelling voor het Laatste Kwartier op 30 januari 1559 zou zijn geschreven.

...parachevant la miliade...

In de Brief aan Henri II staat met betrekking tot de samenstelling van de Centuriën het volgende:

...à qui ie viendrois consacrer ces trois Centuries du restant de mes Propheties, paracheuant la miliade... [7]

Dit fragment, dat voorafgaat aan de datum 14 maart 1557, geeft aan dat er sprake is van drie centuriën waarmee een duizendtal wordt voltooid, waarmee kennelijk een aantal van duizend kwatrijnen is bedoeld. Het fragment impliceert dat op 14 maart 1557 zevenhonderd kwatrijnen in omloop waren. 
Benazra heeft in Répertoire Chronologique Nostradamique 1545-1989 (1990) verondersteld dat het duizendtal kwatrijnen waarin in de Brief aan Henri II is verwezen, heeft bestaan uit de 640 kwatrijnen van de op 3 november 1557 gedateerde editie-Du Rosne-1557, de 300 kwatrijnen van de centuriën 8, 9 en 10 en de 12 kwatrijnen uit de Pronostications van 1555, 1556, 1557, 1558 en 1559.[8] In Répertoire Chronologique Nostradamique heeft Benazra eveneens aandacht besteed aan de veronderstelling van de Peruaanse Centurie-onderzoeker Daniel Ruzo over het aantal van 300 nieuwe kwatrijnen, aangeduid in de subtitel van de op 3 november 1557 gedateerde editie-Du Rosne-1557 van de Centuriën. Ruzo was van mening dat Nostradamus in de subtitel de kwatrijnen 04-54 t/m 07-40 had bedoeld, zijnde 287 kwatrijnen, en de 13 kwatrijnen van de Almanach pour 1556.[9] 
De op 3 november 1557 gedateerde editie-Du Rosne-1557 van de Centuriën bevat de kwatrijnen 01-01 t/m 06-99 en de kwatrijnen 07-01 t/m 07-40. Het totaal aantal kwatrijnen van deze editie bedraagt niet 640, maar 639. Inmiddels is een op 6 september 1557 gedateerd exemplaar van een editie-Du Rosne-1557 van de Centuriën boven water gekomen met daarin 642 kwatrijnen, te weten de kwatrijnen 01-01 t/m 06-99, de Legis Cautio en de kwatrijnen 07-01 t/m 07-42. Noch het aantal van 639 kwatrijnen, noch het aantal van 642 kwatrijnen leent zich voor een miliade-constructie. Daar komt bij dat het naar mijn mening niet logisch is dat kwatrijnen uit jaarboekjes (waarvan er één, die van 1559, in 1557 nog niet eens in voorbereiding was) qua aantal onderdeel uitmaken van wat in de Brief aan Henri II Propheties is genoemd, een reeks van duizend kwatrijnen die zich tot in eeuwen uitstrekken. 

De Paaskalender (style de Pâques)
In de beschreven opvattingen over de betekenis van de datum 14 maart 1557 is deze datum stilzwijgend beschouwd als een datum volgens de Juliaanse kalender, waarin het jaar van 1 januari tot en met 31 december loopt. Tot in de tweede helft van de zestiende eeuw werden her en der in Europa diverse kalenders gebruikt, vaak naast elkaar. In Frankrijk werd vanaf de twaalfde eeuw tot aan ongeveer 1564 niet alleen de Juliaanse kalender gebruikt, maar ook de Paaskalender, in het Frans style de Pâques of style pascal genaamd. Hierin loopt het jaar van Pasen tot Pasen, waarbij voor ieder jaar de datum van Pasen wordt berekend volgens een richtlijn van het Concilie van Nicea (325 AD): de eerste zondag die samenvalt met of volgt op de eerste Volle Maan na het begin van de lente op 21 maart. Een nieuw Paasjaar begint en eindigt dan ook drie tot vier maanden later dan een nieuw jaar volgens de Juliaanse kalender, waardoor in de eerste drie tot vier maanden van de Juliaanse kalender het jaartal van de Juliaanse kalender 1 jaar verder ligt ten opzichte van het jaartal van de Paaskalender.[10]
De datum 27 juni 1558 waarop de Brief aan Henri II is gedateerd, is een datum waarbij de Juliaanse kalender en de Paaskalender gelijk op lopen. Dat bij deze datum niet is aangegeven of het een datum volgens de Juliaanse kalender of de Paaskalender is, is voor de datum op zich niet van belang. In het fragment in de Brief aan Henri II waarin de datum 14 maart 1557 staat, is eveneens niet aangeduid of het om een datum volgens de Juliaanse kalender of de Paaskalender gaat. Het ontbreken van een dergelijke aanduiding leidt tot problemen. In de Paaskalender loopt het jaar 1557 namelijk van 18 april 1557 tot en met 9 april 1558.[11] Als de datum 14 maart 1557 een datum is volgens de Paaskalender, is dit in de Juliaanse kalender 14 maart 1558, een datum waarop zich volgens het programma Astroscoop Plus sprake was van een vierkant tussen Jupiter op 5.27.59 Waterman en Saturnus op 6.58.52 Stier, beiden direct lopend.
In het verleden heeft de Franse Centurie-onderzoeker dr. Jacques Halbronn de veronderstelling geopperd dat de datum 1 maart 1555, waarmee het Voorwoord aan César eindigt, geen datum is volgens de Juliaanse kalender, maar volgens de Paaskalender. Benazra heeft dit tegengesproken, omdat aan het einde van de editie-Bonhomme-1555 is vermeld dat het drukken ervan was voltooid op 4 mei 1555, een datum die zonder twijfel een datum was volgens de Juliaanse kalender.[12] 
De Brief aan Henri II bevat geen aanwijzingen waaruit blijkt of de datum 14 maart 1557 een datum volgens de Juliaanse kalender is of volgens de Paaskalender. Tot op heden zijn er geen edities van de Centuriën uit 1555 of 1556 boven water gekomen die uit zeven centuriën bestaan. 
Als de datum 14 maart 1557 een datum volgens de Juliaanse kalender zou zijn en er tot dan alleen Centurie-edities in omloop waren met daarin de kwatrijnen 01-01 tot en met 04-53, is er met die datum een indirecte verwijzing gemaakt naar een driehonderdtal kwatrijnen (de resterende kwatrijnen van centurie 4 en de kwatrijnen van de centuriën 5, 6 en 7) die nog niet eens bij de drukker lagen. Zo bezien lijkt het erg onwaarschijnlijk dat de datum 14 maart 1557 een datum volgens de Juliaanse kalender is.[13]  
Als de datum 14 maart 1557 een datum volgens de Paaskalender zou zijn en correspondeert met de datum 14 maart 1558 in de Juliaanse kalender, kan worden verondersteld dat de Brief aan Henri II tussen 14 maart en 27 juni 1558 is geschreven, in een tijdsbestek van ongeveer drie en een halve maand. De woorden le restant de mes Propheties kunnen dan worden uitgelegd als een verwijzing naar een editie-Du Rosne-1557 van de Centuriën. De vraag is dan waarom op de Brief aan Henri II de Paaskalender van toepassing is, terwijl het Voorwoord aan César volgens de Juliaanse kalender is gedateerd.
Uiteraard kan er een zetfout in het spel zijn geweest en had in de Brief niet 14 maart 1557 moeten staan, maar 14 maart 1558 (Juliaanse kalender).
Er is nog een andere mogelijkheid, voorgestaan door Halbronn, namelijk de mogelijkheid dat de Brief aan Henri II een geantedateerd geschrift is. Naar mijn mening heeft men in dat geval de plaatsing ervan in de periode waarin Henri II over Frankrijk regeerde, van een extra detail willen voorzien door een datum uit de Paaskalender te gebruiken, een in de tijd van Henri II gangbare kalender. Mijns inziens verdient onderzoek van deze mogelijkheid alle aandacht, temeer omdat in de Brief aan Henri II twee tegenstrijdige tijdstructuren schuilen, één van 7.000 jaar, waarbij de wereldgeschiedenis ten einde loopt in 2242 AD in een astrologische context, en één van 8.000 jaar, waarbij de wereldgeschiedenis ten einde loopt in 3827 AD in een bijbelse context, tijdstructuren die elkaar uitsluiten. Niet zelden wijzen dit soort tegenstrijdigheden op meerdere auteurs, die hun werk niet op elkaar hebben afgestemd.[14] Het zal niet voor het eerst zijn dat bij het vervaardigen van een vervalsing teveel perfectie aan de dag wordt gelegd.

14 maart 1557 en het keizerschap van Ferdinand I
In het voorgaande is stilgestaan bij de mogelijkheid dat de datum 14 maart 1557 een datum is volgens de Paaskalender, die volgens de Juliaanse kalender 14 maart 1558 is. Volgens Astroscoop Plus stond Jupiter op die datum op 5.27.59 Waterman vierkant Saturnus op 6.58.52 Stier. Of deze configuratie de reden heeft gevormd om deze datum met naam en toenaam te noemen in de Brief aan Henri II, is iets waarnaar slechts kan worden gegist. 
Een andere mogelijke achtergrond, waarnaar eveneens slechts kan worden gegist, is gelegen in de erkenning door de Duitse keurvorsten op 14 maart 1558 (Juliaanse kalender) van het keizerschap van Ferdinand I, die in september 1556 de keizerlijke rechten van het Heilige Roomse Rijk overgedragen had gekregen van zijn oudere broer Karel V, die in 1555 was afgetreden.[15] Misschien bevat kwatrijn 10-31, het enige kwatrijn waarin over "het heilige rijk" is geschreven, dat naar Duitsland komt, een zinspeling op deze gebeurtenis.

Le saint empire viendra en Germanie,
Ismaeites trouueront lieux ouuerts.
Anes vouldront aussi la Carmanie,
Les soustenens de terre tous couuerts.

Als de erkenning van het keizerschap van Ferdinand I de achtergrond is van de (Paaskalender-)datum 14 maart 1557 in de Brief aan Henri II, betekent dit dat de tekst van de Brief aan Henri II van ná 14 maart 1558, Juliaanse kalender, dateert.

Uitnodiging
Het doel van de artikelen in de rubriek Discussieplatform is om het voor onderzoekers van het leven en werk van Nostradamus mogelijk te maken om op deze site te reageren op bevindingen en veronderstellingen, gepresenteerd in de artikelen die in deze rubriek zijn opgenomen. Op deze manier kan zich een openbare discussie ontwikkelen, die door de lezers van deze site kan worden gevolgd. 
Ik ben benieuwd naar de resultaten van uw onderzoek naar de functie en achtergrond van de datum 14 maart 1557 in de Brief aan Henri II. Omdat deze site ook een Engelstalig gedeelte heeft, zal uw bijdrage niet alleen in het Nederlands worden gepubliceerd, maar ook worden vertaald in het Engels en op de Engelstalige tak van deze website worden gepubliceerd.
Uw bijdrage kunt u sturen via de pagina Vragen/opmerkingen.

De Meern, 23 augustus 2009,
T.W.M. van Berkel
bijgewerkt op 30 augustus 2009

Noten

1. In de versie van de Brief aan Henri II in de edities-Amsterdam-1668 en Ribou-1668 van de Centuriën staat niet 14 maart 1557, maar 14 maart 1547. In deze edities gaat de Brief aan Henri II vooraf aan centurie 1. In dit artikel wordt uitgegaan van de datum 14 maart 1557. [tekst]

2. Van Berkel-2002, p.98. Zie ook: Van Berkel: De Brief aan Henri II: de samenstelling van de bijbelse chronologieën. [tekst]

3. Benazra: Une influence de la Kabbale dans l'oeuvre de Nostradamus?. Benazra heeft de Maanfase in kwestie niet nader aangeduid. Volgens het programma Astroscoop Plus was er op 15 maart 1557 om 02:53 GMT sprake van een Volle Maan (Maan op 4.07.33 Weegschaal; Zon op 4.07.33 Ram). [tekst]

4. Leoni, p.679-680. [tekst]

5. Brind'Amour 1993a, p.171. [tekst]

6. Van Berkel: De Prognostication for the yeare of our Lorde 1559 en het Recueil des présages prosaïques. [tekst]

7. Facsimile-Chomarat-2000, p.154. [tekst]

8. Benazra-1990, p.9. [tekst]

9. Benazra-1990, p.23. [tekst]

10. Zie: http://compagnonsdevalerien.over-blog.com/article-5092623.html. In hetzij 1563 hetzij 1565 verordende de Franse koning Charles IX dat in het vervolg de Juliaanse kalender moest worden gebruikt, in het Frans aangeduid met style de Circoncision (de katholieke Kerk viert op 1 januari het feest van de besnijdenis van Jezus). 
    Op pagina 180 van de in 1981 verschenen heruitgave van Roussats Livre de l'estat et mutation des temps (Lyon,1550) staat dat de tekst is voltooid op 15 februari 1548. Dit is een datum volgens de Paaskalender. In termen van de Juliaanse kalender gaat het om 15 februari 1549. [tekst]

11. Zie: http://boysset.ifrance.com/boysset/calendar.htm. [tekst]

12. Benazra: Une réflexion sur la Lettre à César. De datum 4 mei 1555 staat in zowel het exemplaar-Albi als het exemplaar-Wenen van de editie-Bonhomme-1555. 30 april 1555, de datum van het aan Bonhomme toegekende privilege (alleenrecht) om gedurende een periode van twee jaar Les Propheties de Michel Nostradamus te drukken en uit te geven, is eveneens een datum waarbij de Juliaanse kalender en de Paaskalender gelijk op lopen. [tekst]

13. Het Voorwoord aan César is gedateerd op 1 maart 1555; de druk van de editie-Bonhomme-1555 is ongeveer twee maanden later voltooid, op 4 mei 1555. Het aanhouden van een dergelijk tijdpad voor de druk van het op 6 september 1557 gedateerde exemplaar van de editie-Du Rosne-1557 impliceert dat de tekst van deze editie in juli 1557 ter druk aangeboden kan zijn. [tekst]

14. Van Berkel: De Brief aan Henri II: de samenstelling van de bijbelse chronologieën. [tekst]

15. Zie: Wapedia: Wiki: Karel V van het Heilige Roomse Rijk (4/4). [tekst]